Bài 1: Từ “được làm” đến “tiên phong làm kinh tế”

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị phát biểu tại Hội nghị “Doanh nghiệp, doanh nhân tư nhân Việt Nam với đổi mới mô hình phát triển đất nước và chính sách đảng viên làm kinh tế tư nhân” vào tháng 5/2026. Ảnh: H.D

Bước chuyển về tư duy

Từ một chủ trương mang tính bước ngoặt cách đây tròn 20 năm để tháo gỡ những rào cản đối với đảng viên tham gia kinh tế tư nhân, đến các chủ trương gần đây khi tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu phát huy nguồn lực, khơi dậy khát vọng làm giàu chính đáng và trách nhiệm đóng góp cho sự phát triển của Đất nước của đảng viên, cho thấy quá trình từng bước hoàn thiện nhận thức, chủ trương của Đảng đối với kinh tế tư nhân và vai trò của đội ngũ doanh nhân - đảng viên.

Phát biểu tại Hội nghị “Doanh nghiệp, doanh nhân tư nhân Việt Nam với đổi mới mô hình phát triển đất nước và chính sách đảng viên làm kinh tế tư nhân” vào tháng 5/2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị cho biết, qua gần 40 năm đổi mới, nhận thức và chủ trương của Đảng về kinh tế tư nhân ngày càng đầy đủ, sâu sắc và đột phá hơn.

Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 3/6/2017 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XII về phát triển kinh tế tư nhân trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng” của nền kinh tế. Đến Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, khu vực này được xác định là “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế quốc gia. Đây không chỉ là bước phát triển trong tư duy, lý luận, mà còn thể hiện quyết tâm chính trị mạnh mẽ nhằm giải phóng mọi nguồn lực, khơi dậy tinh thần đổi mới sáng tạo, khát vọng làm giàu chính đáng và năng lực cống hiến của doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân Việt Nam.

Hiện khu vực kinh tế tư nhân có khoảng 1 triệu doanh nghiệp, chiếm khoảng 97% tổng số doanh nghiệp cả nước, đóng góp trên 50% GDP, hơn 30% tổng thu ngân sách nhà nước và tạo việc làm cho trên 80% lực lượng lao động.

Cùng với quá trình khẳng định rõ vai trò của kinh tế tư nhân, chủ trương đối với đảng viên tham gia sản xuất, kinh doanh trong khu vực này cũng từng bước được hoàn thiện. Đây là một quá trình gắn với yêu cầu vừa phát huy năng lực, khát vọng làm giàu chính đáng của đảng viên, vừa bảo đảm phẩm chất, trách nhiệm và vai trò tiên phong của người đảng viên.

Một dấu mốc quan trọng là ngày 28/8/2006, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X ban hành Quy định số 15-QĐ/TW về đảng viên làm kinh tế tư nhân, tạo cơ sở để đảng viên tham gia làm kinh tế tư nhân, phát huy năng lực sản xuất, kinh doanh và làm giàu chính đáng.

Ngay từ thời điểm đó, quyền làm kinh tế đã gắn với những yêu cầu cụ thể về trách nhiệm. Đảng viên được kinh doanh những ngành, nghề pháp luật không cấm, nhưng phải trực tiếp tham gia lao động, gương mẫu chấp hành pháp luật, Điều lệ Đảng và các quy định của Trung ương. Đảng viên là chủ doanh nghiệp còn phải bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người lao động; thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về thuế, tài chính với Nhà nước và trách nhiệm với xã hội.

Đáng chú ý, Quy định số 15-QĐ/TW cũng đặt ra những giới hạn nhằm bảo đảm việc làm kinh tế không gắn với lợi dụng vị trí, quyền hạn. Đối với những nhóm đảng viên đang là cán bộ, công chức, viên chức và một số đối tượng được quy định cụ thể, văn bản xác định những việc được làm và không được làm; trong đó không được mượn danh nghĩa người khác để sản xuất, kinh doanh, không được để vợ, chồng, con lợi dụng chức vụ, quyền hạn và uy tín của mình để làm kinh tế tư nhân.

Như vậy, ngay từ dấu mốc năm 2006, việc đảng viên làm kinh tế tư nhân đã gắn quyền kinh doanh với yêu cầu gương mẫu và trách nhiệm. Kết luận số 29-KL/TW ngày 31/1/2018 của Bộ Chính trị về tổng kết 10 năm thực hiện Quy định số 15-QĐ/TW ghi nhận, nhận thức của các cấp ủy, tổ chức đảng về đảng viên làm kinh tế tư nhân đã có chuyển biến tích cực; hành lang pháp lý và tâm lý xã hội đối với đảng viên làm kinh tế tư nhân từng bước được tạo lập. Nhiều đảng viên đã phát huy nguồn lực, năng lực để làm giàu chính đáng cho bản thân, gia đình và đóng góp tích cực vào phát triển kinh tế - xã hội. Đáng chú ý, số lượng đảng viên làm kinh tế tư nhân năm 2017 tăng 3,57 lần so với năm 2006, chiếm 2,72% tổng số đảng viên toàn Đảng; đa số giữ gìn phẩm chất, đạo đức, hoàn thành tốt nhiệm vụ của người đảng viên và chấp hành các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Trao đổi về quá trình này, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, Quy định số 15-QĐ/TW là một dấu mốc rất quan trọng trong đổi mới tư duy của Đảng đối với kinh tế tư nhân. Theo quan sát của VCCI, ngày càng có nhiều đảng viên tham gia sáng lập, quản lý, điều hành doanh nghiệp trong khu vực kinh tế tư nhân.

Phát huy vai trò tiên phong của đảng viên trong phát triển kinh tế tư nhân. Ảnh minh họa: AI

Phát huy năng lực, tinh thần đổi mới

Hai thập kỷ sau khi Quy định số 15-QĐ/TW được ban hành, khi vị thế của kinh tế tư nhân ngày càng được nâng cao, yêu cầu này cũng phát triển thêm, đó là không chỉ “được làm”, mà còn phải phát huy vai trò tiên phong trong phát triển kinh tế.

Bước chuyển này nằm trong tổng thể những chủ trương lớn của Đảng về kinh tế tư nhân, doanh nhân và các động lực tăng trưởng mới. Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 10/10/2023 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát huy vai trò của đội ngũ doanh nhân Việt Nam trong thời kỳ mới đặt mục tiêu phát triển đội ngũ doanh nhân lớn mạnh, có tầm nhìn, trí tuệ, đạo đức, tinh thần kinh doanh, làm giàu chính đáng; có năng lực quản trị tiên tiến, tuân thủ pháp luật, trách nhiệm xã hội và đóng góp cho các mục tiêu phát triển Đất nước.

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia tiếp tục xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại.

Đến Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân, vị thế của khu vực này tiếp tục được nâng lên khi được xác định là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”, là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động, năng lực cạnh tranh quốc gia, công nghiệp hóa, hiện đại hóa và tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh, tuần hoàn, bền vững. Nghị quyết đặt mục tiêu đến năm 2030 có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động trong nền kinh tế, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55-58% GDP, khoảng 35-40% tổng thu ngân sách nhà nước và giải quyết việc làm cho khoảng 84-85% tổng số lao động.

Từ những định hướng đó, đảng viên làm kinh tế tư nhân cũng được đặt trong một yêu cầu phát triển cao hơn, phải phát huy năng lực, tinh thần đổi mới, trách nhiệm nêu gương và đóng góp vào sự lớn mạnh của doanh nghiệp cũng như khu vực kinh tế tư nhân. Mới đây, Chỉ thị số 12-CT/TW ngày 19/8/2026 của Ban Bí thư tiếp tục đặt việc phát triển tổ chức đảng, đảng viên trong khu vực kinh tế tư nhân gắn với sự phát triển của kinh tế tư nhân và các lực lượng sản xuất mới; bổ sung cho Đảng những quần chúng ưu tú trưởng thành từ thực tiễn lao động, sản xuất, kinh doanh.

Ở bài toán phát triển kinh tế, điều này cũng đặt ra yêu cầu phát huy tốt hơn nguồn lực của đội ngũ đảng viên đang trực tiếp hoạt động trong doanh nghiệp, từ sản xuất, kinh doanh hiệu quả, tạo việc làm, đóng góp ngân sách đến ứng dụng công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng thương hiệu Việt và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Từ thực tiễn của các doanh nghiệp, GS.TS. Mạc Quốc Anh, Bí thư Đảng ủy, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hà Nội cho rằng, doanh nghiệp khu vực kinh tế tư nhân trong kỷ nguyên mới cần định vị lại sứ mệnh của mình ở tầm cao hơn. Doanh nghiệp không chỉ là chủ thể sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm và đóng góp ngân sách mà cần trở thành lực lượng tiên phong trong đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất quốc gia, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Do vậy, GS.TS. Mạc Quốc Anh nhìn nhận, đảng viên doanh nhân thời kỳ mới phải có tâm sáng, trí lớn, bản lĩnh vững, quản trị giỏi và trách nhiệm cao. Họ cần vừa là người chiến sĩ trên mặt trận kinh tế, vừa là người truyền cảm hứng về đạo đức kinh doanh, văn hóa doanh nghiệp và khát vọng Việt Nam hùng cường.

Vì thế, sau 20 năm kể từ Quy định số 15-QĐ/TW, câu chuyện đảng viên làm kinh tế tư nhân đang được đặt trong một không gian phát triển rộng hơn, với yêu cầu phát huy mạnh hơn năng lực, khát vọng và vai trò tiên phong trong phát triển doanh nghiệp. Nhưng khi không gian phát triển ngày càng mở rộng, yêu cầu đặt ra với người đảng viên - doanh nhân cũng cao hơn, không chỉ làm kinh tế giỏi, mà còn phải thể hiện rõ tính gương mẫu, liêm chính và trách nhiệm xã hội.