Đối ngoại Việt Nam - Bản lĩnh tự chủ trong kỷ nguyên phát triển mới

Những giá trị nền tảng trong tư tưởng đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh về độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác quốc tế, kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại tiếp tục được Đảng ta kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo. Ảnh: Có sự hỗ trợ của AI

Độc lập, tự chủ - nền tảng xuyên suốt

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, những giá trị ấy được tiếp nối trong đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả, góp phần giữ vững môi trường hòa bình, nâng cao vị thế đất nước và huy động các nguồn lực bên ngoài phục vụ phát triển.

Ngày 2/9/1945, tại Quảng trường Ba Đình lịch sử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, mở ra kỷ nguyên mới của dân tộc - kỷ nguyên độc lập, tự do.

Trong những ngày đầu của Nhà nước cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đảm nhiệm cương vị Bộ trưởng Ngoại giao đầu tiên. Người đặt nền móng cho nền ngoại giao Việt Nam hiện đại, để lại di sản lớn về tư tưởng, phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao.

Tư tưởng đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh được hình thành và phát triển gắn liền với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập dân tộc, bảo vệ và xây dựng đất nước. Trong đó, độc lập dân tộc, độc lập, tự chủ và bảo vệ lợi ích của Tổ quốc, dân tộc là những giá trị có ý nghĩa nền tảng; đồng thời luôn gắn với hòa bình, hữu nghị, hợp tác quốc tế, phát huy sức mạnh dân tộc đi đôi với tranh thủ sức mạnh của thời đại.

Độc lập, tự chủ trong tư tưởng của Người không đồng nghĩa với khép kín, biệt lập. Tự lực, tự cường đi cùng với mở rộng quan hệ quốc tế, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ và những điều kiện thuận lợi từ bên ngoài cho sự nghiệp cách mạng. Ngay trong những thời điểm đất nước đứng trước những thử thách đặc biệt khắc nghiệt, tư tưởng hòa bình, hữu nghị, mở rộng quan hệ, tăng cường đoàn kết và hợp tác quốc tế vẫn được Chủ tịch Hồ Chí Minh nhất quán thực hiện trên nền tảng giữ vững độc lập, chủ quyền và lợi ích chính đáng của dân tộc.

Ở đó thể hiện sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa kiên định mục tiêu, nguyên tắc với linh hoạt về sách lược; giữa phát huy nội lực với tranh thủ ngoại lực; giữa sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại. Giữ vững độc lập, chủ quyền, bảo vệ lợi ích của Tổ quốc và dân tộc là yêu cầu xuyên suốt trong hoạt động đối ngoại, đồng thời gắn với việc tranh thủ những điều kiện quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp cách mạng.

Những giá trị ấy trở thành nền tảng quan trọng để Đảng ta kế thừa, vận dụng và phát triển sáng tạo trong quá trình hoạch định đường lối đối ngoại qua từng thời kỳ. Từ đấu tranh bảo vệ nền độc lập, thống nhất đất nước, từng bước phá thế bao vây, cấm vận đến mở rộng quan hệ đối ngoại và chủ động hội nhập quốc tế, đối ngoại Việt Nam luôn vận động cùng yêu cầu phát triển của đất nước nhưng nhất quán mục tiêu bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế.

Qua 40 năm đổi mới, đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại đã góp phần mở rộng mạnh mẽ không gian hợp tác của Việt Nam. Từ việc từng bước phá thế bao vây, cấm vận, Việt Nam ngày càng hội nhập sâu rộng, thiết lập và nâng tầm quan hệ với nhiều đối tác, tham gia chủ động, tích cực và có trách nhiệm vào các cơ chế hợp tác khu vực và toàn cầu, qua đó góp phần tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định và những điều kiện thuận lợi cho xây dựng, phát triển đất nước.

Thế giới không ngừng biến đổi, tương quan lực lượng và phương thức tập hợp lực lượng quốc tế cũng liên tục vận động. Nhưng trong dòng chảy ấy, độc lập, tự chủ vẫn là một trong những nguyên tắc nền tảng, xuyên suốt của đường lối đối ngoại Việt Nam. Đó là cơ sở để Việt Nam mở rộng quan hệ, hội nhập ngày càng sâu rộng mà vẫn giữ vững bản lĩnh, quyền tự chủ trong lựa chọn con đường phát triển, kiên định lợi ích quốc gia - dân tộc và chủ động thích ứng trước những biến động của thời đại.

Kế thừa, phát triển trong điều kiện mới

Bước vào kỷ nguyên phát triển mới, thế giới tiếp tục trải qua những biến động nhanh chóng, phức tạp và rất khó dự báo. Cạnh tranh chiến lược, xung đột, chủ nghĩa bảo hộ và các thách thức an ninh phi truyền thống đan xen với sự phát triển nhanh của khoa học - công nghệ, trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và quá trình tái cấu trúc các chuỗi sản xuất, cung ứng toàn cầu.

Trong môi trường đó, yêu cầu giữ vững độc lập, tự chủ đồng thời chủ động mở rộng hợp tác quốc tế càng trở nên quan trọng. Nghị quyết số 59-NQ/TW ngày 24/1/2025 của Bộ Chính trị về hội nhập quốc tế trong tình hình mới đánh dấu bước phát triển quan trọng về tư duy hội nhập, xác định hội nhập quốc tế là động lực chiến lược; đồng thời đặt mục tiêu tranh thủ tối đa các nguồn lực và điều kiện thuận lợi bên ngoài để xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, tự lực, tự cường, phát triển nhanh và bền vững; tăng cường sức mạnh tổng hợp quốc gia, nâng cao vai trò, vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam.

Đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng và Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về thực hiện đường lối đối ngoại Đại hội XIV tiếp tục cụ thể hóa những yêu cầu mới đối với công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.

Phát biểu tại Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33 ngày 1/8/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, từ Hội nghị Ngoại giao lần thứ 32 đến nay, trong bối cảnh thế giới biến động nhanh, phức tạp, công tác đối ngoại và hội nhập quốc tế vẫn được triển khai chủ động, đồng bộ, đạt nhiều kết quả quan trọng. Những kết quả đó khẳng định sự đúng đắn của đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa; chủ động hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả.

Triển khai Nghị quyết số 59-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặt ra yêu cầu gắn hội nhập quốc tế với hoàn thiện thể chế và nâng cao nội lực; “hội nhập sâu nhưng không phụ thuộc; mở cửa nhưng giữ vững tự chủ”. Yêu cầu đó cho thấy mối quan hệ ngày càng chặt chẽ giữa hội nhập và tự chủ: mở rộng hợp tác để tạo thêm nguồn lực phát triển, nhưng sức mạnh nội tại vẫn là nền tảng bảo đảm khả năng thích ứng và nâng cao vị thế của đất nước trong một môi trường quốc tế nhiều biến động.

Đặt trong chiều dài phát triển của nền ngoại giao Việt Nam, có thể thấy rõ sự kế thừa và phát triển sáng tạo những giá trị nền tảng trong tư tưởng đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh phù hợp với điều kiện lịch sử mới. Độc lập, tự chủ ngày nay gắn với nâng cao nội lực và tự cường dân tộc; mở rộng quan hệ đối ngoại được triển khai thông qua đa phương hóa, đa dạng hóa; kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại được thực hiện trong một không gian hội nhập ngày càng toàn diện và sâu rộng.

Từ yêu cầu của giai đoạn phát triển mới, vai trò của đối ngoại tiếp tục được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng. Nhân Hội nghị Ngoại giao lần thứ 33, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung nhấn mạnh, ngành Ngoại giao tiếp tục phát huy tốt vai trò tiên phong, thực hiện tốt nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên mà Đảng và Nhà nước giao, qua đó góp phần thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới, tạo nền tảng để đất nước đạt các mục tiêu phát triển đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045. Bộ trưởng đồng thời nhấn mạnh yêu cầu quán triệt, cụ thể hóa đường lối đối ngoại Đại hội XIV, đổi mới tư duy, đổi mới cách làm và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Độc lập, tự chủ vì thế không phải là đứng ngoài những dòng chảy của thời đại, mà là tạo dựng đủ nội lực và bản lĩnh để chủ động tham gia, hợp tác và hội nhập. Hội nhập hiệu quả, đến lượt mình, góp phần gia tăng sức mạnh tổng hợp quốc gia, củng cố năng lực tự chủ và mở rộng dư địa phát triển của đất nước.

Chuyển hóa vị thế đối ngoại thành nguồn lực phát triển

Nếu trong những giai đoạn lịch sử trước đây, đối ngoại góp phần quan trọng bảo vệ nền độc lập, tranh thủ sự đồng tình và ủng hộ quốc tế đối với sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước, thì trong thời kỳ đổi mới, đối ngoại ngày càng đóng góp trực tiếp vào kiến tạo môi trường hòa bình, mở rộng thị trường, thu hút đầu tư, công nghệ và các nguồn lực phục vụ xây dựng, phát triển đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặt ra yêu cầu đưa ngoại giao phục vụ phát triển đi vào chiều sâu, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo; phục vụ trực tiếp đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao năng suất, sức cạnh tranh và tự chủ của nền kinh tế. Những khuôn khổ quan hệ, cam kết và thỏa thuận quốc tế vì thế cần được chuyển hóa ngày càng hiệu quả thành thị trường, dự án, công nghệ, nguồn nhân lực và những năng lực mới cho phát triển.

Từ góc nhìn của một nhà ngoại giao kỳ cựu, Đại sứ Phạm Quang Vinh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao cho rằng, đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên mới đang có những chuyển biến quan trọng về tầm chiến lược, tâm thế, năng lực và cách tiếp cận.

Tại Tọa đàm chuyên đề “Những nội dung cốt lõi của ngoại giao Việt Nam và cách thức xử lý các vấn đề nóng trong lĩnh vực ngoại giao đối ngoại” do Ban Chỉ đạo 35 - Đảng ủy Thông tấn xã Việt Nam tổ chức ngày 21/8/2026, Đại sứ Phạm Quang Vinh cho rằng tâm thế mới được thể hiện ở sự chủ động, tự tin, tự lực, tự cường, chuyển từ tham gia sang góp phần kiến tạo và định hình; năng lực mới hướng tới kiến tạo năng lực phát triển quốc gia, thích ứng linh hoạt trước những biến động toàn cầu.

Đáng chú ý, Đại sứ Phạm Quang Vinh nhấn mạnh, sự phát triển của Việt Nam không thể tách rời sự phát triển của khu vực và thế giới. Vì vậy, kết hợp chặt chẽ, hiệu quả sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại, nội lực với ngoại lực là điều kiện tiên quyết để Việt Nam thực hiện các mục tiêu chiến lược đến năm 2030 và năm 2045.

Nhìn từ yêu cầu phát triển hiện nay, sự kết hợp ấy mang nội hàm ngày càng rộng. Tranh thủ nguồn lực bên ngoài phải song hành với nâng cao năng lực nội sinh; mở rộng thị trường phải gắn với nâng cao sức cạnh tranh; thu hút đầu tư phải hướng tới chất lượng, công nghệ và khả năng lan tỏa; mở rộng quan hệ với các đối tác phải góp phần hình thành những chương trình, dự án và nguồn lực cụ thể. Đó cũng là cách để những thành quả đối ngoại được chuyển hóa thành động lực phát triển, đồng thời làm cho nền tảng độc lập, tự chủ của đất nước ngày càng vững chắc hơn.

Trong mối quan hệ đó, nội lực và ngoại lực không tách rời mà bổ sung, tạo sức mạnh cho nhau. Nội lực vững mạnh giúp đất nước nâng cao khả năng thích ứng, chủ động lựa chọn và tận dụng tốt hơn những cơ hội từ bên ngoài; hội nhập quốc tế hiệu quả lại mở thêm không gian, nguồn lực và điều kiện để củng cố nội lực. Đó cũng chính là chiều sâu của yêu cầu kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong điều kiện phát triển mới.

Hơn tám thập kỷ đã đi qua kể từ mùa Thu Độc lập năm 1945, đất nước hôm nay có cơ đồ, tiềm lực, vị thế và uy tín quốc tế mới, đồng thời đứng trước những thời cơ và thách thức mới. Thế giới thay đổi, không gian và phương thức đối ngoại không ngừng mở rộng, nhưng những giá trị nền tảng về độc lập, tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác quốc tế và kết hợp sức mạnh dân tộc với sức mạnh thời đại trong tư tưởng đối ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn mang sức sống bền vững.

Kế thừa và phát triển sáng tạo những giá trị ấy, đường lối đối ngoại của Đảng trong kỷ nguyên mới tiếp tục kiên định độc lập, tự chủ, tự cường; bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc trên cơ sở các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc; đồng thời chủ động mở rộng hợp tác và hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả.

Khát vọng độc lập của mùa Thu lịch sử năm 1945 hôm nay được tiếp nối bằng khát vọng xây dựng một Việt Nam phát triển, giàu mạnh, phồn vinh. Trên hành trình ấy, đối ngoại tiếp tục mang trọng trách giữ vững môi trường hòa bình, mở rộng không gian phát triển, nâng cao vị thế đất nước và kết nối sức mạnh Việt Nam với những nguồn lực tiến bộ của thời đại, góp phần đưa đất nước vững bước trong kỷ nguyên phát triển mới.