Thanh toán số mở “cửa ngõ” tài chính toàn diện

Quang cảnh Tọa đàm.

Tại Tọa đàm “Thúc đẩy tài chính toàn diện - Động lực từ thanh toán không dùng tiền mặt” ngày 6/10, bà Nguyễn Thị Thu, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán, Ngân hàng Nhà nước cho biết, tính đến tháng 8/2026, thanh toán không dùng tiền mặt tăng 34,56% về số lượng và 13,26% về giá trị. Giao dịch trực tuyến tăng 46,57% về số lượng và 21,77% về giá trị; thanh toán qua điện thoại di động tăng 35,33% về số lượng và 23,9% về giá trị.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ người trưởng thành có tài khoản đạt 88,96%. Quy mô giá trị thanh toán không dùng tiền mặt hiện tương đương khoảng 28 lần GDP.

Trong khi đó, mục tiêu đến năm 2030 là 95% dân số từ 15 tuổi trở lên có tài khoản giao dịch tại ngân hàng hoặc tổ chức được phép khác và giá trị thanh toán không dùng tiền mặt đạt gấp 30 lần GDP.

Theo bà Nguyễn Thị Thu, thanh toán không dùng tiền mặt có vai trò như một “cửa ngõ” để người dân tiếp cận hệ thống tài chính. Từ những giao dịch ban đầu, khách hàng có thể từng bước sử dụng các dịch vụ như tiết kiệm, đầu tư, bảo hiểm...

Việc thực hiện giao dịch mà không phụ thuộc vào điểm giao dịch vật lý cũng góp phần giảm rào cản về không gian, đặc biệt tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. QR và các hình thức thanh toán di động giúp mở rộng điểm chấp nhận thanh toán với chi phí thấp, qua đó đưa dịch vụ tài chính đến gần hơn với người dân.

Hạ tầng thanh toán là một trong những nền tảng của quá trình này. Ông Nguyễn Thanh Tùng, Phó Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (NAPAS) cho biết, hệ thống hiện kết nối 70 tổ chức thành viên, xử lý khoảng 12 tỷ giao dịch trong năm 2025, phục vụ 100 triệu khách hàng, đồng thời kết nối hơn 20.000 ATM và hơn 930.000 POS/mPOS.

Hệ thống chuyển tiền nhanh hiện xử lý hơn 45 triệu giao dịch mỗi ngày. Bên cạnh đó, 60 ngân hàng và ví điện tử đã hỗ trợ giao dịch qua mã VietQR. Theo ông Tùng, đặc điểm dễ sử dụng, chi phí thấp và triển khai nhanh giúp QR phù hợp với cả cửa hàng nhỏ, hộ kinh doanh và các giao dịch giá trị nhỏ nhưng có tần suất cao.

Từ chuyển tiền, thanh toán hàng hóa đến điện, nước, học phí, viện phí và dịch vụ công, việc đưa thanh toán số vào các nhu cầu thường xuyên cũng góp phần hình thành thói quen sử dụng tài khoản.

Theo đại diện lãnh đạo NAPAS, thành công của tài chính toàn diện không chỉ được đo bằng số lượng tài khoản được mở, mà còn ở việc các tài khoản đó có được sử dụng thuận tiện, thường xuyên và thực chất trong đời sống hay không.

Đây cũng là hướng phát triển được Ngân hàng Nhà nước đặt ra cho giai đoạn 2026-2030. Theo bà Nguyễn Thị Thu, thanh toán không dùng tiền mặt sẽ chuyển từ chú trọng về “lượng” sang “chất”, trong đó khả năng tiếp cận phải đi cùng chất lượng trải nghiệm, sự thuận tiện, minh bạch và khả năng sử dụng thường xuyên.

Cùng với đó, chi phí giao dịch cần được tối ưu phù hợp với điều kiện của người dân và doanh nghiệp. Các dịch vụ thanh toán tiếp tục được tích hợp sâu hơn vào các hệ sinh thái số như y tế, giáo dục, dịch vụ công và giao thông.

Dù vậy, quá trình mở rộng tài chính toàn diện vẫn còn những khoảng cách cần thu hẹp. Đại diện Ngân hàng Nhà nước chỉ ra, thói quen sử dụng tiền mặt vẫn tồn tại ở một bộ phận người dân; kiến thức, kỹ năng tài chính số chưa đồng đều; tội phạm công nghệ gia tăng. Việc kết nối, chia sẻ dữ liệu và bảo đảm tương thích giữa hệ thống ngân hàng với bảo hiểm, y tế, giáo dục cũng cần tiếp tục được thúc đẩy.

Vì thế, tại Tọa đàm, Phó Thống đốc NHNN Phạm Thanh Hà đề nghị, bên cạnh thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt, cần mở rộng tiếp cận tài chính tới các nhóm và địa bàn còn hạn chế, nhất là khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa, miền núi, hải đảo; người thu nhập thấp, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh và các nhóm yếu thế. Các sản phẩm và kênh cung ứng cần đơn giản, thuận tiện, có chi phí hợp lý và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Tuy nhiên, khi giao dịch dịch chuyển ngày càng mạnh lên môi trường số, an toàn và niềm tin của người sử dụng trở thành một yêu cầu quan trọng đối với quá trình mở rộng tài chính toàn diện.

Theo Vụ Thanh toán, ngành Ngân hàng đã hoàn thành làm sạch, đối chiếu sinh trắc học đối với 174,5 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và 2,92 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức. Việc đối chiếu được thực hiện qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng định danh điện tử nhằm hỗ trợ bảo đảm tính chính xác của thông tin chủ tài khoản.

Cùng với xác thực thông tin khách hàng, NHNN đã triển khai hệ thống cảnh báo nhằm hỗ trợ phát hiện các tài khoản, ví điện tử, thẻ ngân hàng và đơn vị chấp nhận thanh toán có dấu hiệu liên quan đến gian lận, lừa đảo.

Đến nay, hệ thống đã phát đi khoảng 5,6 triệu lượt cảnh báo tới khách hàng. Sau khi nhận cảnh báo, khoảng 1,9 triệu lượt giao dịch đã được khách hàng tạm dừng hoặc hủy bỏ, với tổng số tiền được bảo vệ hơn 6.300 tỷ đồng.

Phó Thống đốc Phạm Thanh Hà nhấn mạnh, an toàn, bảo mật, bảo vệ dữ liệu và quyền lợi người tiêu dùng phải được đặt ở vị trí trung tâm trong toàn bộ quá trình chuyển đổi số. Phát triển nhanh phải đi cùng bền vững; đổi mới đi cùng quản trị rủi ro; thuận tiện đi cùng an toàn và trách nhiệm.

Cùng với đó, giáo dục tài chính, kỹ năng số và nhận thức của người dân, doanh nghiệp cần tiếp tục được nâng cao, qua đó hình thành thói quen sử dụng dịch vụ tài chính số an toàn, hiệu quả.