 |
| Khi quy mô vốn đầu tư công lớn và yêu cầu giải ngân ngày càng cao, việc theo dõi tiến độ không chỉ dừng ở ghi nhận tỷ lệ thực hiện. Ảnh: Lê Toàn |
Đo sát tiến độ, nhìn rõ thực tiễn
Khi đầu tư công được đặt ở vị trí quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng, yêu cầu đối với công tác giải ngân cũng thay đổi. Vấn đề không dừng ở việc nguồn vốn được giải ngân bao nhiêu, mà còn là tiến độ ấy đang diễn biến ra sao, có bám sát kế hoạch hay không và những yếu tố nào đang tác động đến khả năng đưa vốn vào thực tế.
Với quy mô nguồn lực lớn và nhiều dự án được triển khai đồng thời trên phạm vi cả nước, việc theo dõi tiến độ cần một công cụ đủ cụ thể để phản ánh diễn biến qua từng kỳ. Một tỷ lệ giải ngân tại một thời điểm vẫn là chỉ báo quan trọng, nhưng chưa cho thấy đầy đủ quá trình thực hiện. Đặt tỷ lệ đó trong tương quan với kế hoạch được giao, kế hoạch đơn vị đăng ký và thông tin về những khó khăn, vướng mắc sẽ giúp bức tranh về giải ngân đầy đủ hơn.
Đây là cơ sở để Chính phủ thúc đẩy một bước đổi mới trong phương thức theo dõi giải ngân năm 2026 khi đưa tiến độ thực hiện vào một hệ thống đo lường thống nhất, cập nhật thường xuyên và có thể sử dụng trực tiếp cho công tác điều hành.
Tại Hội nghị toàn quốc về đẩy mạnh phân bổ, giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 hồi tháng 4/2026, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã giao Bộ Tài chính nghiên cứu, xây dựng phương án chấm điểm giải ngân. Và ngay tháng 6/2026, Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt phương án chấm điểm này.
Điểm đáng chú ý của cách làm này là tiến độ được theo dõi trên nhiều chiều thông tin. Kết quả thực tế được đối chiếu với kế hoạch vốn Thủ tướng Chính phủ giao, kế hoạch giải ngân do đơn vị đăng ký và việc thực hiện chế độ báo cáo. Dữ liệu được cập nhật theo tháng, quý và năm, tạo thành chuỗi thông tin liên tục về quá trình thực hiện.
Cách tiếp cận này giúp chuyển trọng tâm từ việc ghi nhận một kết quả sang theo dõi cả quá trình tạo ra kết quả. Khi tiến độ được cập nhật thường xuyên, những khác biệt giữa kế hoạch và thực tế có thể được nhận diện sớm; các vấn đề phát sinh cũng có thêm cơ sở để được xem xét ngay trong quá trình thực hiện.
Sau khi Quyết định số 1129/QĐ-TTg được ban hành, Bộ Tài chính đã xây dựng Hệ thống Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và có văn bản hướng dẫn cách thức chấm điểm. Kết quả giải ngân cùng dữ liệu do các cơ quan cập nhật trên hệ thống được sử dụng để chấm điểm thử kỳ tháng 7, tháng 8. Trong tháng 9, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị tập huấn toàn quốc về triển khai phương án chấm điểm để thống nhất cách hiểu, cách thức thực hiện, đồng thời tiếp tục chấm điểm thử kỳ tháng 9 và hoàn thiện hệ thống để thực hiện chính thức từ kỳ báo cáo tháng 10/2026.
 |
| Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg phê duyệt phương án chấm điểm giải ngân đầu tư công. |
Kết quả chấm điểm thử tháng 9 cho thấy sự phân hóa khá rõ giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương. Với chỉ tiêu giải ngân kế hoạch vốn năm 2026, có 10 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương đạt từ 90 điểm trở lên; 6 cơ quan trung ương và 7 địa phương đạt từ 80 đến dưới 90 điểm. Đối với kế hoạch vốn năm trước được phép kéo dài, có 6 bộ, cơ quan trung ương và 21 địa phương đạt từ 90 điểm trở lên.
Ở kết quả chấm điểm quý III, với chỉ tiêu giải ngân kế hoạch vốn năm 2026, có 17 bộ, cơ quan trung ương và 16 địa phương đạt từ 90 điểm trở lên; đối với kế hoạch vốn năm trước được phép kéo dài, con số này là 9 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương. Đây vẫn là kết quả thử nghiệm, song đã cung cấp thêm thông tin để nhìn rõ sự khác biệt về tiến độ giữa các đơn vị qua từng kỳ.
Các kết quả trên mới ở giai đoạn chạy thử, song đã cung cấp thêm một lớp thông tin về diễn biến giải ngân qua từng kỳ. Quan trọng hơn, quá trình thử nghiệm cũng giúp nhận diện những điểm cần tiếp tục hoàn thiện trước khi phương án được áp dụng chính thức.
Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng phương án chấm điểm đã tạo tác động lan tỏa tới các bộ, cơ quan trung ương, địa phương và chủ đầu tư, thúc đẩy các đơn vị chủ động xây dựng kế hoạch giải ngân và triển khai các biện pháp đẩy nhanh tiến độ thực hiện, giải ngân dự án. Đến nay, một số bộ, cơ quan trung ương và địa phương đã chủ động nghiên cứu xây dựng tiêu chí đánh giá nội bộ đối với các đơn vị trực thuộc, qua đó theo dõi tiến độ của từng đơn vị, từng chủ đầu tư; kịp thời nhận diện khó khăn, vướng mắc, xác định trách nhiệm và đôn đốc xử lý, góp phần thúc đẩy giải ngân trong nội bộ.
Thêm căn cứ điều hành, thúc đẩy dòng vốn
Giá trị của phương án chấm điểm không nằm ở việc bổ sung thêm một con số vào báo cáo giải ngân. Quan trọng hơn, dữ liệu được đưa vào một quy trình theo dõi thường xuyên, tạo thêm căn cứ để các cơ quan quản lý và đơn vị thực hiện nhận diện sớm những vấn đề phát sinh trong quá trình đưa vốn vào nền kinh tế.
Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng cho rằng, trong bối cảnh yêu cầu về tiến độ ngày càng cao, việc xây dựng một công cụ theo dõi cụ thể giúp quá trình điều hành có thêm căn cứ định lượng, đồng thời thúc đẩy các đơn vị chủ động hơn trong tổ chức thực hiện.
Điểm số theo tháng, quý được sử dụng để phục vụ cảnh báo, đôn đốc, nhắc nhở; điểm số cả năm là một tiêu chí đánh giá hiệu quả đầu tư công, đánh giá, xếp loại và công tác thi đua. Như vậy, kết quả giải ngân được theo dõi xuyên suốt trong năm, tạo thêm thông tin cho các cấp quản lý và đơn vị thực hiện thay vì chờ đến cuối kỳ mới tổng hợp, đánh giá.
Hệ thống cũng không chỉ thu nhận số vốn đã giải ngân. Thông tin về kế hoạch đăng ký giải ngân và khó khăn, vướng mắc được đưa vào quá trình theo dõi. Với các bộ, ngành, địa phương, đây là thêm một căn cứ để thường xuyên đối chiếu giữa kế hoạch với kết quả, chủ động rà soát, xác định những khâu cần tập trung xử lý.
Thực tế thí điểm cho thấy, để một hệ thống dữ liệu vận hành thông suốt, chất lượng thông tin đầu vào có ý nghĩa quyết định. Bà Nguyễn Thị Quế Hương, Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư và Phát triển hạ tầng (Bộ Tài chính) cho biết, hệ thống chấm điểm được thiết kế theo hướng tự động, nhưng độ chính xác của kết quả phụ thuộc vào dữ liệu được các đơn vị cập nhật và dữ liệu từ cơ quan thanh toán. Một số trường hợp nhầm kỳ báo cáo, nhầm giữa số liệu trong tháng với số liệu lũy kế, chưa cập nhật hoặc chưa xác nhận đầy đủ đã được rà soát trong quá trình vận hành.
Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra không chỉ là cập nhật dữ liệu đầy đủ mà còn phải nâng chất lượng của chính kế hoạch đăng ký giải ngân. Theo bà Nguyễn Thị Quế Hương, kế hoạch cần bám sát tiến độ dự án, tiến độ hợp đồng và khả năng thực hiện, tránh xây dựng mục tiêu một cách cơ học theo từng tháng. Khi kế hoạch được xây dựng sát thực tế và dữ liệu được cập nhật thống nhất, việc đối chiếu giữa kế hoạch với kết quả mới trở thành căn cứ hữu ích cho theo dõi và điều hành.
Theo hướng này, chất lượng của “thước đo” không chỉ phụ thuộc vào công thức chấm điểm, mà còn phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu và mức độ sát thực tế của kế hoạch đăng ký. Một kế hoạch có cơ sở sẽ giúp kết quả chấm điểm phản ánh rõ hơn năng lực thực hiện; ngược lại, kế hoạch đăng ký thiếu thực tế có thể làm sai lệch cách nhìn về tiến độ.
Đây cũng là quá trình Bộ Tài chính từng bước hoàn thiện một nền dữ liệu phục vụ quản lý tiến độ. Hệ thống được kết nối với cơ sở dữ liệu đầu tư công, hạn chế việc nhập lại những thông tin đã có; các bộ, ngành, địa phương cập nhật những dữ liệu thuộc phạm vi quản lý, trong khi Bộ Tài chính theo dõi, kiểm tra và hỗ trợ quá trình vận hành. Những vấn đề phát sinh trong giai đoạn thí điểm được ghi nhận để tiếp tục hoàn thiện hệ thống, hướng dẫn cách cập nhật và nâng cao chất lượng dữ liệu.
 |
| Chấm điểm giải ngân đầu tư công được chạy thử trong các kỳ tháng 7, tháng 8, tháng 9 và quý III/2026. |
Sau giai đoạn chấm điểm thử trong các kỳ tháng 7, tháng 8, tháng 9 và quý III, phương án chấm điểm giải ngân được triển khai chính thức từ kỳ báo cáo tháng 10/2026. Những vấn đề phát hiện qua quá trình thử nghiệm đã được Bộ Tài chính rà soát, điều chỉnh cách đánh giá, xếp loại, trong khi các chỉ tiêu, công thức và nguyên tắc tính điểm theo phương án được phê duyệt vẫn được giữ nguyên.
Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên và kết quả được theo dõi theo tháng, quý, năm, công cụ này sẽ bổ sung căn cứ để nhận diện nơi cần đôn đốc, vấn đề cần tháo gỡ và trách nhiệm của từng cấp, từng đơn vị. Qua đó, việc đo lường tiến độ sẽ gắn chặt hơn với xử lý điểm nghẽn, giúp các bộ, ngành, địa phương tập trung tháo gỡ vướng mắc trong tổ chức thực hiện.
TS. Nguyễn Quốc Việt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR) cho rằng, việc Chính phủ giao KPI cụ thể, thường xuyên kiểm tra tiến độ đang tạo thêm động lực để các bộ, ngành, địa phương bám sát mục tiêu giải ngân. Theo ông, với sự chỉ đạo quyết liệt và cách thức theo dõi sát tiến độ, việc nâng tỷ lệ giải ngân nguồn vốn đầu tư công lên mức cao hơn sẽ tạo động lực đáng kể cho tăng trưởng.
Từ chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đến sự chủ động triển khai của Bộ Tài chính và sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương, chấm điểm giải ngân đầu tư công đang được đặt trong một cách tiếp cận rộng hơn, dùng dữ liệu để theo dõi tiến độ, nhận diện sớm vấn đề và hỗ trợ các đơn vị chủ động xử lý. Khi đó, chấm điểm không chỉ giúp “đo” tiến độ mà còn giúp dòng vốn công tăng tốc đúng hướng, thực sự “chảy” vào nền kinh tế.
(Còn nữa)
