Doanh nghiệp chủ động nắm bắt cơ hội từ lộ trình sàn giao dịch carbon

Việt Nam được đánh giá là sở hữu nhiều lợi thế vượt trội trong thúc đẩy phát triển sàn giao dịch tín chỉ carbon, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp.

Dư địa lớn từ các ngành kinh tế trọng điểm

Mới đây, tại hội thảo “Thúc đẩy hợp tác trao đổi quốc tế tín chỉ carbon hướng tới cam kết giảm phát thải của quốc gia và doanh nghiệp”, đại diện Cục Biến đổi khí hậu (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, Việt Nam đang khẩn trương đẩy nhanh tiến độ để hoàn thiện Đề án thành lập sàn giao dịch carbon vào cuối tháng 6/2026. Điểm tựa vững chắc cho việc vận hành thị trường là Nghị định số 112/2026/NĐ-CP của Chính phủ về chuyển giao quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, có hiệu lực từ ngày 19/5/2026.

Các chuyên gia nhận định, đây là khung pháp lý chuyên biệt đầu tiên của Việt Nam nhằm triển khai Điều 6 của Thỏa thuận Paris, tạo hành lang vững chắc cho việc trao đổi quốc tế kết quả giảm phát thải.

Theo đánh giá của các chuyên gia, Nghị định số 112/2026/NĐ-CP không chỉ là văn bản hành chính thuần túy mà là bước chuyển dịch quan trọng từ việc thiết lập cơ chế nội địa sang chủ động kết nối với thế giới. Văn bản này làm rõ quyền và nghĩa vụ của doanh nghiệp, đồng thời thiết lập cơ chế điều chỉnh tương ứng nhằm tránh tình trạng tính trùng kết quả giảm phát thải giữa mục tiêu quốc gia và giao dịch thương mại của doanh nghiệp. Đây là điều kiện bắt buộc để tín chỉ của Việt Nam được công nhận và giao dịch trên quy mô quốc tế.

Thị trường tín chỉ carbon toàn cầu được dự báo sẽ đạt quy mô giá trị khoảng 24 tỷ USD vào năm 2030. Trong xu thế đó, Việt Nam được đánh giá là sở hữu nhiều lợi thế vượt trội, đặc biệt trong các lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp và lâm nghiệp. Các dự án giảm phát thải tại Việt Nam hiện đang thu hút sự quan tâm lớn từ các đối tác quốc tế nhờ tính khả thi và hiệu quả thực tế.

Minh chứng rõ nét đã được ghi nhận tại một số địa phương như Quảng Trị, nơi hàng trăm nghìn ha rừng tự nhiên đã mang lại nguồn thu thiết thực thông qua việc khai thác giá trị carbon. Mô hình này đang tiếp tục được nhân rộng tại nhiều khu vực khác, giúp người dân biến giá trị sinh thái của rừng thành nguồn thu nhập cộng đồng bền vững.

Không chỉ dừng lại ở lâm nghiệp, xu hướng chuyển dịch đang diễn ra mạnh mẽ trong lĩnh vực nông nghiệp phát thải thấp. Các dự án lúa gạo áp dụng kỹ thuật tưới khô xen kẽ đang được đánh giá là có mức độ sẵn sàng cao cho việc trao đổi tín chỉ quốc tế. Bên cạnh đó, các lĩnh vực như quản lý chất thải và ứng dụng công nghệ tiên tiến trong sản xuất cũng đang mở ra những dư địa mới, hứa hẹn mang lại giá trị gia tăng lớn cho nền kinh tế tuần hoàn nếu được đầu tư bài bản.

Ứng phó trước các rào cản thương mại quốc tế

Việc hình thành sàn giao dịch và thúc đẩy trao đổi quốc tế không còn là lựa chọn mang tính khuyến khích, mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết khi các rào cản thương mại xanh đang dần áp dụng lên hàng hóa xuất khẩu. Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu hay Chương trình bù đắp và giảm phát thải carbon trong ngành Hàng không quốc tế đang tạo ra những tiêu chuẩn kỹ thuật mới đối với chuỗi cung ứng toàn cầu.

Nhu cầu về tín chỉ carbon hiện nay không chỉ đến từ các quốc gia có nghĩa vụ bắt buộc mà còn từ chính các doanh nghiệp trong nước muốn tối ưu hóa hồ sơ môi trường. Trong bối cảnh đó, việc sở hữu các chứng nhận giảm phát thải đạt chuẩn đóng vai trò như một giải pháp thiết thực giúp doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận các thị trường lớn, giảm thiểu các rủi ro về thuế quan và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Dù tiềm năng mang lại là rất lớn, nhưng hành trình tham gia thị trường của các doanh nghiệp Việt Nam vẫn đối mặt với không ít trở ngại thực tế. Thách thức lớn nhất hiện nay là việc xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo và thẩm định (MRV) theo đúng các tiêu chuẩn quốc tế. Đây là điều kiện tiên quyết để dự án được cấp tín chỉ nhưng đòi hỏi nguồn lực đầu tư bài bản về mặt công nghệ lẫn nhân sự chuyên trách.

Nhiều doanh nghiệp vẫn gặp lúng túng trong việc thiết lập hồ sơ dự án, giám sát triển khai và đặc biệt là quy trình xin cấp thư ủy quyền cho các dự án hướng tới xuất khẩu. Thư ủy quyền này được xem là văn bản pháp lý bắt buộc để kết quả giảm phát thải được công nhận giao dịch xuyên biên giới.

Nhằm hỗ trợ cộng đồng doanh nghiệp, các cơ quan quản lý và các đối tác quốc tế đang tăng cường tổ chức các hoạt động hỗ trợ kỹ thuật, chuyển giao kinh nghiệm quản trị và hoàn thiện các tiêu chuẩn tín chỉ có tính toàn vẹn cao cùng hệ thống dữ liệu minh bạch.

Hướng tới thương hiệu tín chỉ carbon “Made in Vietnam”

Mục tiêu xa hơn của việc vận hành sàn giao dịch không chỉ là mua bán, mà là xây dựng thương hiệu tín chỉ carbon “Made in Vietnam” có chất lượng cao, đủ sức cạnh tranh sòng phẳng trên thị trường thế giới. Khi đó, tín chỉ carbon sẽ trở thành một loại tài sản đầu tư mới, đóng góp đáng kể vào nền kinh tế xanh.

Đại diện Cục Biến đổi khí hậu nhấn mạnh, các doanh nghiệp cần chủ động nghiên cứu kỹ các quy định tại Nghị định số 112/2026/NĐ-CP để nắm bắt kịp thời các cơ hội hợp tác quốc tế. Việc tham gia sớm, chủ động và có sự chuẩn bị bài bản sẽ giúp doanh nghiệp không chỉ thực hiện tốt trách nhiệm giảm phát thải mà còn tối ưu hóa được các nguồn lực tài chính quốc tế để phục vụ quá trình chuyển đổi công nghệ xanh.

Bước đi hoàn thiện Đề án thành lập sàn giao dịch carbon trong thời gian tới là minh chứng cho sự chủ động của Việt Nam trong việc hội nhập vào dòng chảy kinh tế carbon thấp toàn cầu. Cơ hội phát triển và bứt phá trên thị trường giá trị này sẽ thuộc về những doanh nghiệp biết tiên phong, có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt công nghệ và bảo đảm tính minh bạch, chính xác của dữ liệu.