Thống kê Việt Nam đổi mới để đáp ứng yêu cầu quản trị dựa trên dữ liệu

Phó Cục trưởng Cục Thống kê Lê Trung Hiếu chỉ đạo và giám sát công tác điều tra tại địa phương, nhằm nâng cao chất lượng thông tin thống kê.

Sau gần 5 năm triển khai kể từ thời điểm được phê duyệt, tình hình thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 ghi nhận nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng cho quá trình hiện đại hóa hệ thống thống kê quốc gia.

Ngành Thống kê đã đạt và vượt 5 mục tiêu cụ thể trong tổng số 10 mục tiêu đặt ra đến năm 2025.

Trong điều tra, tổng điều tra thống kê, tỷ lệ sử dụng phiếu điều tra điện tử đạt trên 95%, vượt mục tiêu 85%. Thực hiện các tiêu chuẩn phổ biến dữ liệu quốc tế (e-GDDS và SDDS), Việt Nam cơ bản đáp ứng các yêu cầu về tính định kỳ và tính kịp thời theo tiêu chuẩn của IMF; tỷ lệ chỉ tiêu đáp ứng tiêu chuẩn SDDS đều vượt mức mục tiêu đề ra.

Bên cạnh đó, tỷ lệ sản phẩm thống kê được cung cấp kịp thời cho người sử dụng đạt trên 80%, hoàn thành mục tiêu Chiến lược; việc cung cấp dữ liệu vi mô cho các cơ quan, tổ chức có nhu cầu cơ bản đáp ứng trên 30% nhu cầu sử dụng thông tin thống kê, đạt mục tiêu đề ra và tỷ lệ không hài lòng của người sử dụng thông tin thống kê giảm xuống dưới 0,1%, vượt xa mục tiêu dưới 15% của Chiến lược.

Tuy nhiên vẫn còn 5 mục tiêu của Chiến lược chưa đạt đó là: tăng tỷ lệ chỉ tiêu thống kê được biên soạn từ dữ liệu hành chính đạt 50%; đạt 85% các chỉ tiêu thống kê được biên soạn và công bố theo tiêu chuẩn thống kê Việt Nam; thực hiện Hệ thống tài khoản quốc gia 2008 (SNA 2008); xác định tỷ lệ các hoạt động thống kê được tư liệu hóa và chuyển đổi số; nâng cao năng lực thống kê tại các bộ, ngành, địa phương.

Trên cơ sở kết quả thực hiện giai đoạn 2021-2025 và bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, quản trị dựa trên dữ liệu, phát triển kinh tế số và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, giai đoạn 2026-2030, ngành Thống kê Việt Nam xác định sẽ tập trung thực hiện 5 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm.

Một là, tiếp tục hoàn thiện thể chế, phương pháp luận và tiêu chuẩn thống kê.

Trước hết, ngành Thống kê tập trung rà soát, hoàn thiện hệ thống chỉ tiêu thống kê quốc gia, hệ thống chỉ tiêu thống kê bộ, ngành và địa phương; bổ sung các chỉ tiêu thống kê mới phục vụ đánh giá tăng trưởng xanh, phát triển bền vững, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế số.

Cùng với đó, hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn thống kê, quy trình sản xuất thông tin thống kê, tiêu chuẩn dữ liệu và siêu dữ liệu thống kê theo thông lệ quốc tế; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và khả năng so sánh quốc tế của thông tin thống kê.

Nghiên cứu, hoàn thiện cơ sở pháp lý cho việc khai thác, sử dụng dữ liệu hành chính, dữ liệu lớn, dữ liệu địa không gian và các nguồn dữ liệu mới phục vụ hoạt động thống kê nhà nước.

Hai là, đổi mới phương thức sản xuất thông tin thống kê và hiện đại hóa hoạt động thống kê

Mô hình sản xuất thông tin thống kê sẽ được chuyển đổi căn bản từ dựa chủ yếu vào điều tra thống kê và chế độ báo cáo thống kê sang mô hình dựa trên dữ liệu đa nguồn, trong đó dữ liệu hành chính giữ vai trò nền tảng, kết hợp với dữ liệu lớn, dữ liệu địa không gian và các nguồn dữ liệu số mới.

Sự chuyển đổi này đặt ra yêu cầu khai thác hiệu quả hơn các nguồn dữ liệu sẵn có trong hệ thống thông tin quốc gia. Do đó, ngành Thống kê sẽ đẩy mạnh khai thác các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành và dữ liệu hành chính của các bộ, ngành, địa phương; từng bước giảm điều tra toàn bộ, tăng cường điều tra mẫu chuyên sâu nhằm bổ sung, kiểm chứng và hiệu chỉnh thông tin từ các nguồn dữ liệu hành chính.

Song song là tiếp tục hoàn thiện và áp dụng các quy trình sản xuất thông tin thống kê hiện đại theo chuẩn mực quốc tế, bảo đảm quản lý thống nhất toàn bộ vòng đời dữ liệu từ thu thập, tích hợp, xử lý, phân tích, lưu trữ đến phổ biến thông tin thống kê.

Công nghệ số sẽ trở thành một trong những động lực quan trọng của quá trình chuyển đổi này. Ngành Thống kê sẽ tiếp tục đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), học máy (Machine Learning), dữ liệu lớn (Big Data), điện toán đám mây, hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các công nghệ số tiên tiến trong toàn bộ quy trình thống kê; từng bước tự động hóa các hoạt động thu thập, xử lý, kiểm tra, phân tích và phổ biến thông tin thống kê.

Ba là, phát triển hệ sinh thái dữ liệu thống kê quốc gia

Việc chuyển đổi sang mô hình thống kê dựa trên dữ liệu đa nguồn đòi hỏi không chỉ đổi mới cách thức sản xuất mà còn phải hình thành một hạ tầng dữ liệu thống nhất, liên thông và có khả năng khai thác ở quy mô quốc gia. Vì vậy, ngành Thống kê sẽ tiếp tục xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia theo hướng tập trung, tích hợp và liên thông với Trung tâm dữ liệu quốc gia, các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.

Xây dựng các nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu thống kê; chuẩn hóa hệ thống dữ liệu, siêu dữ liệu, danh mục dùng chung và tiêu chuẩn trao đổi dữ liệu nhằm bảo đảm khả năng kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Từ nền tảng dữ liệu được chuẩn hóa và liên thông, ngành Thống kê từng bước phát triển các sản phẩm dữ liệu thống kê, nền tảng dữ liệu và dịch vụ dữ liệu thống kê; từng bước hình thành hệ sinh thái dữ liệu thống kê hiện đại và phát triển kinh tế dữ liệu thống kê gắn với kinh tế dữ liệu quốc gia.

Bốn là, nâng cao chất lượng, tính kịp thời và khả năng dự báo của thông tin thống kê

Mục tiêu cuối cùng của quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới phương thức sản xuất và xây dựng hạ tầng dữ liệu là nâng cao chất lượng và giá trị sử dụng của thông tin thống kê. Vì vậy, ngành Thống kê tập trung hoàn thành các mục tiêu còn chưa đạt của Chiến lược, đặc biệt là nâng tỷ lệ chỉ tiêu được biên soạn từ dữ liệu hành chính; tăng tỷ lệ chỉ tiêu được biên soạn, công bố theo tiêu chuẩn thống kê Việt Nam; hoàn thành lộ trình thực hiện Hệ thống tài khoản quốc gia theo chuẩn mực quốc tế.

Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát, đánh giá chất lượng thống kê; chuẩn hóa và đồng bộ hóa nguồn dữ liệu, nâng cao tính chính xác, đầy đủ, khách quan và độ tin cậy của thông tin thống kê.

Đổi mới mạnh mẽ công tác phân tích, dự báo thống kê; tăng cường ứng dụng các mô hình kinh tế lượng, mô hình dự báo hiện đại, trí tuệ nhân tạo và khoa học dữ liệu trong phân tích, dự báo và đánh giá chính sách.

Để thông tin thống kê đến gần hơn với người sử dụng, ngành Thống kê sẽ đa dạng hóa các sản phẩm thống kê; đẩy mạnh trực quan hóa dữ liệu, xây dựng các nền tảng dữ liệu tương tác, nâng cao khả năng tiếp cận và khai thác thông tin thống kê của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và người dân.

Năm là, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực thống kê quốc gia

Nguồn nhân lực vẫn là yếu tố quyết định khả năng vận hành và phát triển hệ thống thống kê hiện đại. Do đó, ngành Thống kê sẽ tiếp tục kiện toàn tổ chức bộ máy thống kê phù hợp với mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và yêu cầu chuyển đổi số.

Đổi mới căn bản công tác đào tạo, bồi dưỡng theo hướng gắn với thống kê hiện đại, khoa học dữ liệu, quản trị dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và phân tích dự báo; nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác thống kê tại các bộ, ngành và địa phương.

Có cơ chế thu hút, trọng dụng chuyên gia, nhà khoa học và nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực thống kê, khoa học dữ liệu, công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo tham gia phát triển hệ thống thống kê quốc gia.

Ưu tiên bố trí nguồn lực cho phát triển hạ tầng số, cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia, các dự án chuyển đổi số và hiện đại hóa hoạt động thống kê.

Sáu là, đẩy mạnh hợp tác và hội nhập quốc tế trong lĩnh vực thống kê

Hội nhập quốc tế vừa là yêu cầu, vừa là nguồn lực quan trọng để nâng cao năng lực thống kê quốc gia, vì thế, ngành Thống kê Việt Nam sẽ tập trung mở rộng hợp tác với các tổ chức thống kê quốc tế, các đối tác phát triển và cơ quan thống kê các nước nhằm tiếp thu kinh nghiệm, chuẩn mực và công nghệ thống kê tiên tiến. Bên cạnh đó, tăng cường huy động nguồn lực hỗ trợ kỹ thuật, tài chính và đào tạo từ các tổ chức quốc tế phục vụ thực hiện Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam.

Giai đoạn 2026-2030 sẽ là bước chuyển quan trọng, đưa ngành Thống kê Việt Nam từ mô hình sản xuất thông tin truyền thống sang nền thống kê hiện đại. Với quyết tâm hoàn thành các mục tiêu chưa đạt được của Chiến lược phát triển Thống kê Việt Nam và tạo đột phá về thể chế, công nghệ, dữ liệu, nguồn nhân lực và hội nhập quốc tế, ngành Thống kê hướng tới cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, khách quan và có giá trị dự báo cao, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu quản trị và phát triển đất nước