Khuyến khích đảng viên làm giàu chính đáng, tư duy mới mở đường

Các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, ban, bộ, ngành tham dự Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai Nghị quyết Trung ương 4, khóa XIV ngày 16/10/2026. Ảnh: Chinhphu.vn

Đổi mới tư duy, mở rộng không gian phát triển

Hơn 20 năm trước, Quy định số 15-QĐ/TW ngày 28/8/2006 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X về đảng viên làm kinh tế tư nhân đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong nhận thức và chủ trương của Đảng. Từ cơ sở đó, nhiều đảng viên mạnh dạn phát triển sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm, thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước và đóng góp cho cộng đồng.

Những câu chuyện về đổi mới công nghệ, giữ chữ tín, chăm lo người lao động và xây dựng tổ chức đảng trong doanh nghiệp đã được phản ánh trong loạt bài "Đảng viên tiên phong trên mặt trận kinh tế" trên Tạp chí Kinh tế - Tài chính.

Tuy nhiên, khi nền kinh tế chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo, vấn đề đặt ra không chỉ là đảng viên có được làm kinh tế hay không, mà còn là làm thế nào để phát huy tốt hơn năng lực của đội ngũ này.

Ngày 14/10/2026, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV ban hành Quy định số 224-QĐ/TW về đảng viên tham gia hoạt động đầu tư, kinh doanh, thay thế Quy định số 15-QĐ/TW. Điểm nổi bật là chuyển từ tư duy “cho phép” sang “khuyến khích, tạo điều kiện”, để đảng viên làm giàu hợp pháp, chính đáng và đóng góp cho Đất nước.

Tại Hội nghị quán triệt Nghị quyết Trung ương 4 khóa XIV mới đây, ông Nguyễn Thanh Nghị, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, sau 20 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW, số đảng viên làm kinh tế tư nhân tăng hơn 5 lần, từ hơn 35.000 người năm 2006 lên khoảng 187.000 người năm 2026. Tuy nhiên, so với hơn 5,6 triệu đảng viên trong toàn Đảng, tỷ lệ này mới chiếm khoảng 3,31%. Đến cuối năm 2025, số đảng viên là chủ doanh nghiệp tư nhân chỉ chiếm khoảng 0,15% tổng số đảng viên toàn Đảng.

Những con số trên cho thấy, bên cạnh kết quả tích cực, vẫn còn dư địa đáng kể để phát huy tri thức, kinh nghiệm quản trị và năng lực đầu tư của đội ngũ đảng viên.

GS.TS. Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đánh giá, sự thay đổi lần này thể hiện bước chuyển từ cơ chế xin - cho sang tư duy kiến tạo phát triển. Khi phương thức quản lý kinh tế đang hướng mạnh hơn tới hỗ trợ và thúc đẩy các chủ thể phát triển, chính sách đối với đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh cũng cần được đổi mới tương ứng.

Sự đổi mới này đã được cụ thể hóa bằng việc phân định các hoạt động được làm, được làm sau khi được chấp thuận và không được làm theo từng nhóm đảng viên, căn cứ vào địa vị pháp lý, chức danh, vị trí công tác và nguy cơ xung đột lợi ích. Đảng viên ngoài khu vực công được thực hiện các hoạt động đầu tư, kinh doanh mà pháp luật không cấm, không phải xin chấp thuận của tổ chức đảng. Đối với đảng viên trong khu vực công, quyền tham gia được mở rộng có điều kiện, phù hợp với chức trách và mức độ rủi ro của từng nhóm đối tượng.

Quy định số 224-QĐ/TW cũng khẳng định, quyền sở hữu, quyền tài sản và lợi ích hợp pháp của đảng viên được bảo vệ theo pháp luật; cấp ủy, tổ chức đảng không được tự đặt thêm điều kiện, thủ tục hạn chế quyền đầu tư, kinh doanh hợp pháp ngoài những quy định và hướng dẫn có thẩm quyền.

Đây là bước tiến lớn khi tư duy khuyến khích phát triển được cụ thể hóa bằng quyền, trách nhiệm và giới hạn minh bạch, thay vì chỉ dừng ở sự thay đổi về quan điểm.

Giải phóng nguồn lực con người, đề cao chuẩn mực kinh doanh

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, ý nghĩa lớn của chủ trương mới là giải phóng nguồn lực con người. Trong đội ngũ đảng viên có nhiều người có tri thức, chuyên môn, năng lực đầu tư và quản trị. Khi được tạo điều kiện tham gia các hoạt động kinh tế hợp pháp, những năng lực đó có thể chuyển hóa thành hoạt động sản xuất, kinh doanh, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cho nền kinh tế. Điều này càng có ý nghĩa trong bối cảnh Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định, kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia.

GS.TS. Hoàng Văn Cường Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, việc khuyến khích đảng viên phát huy năng lực kinh doanh còn góp phần thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển đúng định hướng, đồng thời tạo điều kiện phát hiện, thu hút những doanh nhân có năng lực, phẩm chất và tinh thần tiên phong vào hàng ngũ của Đảng.

Một điểm mới nữa tại Quy định số 224-QĐ/TW là mở rộng cơ hội tham gia đầu tư, kinh doanh đối với một số nhóm đảng viên trong khu vực công.

Chẳng hạn, cán bộ, công chức không thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý và không ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế hoặc đầu tư chi phối sau khi được chấp thuận, nhưng không được tham gia quản lý, điều hành.

Đối với viên chức, một số trường hợp được tham gia quản lý, điều hành sau khi được cấp có thẩm quyền chấp thuận. Viên chức không giữ chức vụ quản lý cũng có thể được tạm thời rời vị trí công tác trong thời hạn nhất định để đầu tư, kinh doanh theo quy định.

Những thay đổi này mở thêm cơ hội phát huy chuyên môn, kinh nghiệm và khả năng sáng tạo, đồng thời vẫn bảo đảm yêu cầu thực hiện nhiệm vụ công và phòng ngừa xung đột lợi ích.

TS. Nguyễn Quốc Việt, chuyên gia chính sách công, giảng viên Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội cho rằng, việc khuyến khích đảng viên tham gia đầu tư, kinh doanh phù hợp với yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và các mô hình kinh tế mới như kinh tế xanh, kinh tế số, kinh tế tuần hoàn.

Tuy nhiên, cơ hội mới cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với đội ngũ đảng viên làm kinh tế. Theo TS. Nguyễn Quốc Việt, trong điều kiện doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào thị trường quốc tế, đảng viên là doanh nhân càng phải đề cao tính liêm chính, tinh thần thượng tôn pháp luật và đạo đức kinh doanh.

Kinh doanh không thể chỉ hướng tới lợi nhuận mà còn phải có trách nhiệm với khách hàng, đối tác, người lao động, môi trường và cộng đồng. Doanh nhân cần “làm thật”, “làm một cách tử tế”, tạo ra sản phẩm có chất lượng, giữ chữ tín và phát triển doanh nghiệp bằng năng lực cạnh tranh thực chất.

Khuyến khích làm giàu chính đáng, kiểm soát chặt xung đột lợi ích

Cùng với mở rộng quyền đầu tư, kinh doanh, Quy định số 224-QĐ/TW đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ xung đột lợi ích, không để chức vụ, quyền hạn, thông tin và tài sản công trở thành lợi thế riêng trong hoạt động kinh tế.

GS.TS. Hoàng Văn Cường nhìn nhận, nguy cơ lợi dụng chức vụ, quyền hạn để trục lợi không chỉ tồn tại trên lý thuyết mà đã xuất hiện trong thực tế. Vì vậy, mở rộng không gian phát triển phải đi đôi với thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực, tránh để cán bộ rơi vào những tình huống có thể dẫn đến sai phạm, gây thiệt hại tài sản nhà nước và ảnh hưởng đến uy tín của đội ngũ cán bộ, đảng viên.

Theo GS.TS. Hoàng Văn Cường, cần phân định rõ các nhóm đối tượng dựa trên chức trách, quyền hạn và khả năng tác động tới hoạt động kinh doanh. Những người có quyền quyết định, kiểm tra, giám sát phải chịu sự kiểm soát chặt chẽ hơn; trong khi những người không có khả năng trực tiếp chi phối hoạt động kinh tế cần được tạo điều kiện phù hợp, gắn với trách nhiệm công khai, minh bạch.

Tinh thần này đã được thể hiện trong Quy định số 224-QĐ/TW. Theo đó, cán bộ thuộc diện Bộ Chính trị, Ban Bí thư quản lý không được đầu tư thành lập tổ chức kinh tế, đầu tư chi phối hoặc tham gia quản lý, điều hành. Cán bộ, công chức ở vị trí, lĩnh vực có nguy cơ cao phát sinh xung đột lợi ích cũng chịu những giới hạn tương ứng. Đối với cán bộ, công chức nói chung, việc tham gia quản lý, điều hành hoạt động đầu tư, kinh doanh không được phép theo quy định.

Đặc biệt, cơ chế kiểm soát không chỉ căn cứ vào người đứng tên sở hữu mà còn xem xét quyền chi phối, lợi ích trực tiếp, gián tiếp và lợi ích thực tế được thụ hưởng. Khi phát sinh xung đột lợi ích, đảng viên phải kịp thời báo cáo, không tham gia xử lý công việc có xung đột lợi ích chưa được kiểm soát, trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép.

TS. Nguyễn Quốc Việt cũng cho rằng, phòng ngừa lợi ích nhóm và doanh nghiệp sân sau không thể chỉ dựa vào yêu cầu nêu gương, mà phải có cơ chế minh bạch, buộc người có chức vụ, quyền hạn chủ động nhận diện, khai báo và rút khỏi quá trình ra quyết định khi lợi ích cá nhân hoặc người thân có thể tác động đến công vụ.

Bên cạnh đó, TS. Nguyễn Quốc Việt nhấn mạnh vai trò của công nghệ số trong quản lý tài chính, ngân hàng, hóa đơn và dòng tiền. Việc khai thác dữ liệu có thể hỗ trợ nhận diện những dấu hiệu bất thường, xác định lợi ích thực tế và nâng cao hiệu quả hậu kiểm, thay vì chỉ gia tăng thủ tục kê khai mang tính hình thức.

Do vậy, Quy định số 224-QĐ/TW cũng đặt ra trách nhiệm chia sẻ, khai thác, sử dụng thông tin, dữ liệu và hồ sơ quản lý theo thẩm quyền để phục vụ kiểm soát xung đột lợi ích.