 |
| Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng các đại biểu thực hiện nghi thức khởi công đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị và 3 dự án nhà ở cho thuê trên địa bàn Thành phố Hà Nội (6/2026). |
Từ thay đổi nhận thức đến hình thành năng lực phát triển mới
Một trong những chuyển biến đáng chú ý sau hơn 18 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW là khoa học, công nghệ và chuyển đổi số ngày càng được đặt vào trung tâm của chiến lược phát triển. Vai trò của các lĩnh vực này đang được định vị rõ hơn, gắn trực tiếp với đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, tăng sức cạnh tranh của doanh nghiệp và cải thiện chất lượng phục vụ người dân.
Hạ tầng số là một minh chứng rõ nét. Cổng Dịch vụ công quốc gia đã tích hợp 3.745 thủ tục hành chính trực tuyến; mạng bảo mật liên thông cơ bản hoàn thành gần 98%, với 7.137 điểm kết nối. Đáng chú ý, mạng 5G đã phủ khoảng 92% dân số, cáp quang kết nối 100% xã, phường. Những nền tảng này tạo điều kiện để dữ liệu, dịch vụ số và các phương thức quản trị mới được triển khai ở quy mô rộng hơn.
Sự mở rộng của hạ tầng số đang kéo theo thay đổi trong hoạt động kinh tế. Năm 2025, kinh tế số chiếm khoảng 14% GDP, trong khi thương mại điện tử đạt quy mô khoảng 31 tỷ USD. Điều quan trọng phía sau những con số này là sự dịch chuyển trong phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng, khi dữ liệu và công nghệ ngày càng tham gia sâu hơn vào quá trình tạo ra giá trị của doanh nghiệp và nền kinh tế.
 |
| Nhiều dấu ấn trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW. Ảnh thiết kế có sự hỗ trợ của AI. |
Năng lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng đang được củng cố theo hướng tập trung hơn. Việt Nam đã xác định 10 nhóm công nghệ chiến lược, 30 nhóm sản phẩm và 20 bài toán lớn cần ưu tiên giải quyết. Hệ thống nghiên cứu hiện có 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và 184 phòng thí nghiệm tại các trường đại học. Số đơn đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ năm 2025 tăng 33%, phản ánh sức sáng tạo và nhu cầu đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn đang gia tăng.
Đáng chú ý hơn là sự thay đổi vai trò của doanh nghiệp. Thay vì chủ yếu gia công hoặc tiếp nhận công nghệ, một bộ phận doanh nghiệp Việt Nam đang tiến dần vào các khâu có giá trị gia tăng cao hơn như nghiên cứu, thiết kế, phát triển sản phẩm và cung cấp giải pháp tổng thể. Những lĩnh vực như 5G, trí tuệ nhân tạo, robot, y sinh học, truy xuất nguồn gốc đã ghi nhận sự tham gia ngày càng rõ nét của doanh nghiệp trong nước.
Rikkeisoft là một trường hợp cho thấy xu hướng chuyển dịch đó. Từ doanh nghiệp chủ yếu cung cấp dịch vụ gia công phần mềm, lập trình và kiểm thử, Rikkeisoft đang mở rộng sang tư vấn, thiết kế kiến trúc hệ thống và cung cấp giải pháp công nghệ tổng thể. Với khoảng 2.000 nhân sự, doanh thu năm 2025 đạt 1.200 tỷ đồng và mục tiêu IPO tại Nhật Bản, doanh nghiệp cho thấy khả năng tiến lên những nấc thang giá trị cao hơn của ngành công nghệ Việt Nam.
Theo Chủ tịch Rikkeisoft Tạ Sơn Tùng, giá trị quan trọng mà Nghị quyết số 57-NQ/TW đem lại là tạo niềm tin và động lực phát triển mới cho cộng đồng doanh nghiệp công nghệ. Quyết tâm thúc đẩy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo giúp doanh nghiệp mạnh dạn hơn trong đầu tư nghiên cứu, phát triển sản phẩm, xây dựng năng lực công nghệ dài hạn, thay vì chỉ tập trung vào những lợi thế ngắn hạn về nhân công và chi phí.
Các chính sách về ưu đãi thuế, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, phát triển và thu hút nhân lực chất lượng cao cũng đang góp phần hình thành “hạ tầng mềm” cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Theo ông Tạ Sơn Tùng, khi thể chế, nhân lực, hạ tầng và thị trường được cải thiện đồng bộ, lợi thế về nguồn nhân lực mới có thể chuyển hóa thành năng lực nghiên cứu, khả năng làm chủ công nghệ và sức cạnh tranh thực chất của doanh nghiệp Việt Nam.
Nguồn lực tài chính tạo sức bật cho công nghệ mới
Để khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thực sự trở thành động lực tăng trưởng, quyết tâm chính trị cần được bảo đảm bằng nguồn lực đủ lớn cùng cơ chế sử dụng nguồn lực hiệu quả. Đây cũng là điểm cho thấy vai trò đặc biệt của tài chính trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW khi vừa tạo dư địa đầu tư cho công nghệ mới, vừa định hình cơ chế khuyến khích khu vực nghiên cứu và doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới.
Năm 2026, khoảng 95.000 tỷ đồng, tương đương 3% tổng chi ngân sách nhà nước được Bộ Tài chính phối hợp bố trí kịp thời cho lĩnh vực khoa học và công nghệ. Quy mô nguồn lực này cho thấy một sự thay đổi đáng kể trong cách nhìn về đầu tư phát triển, với việc chi cho khoa học và công được xem là đầu tư cho năng lực tăng trưởng dài hạn, năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế.
Tuy nhiên, nguồn lực chỉ thực sự tạo ra sức bật khi được đưa đúng vào những khâu có khả năng hình thành công nghệ, sản phẩm và thị trường. Từ nghiên cứu cơ bản, phát triển công nghệ, sở hữu trí tuệ đến thương mại hóa sản phẩm đều cần những cơ chế tài chính đủ linh hoạt. Khi dòng vốn được kết nối với kết quả đầu ra, mỗi khoản đầu tư cho khoa học và đổi mới sáng tạo mới có khả năng tạo thành năng lực sản xuất và giá trị kinh tế mới.
 |
| Thứ trưởng Bộ Tài chính Cao Anh Tuấn và các đại biểu tham dự Lễ kỷ niệm ngày Khoa học công nghệ tại Học viện Tài chính. |
Trong quá trình triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, các bộ, ngành đang tích cực đẩy nhanh tiến độ thực hiện các nhiệm vụ được giao. Riêng Bộ Tài chính, tính đến ngày 19/6/2026, đã hoàn thành 272/412 nhiệm vụ, đạt 66%; 127 nhiệm vụ được thực hiện thường xuyên và 11 nhiệm vụ đang triển khai đúng tiến độ. Kết quả này cho thấy yêu cầu nhanh chóng cụ thể hóa chủ trương thành chương trình hành động đang được thực hiện rõ nét trong từng lĩnh vực quản lý.
Chuyển đổi số của ngành Tài chính cũng đạt nhiều kết quả rõ nét. Bộ đã đồng bộ 13 cơ sở dữ liệu quốc gia và chuyên ngành với Trung tâm Dữ liệu quốc gia, kết nối hơn 356 triệu bản ghi; hơn 1,7 triệu hồ sơ thủ tục hành chính được đồng bộ với Cổng Dịch vụ công quốc gia. Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh ngành Tài chính được đưa vào vận hành, tạo thêm công cụ hỗ trợ quản trị và ra quyết định dựa trên dữ liệu.
Bộ Tài chính đồng thời ban hành Kế hoạch số 35-KH/ĐU triển khai chương trình 100 ngày xử lý các điểm nghẽn chuyển đổi số, quán triệt nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ thời gian, rõ kết quả. Cách tiếp cận này thể hiện yêu cầu ngày càng cao đối với hiệu quả thực thi, khi tiến độ và kết quả phải gắn với trách nhiệm cụ thể thay vì dừng lại ở kế hoạch hay quy trình.
Tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW cũng đang lan tỏa tới các doanh nghiệp nhà nước do Bộ Tài chính đại diện chủ sở hữu. Vinachem phát triển VinachemMart và Nền tảng Vinachem Nông nghiệp; EVN triển khai 57 nhiệm vụ về tự động hóa, dữ liệu, AI, hạ tầng số và đổi mới sáng tạo; Petrovietnam thúc đẩy hệ sinh thái dữ liệu, quản trị số và làm chủ công nghệ lõi. Công nghệ vì thế đang dần đi sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh thay vì đứng ngoài quy trình vận hành.
Tại Hội nghị Ban Thường vụ Đảng ủy Bộ Tài chính mở rộng tháng 6/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn yêu cầu toàn ngành gắn thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW với đổi mới phương thức quản lý, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp. Các hệ thống công nghệ thông tin phải vận hành ổn định, dữ liệu cần được kết nối và chia sẻ đồng bộ. Tinh thần xuyên suốt là nhìn thẳng vào điểm nghẽn, chủ động tháo gỡ và tạo ra kết quả có thể đo đếm.
Lấy sản phẩm và giá trị thực tiễn làm thước đo
Những kết quả bước đầu cho thấy một nền móng quan trọng đã được hình thành. Song thách thức lớn hơn nằm ở chặng tiếp theo: làm sao biến chủ trương, nguồn lực tài chính, phòng thí nghiệm, nhân lực và hạ tầng số thành sản phẩm, công nghệ có khả năng cạnh tranh. Đây chính là ranh giới giữa đầu tư cho khoa học, công nghệ theo chiều rộng với việc hình thành một động lực tăng trưởng thực sự dựa trên năng suất và tri thức.
Phát biểu kết luận Hội nghị sơ kết 1 năm 6 tháng thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu tiếp tục tạo chuyển biến mạnh mẽ trong tổ chức thực hiện, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững.
Điểm đáng chú ý là yêu cầu chuyển mạnh từ tư duy “hoàn thành công việc” sang “tạo ra sản phẩm”, lấy kết quả, sản phẩm và giá trị thực tiễn làm thước đo hiệu quả triển khai Nghị quyết. Sự chuyển đổi này có ý nghĩa quan trọng bởi hiệu quả không còn được nhìn chủ yếu qua số lượng kế hoạch, văn bản hay nhiệm vụ hoàn thành, mà phải được chứng minh bằng giá trị thực tế mang lại cho nền kinh tế và xã hội.
 |
| Ngành Tài chính tích cực chuyển đổi số theo tinh thành Nghị quyết số 57-NQ/TW đề ra. |
Theo cách tiếp cận đó, một đề tài khoa học chỉ phát huy đầy đủ giá trị khi kết quả nghiên cứu có khả năng hình thành công nghệ, sản phẩm hoặc giải pháp ứng dụng. Một khoản đầu tư cho đổi mới sáng tạo cũng cần được đánh giá qua năng lực công nghệ được tạo dựng, số sản phẩm có khả năng thương mại hóa, số doanh nghiệp được hình thành cùng những giá trị kinh tế - xã hội cụ thể được tạo ra.
Đây cũng là vấn đề được đặt ra từ thực tiễn các trường đại học và viện nghiên cứu. GS.TS Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội cho rằng Nghị quyết số 57-NQ/TW đã tạo một “bệ phóng” quan trọng cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Tuy nhiên, để động lực chính sách chuyển hóa thành năng lực phát triển, điểm đến cuối cùng vẫn phải là những sản phẩm công nghệ có khả năng ứng dụng và thương mại hóa.
Từ thực tế đó, Đại học Bách khoa Hà Nội đề xuất đẩy mạnh đầu tư cho các lĩnh vực công nghệ nền tảng, đặc biệt là công nghiệp vật liệu; rút ngắn thủ tục hành chính trong hoạt động khoa học, công nghệ theo hướng “một cửa”, “luồng xanh”; hoàn thiện cơ chế định giá tài sản trí tuệ, phát triển doanh nghiệp khởi nguồn và phát huy vai trò của các quỹ phát triển khoa học, công nghệ.
Những đề xuất trên chạm tới một điểm nghẽn lớn của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo là khoảng cách từ phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn còn dài. Nếu thiếu cơ chế linh hoạt để kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp, định giá tài sản trí tuệ, huy động vốn và thương mại hóa sản phẩm, nhiều kết quả nghiên cứu có thể dừng ở phạm vi học thuật, chưa chuyển hóa thành năng suất, doanh thu và những đóng góp tương xứng cho nền kinh tế.
Ở tầm vĩ mô, ông Nguyễn Thanh Nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho rằng mục tiêu tăng trưởng 2 con số là yêu cầu cần thiết để Việt Nam tiến tới trở thành nước phát triển, có thu nhập cao vào năm 2045 và vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Muốn đạt mục tiêu đó, nền kinh tế phải hình thành những động lực tăng trưởng mới dựa trên năng suất, tri thức, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo ông Nguyễn Thanh Nghị, Nghị quyết số 57-NQ/TW là một trong những con đường ngắn nhất để Việt Nam tạo đột phá về năng suất, năng lực cạnh tranh và sức mạnh nội sinh. Kinh nghiệm quốc tế, đặc biệt từ Trung Quốc, cho thấy khả năng làm chủ và ứng dụng nhanh khoa học, công nghệ có thể tạo ra bước tiến vượt bậc, mở rộng không gian phát triển và nâng vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Để biến cơ hội thành kết quả, Việt Nam cần đồng thời tháo gỡ các nút thắt về thể chế, nhân lực, hạ tầng nghiên cứu và môi trường đổi mới sáng tạo. Thể chế phải tạo điều kiện cho thử nghiệm; nguồn nhân lực phải đáp ứng yêu cầu của những ngành công nghệ mới; hạ tầng nghiên cứu phải đủ năng lực hỗ trợ phát triển sản phẩm; doanh nghiệp cần được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình đưa công nghệ ra thị trường.
Đó cũng là logic xuyên suốt của Nghị quyết số 57-NQ/TW từ đổi mới tư duy đến hoàn thiện thể chế, từ bố trí nguồn lực đến xây dựng hạ tầng, từ nghiên cứu đến sản phẩm, rồi từ sản phẩm đến năng suất và sức cạnh tranh. Khi các mắt xích này được kết nối thành một chuỗi hoàn chỉnh, khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo mới có thể trở thành lực kéo đủ mạnh đối với tăng trưởng kinh tế.
Chặng đường phía trước còn nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ, song một nền tảng mới đang dần được hình thành. Nhà nước kiến tạo thể chế và hạ tầng; trường đại học, viện nghiên cứu tạo ra tri thức; doanh nghiệp đưa công nghệ vào sản xuất và thị trường; người dân, xã hội thụ hưởng những giá trị từ quá trình chuyển đổi. Điểm quyết định là khả năng biến những nguồn lực ấy thành sản phẩm và giá trị thực tế.
Khi các chủ trương lớn được chuyển hóa thành công nghệ “Make in Vietnam”, thành sản phẩm đủ sức cạnh tranh quốc tế, thành những doanh nghiệp công nghệ có khả năng vươn ra toàn cầu và những mô hình quản trị hiệu quả hơn, giá trị của Nghị quyết số 57-NQ/TW sẽ được đo bằng năng suất, sức cạnh tranh và chất lượng tăng trưởng. Đó chính là nền tảng để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình và tiến nhanh hơn tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao.
* Bài viết đăng lại từ Đặc san Kinh tế - Tài chính Việt Nam năm 2026
