Nội lực Việt Nam nhìn từ những doanh nghiệp tiên phong

Dự án Khu liên hợp thể thao quốc tế Hùng Vương tại Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội do Vingroup làm chủ đầu tư.

Mở đường thể chế, kiến tạo doanh nghiệp đầu đàn

Nghị quyết số 68-NQ/TW ngày 4/5/2025 của Bộ Chính trị tạo dấu mốc quan trọng khi xác định kinh tế tư nhân là “một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia”, đồng thời là lực lượng tiên phong thúc đẩy tăng trưởng, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Mục tiêu đến năm 2030 là Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp hoạt động, ít nhất 20 doanh nghiệp lớn tham gia chuỗi giá trị toàn cầu; khu vực kinh tế tư nhân đóng góp khoảng 55-58% GDP và 35-40% tổng thu ngân sách nhà nước.

Từ định hướng này, chính sách phát triển doanh nghiệp đang được cụ thể hóa theo hướng không chỉ tăng về số lượng, mà còn tạo dựng một lực lượng doanh nghiệp mạnh về năng lực cạnh tranh.

Ngày 6/4/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 631/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình phát triển 1.000 doanh nghiệp tiên phong giai đoạn 2026-2030. Khái niệm “tiên phong” không đơn thuần gắn với quy mô vốn hay doanh thu, mà đặt trọng tâm vào công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng suất, khả năng cạnh tranh và sức lan tỏa tới các doanh nghiệp khác trong chuỗi giá trị.

Tiếp đó, Quyết định số 982/QĐ-TTg ngày 4/6/2026 về hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số vươn ra toàn cầu và Quyết định số 1091/QĐ-TTg ngày 17/6/2026 về hình thành các doanh nghiệp công nghệ chiến lược quy mô lớn trong nước tiếp tục hướng tới mục tiêu làm chủ công nghệ lõi, phát triển hạ tầng số, dữ liệu số và nâng cao năng lực nội địa hóa.

Những doanh nghiệp này được kỳ vọng làm chủ, phát triển và thương mại hóa một số công nghệ chiến lược then chốt, tham gia giải quyết các nhiệm vụ trọng điểm quốc gia về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chính sách còn đặt ra yêu cầu doanh nghiệp công nghệ chiến lược phải có khả năng dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia chuỗi cung ứng, hình thành hệ sinh thái nội địa và nâng cao năng lực nội địa hóa. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua cơ chế giao nhiệm vụ trọng điểm, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển, sở hữu trí tuệ, thị trường đầu ra cũng như huy động các nguồn lực trong và ngoài nước.

Như vậy, một hành lang chính sách được thiết lập để doanh nghiệp nhỏ và vừa lớn lên, doanh nghiệp tiên phong tạo sức lan tỏa và những tập đoàn đủ năng lực từng bước tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực chiến lược cũng như thị trường toàn cầu.

Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng nhìn nhận, việc Nghị quyết số 68-NQ/TW xác lập rõ vị thế của khu vực kinh tế tư nhân và doanh nhân đã tạo thêm niềm tin để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, chấp nhận rủi ro và xây dựng các kế hoạch kinh doanh dài hạn. Khi thể chế ổn định, nhất quán và rõ ràng hơn, doanh nghiệp có cơ sở để bỏ vốn, đổi mới sản xuất và mở rộng thị trường.

Cũng về vấn đề này, theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế quốc dân, việc Trung ương và Chính phủ liên tiếp ban hành các nghị quyết về khoa học công nghệ, kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và đầu tư nước ngoài đang tạo thành một hệ thống chính sách có tính liên kết, thay vì những chính sách riêng lẻ cho từng khu vực doanh nghiệp.

PGS.TS Nguyễn Thường Lạng nhận định, điểm quan trọng là lực lượng doanh nghiệp Việt Nam trong giai đoạn tới không chỉ cần đông về số lượng, mà phải mạnh hơn về “chất” với năng lực đổi mới sáng tạo, sức chống chịu, trình độ công nghệ và khả năng cạnh tranh quốc tế.

Nhà máy sản xuất ô tô của Công ty cổ phần Tập đoàn Trường Hải (THACO).

Những “bài toán lớn” gọi tên doanh nghiệp Việt Nam

Từ nền tảng thể chế mới, một số doanh nghiệp lớn đang mở rộng sang những lĩnh vực có yêu cầu cao về vốn, công nghệ và năng lực tổ chức thực hiện.

Nổi bật trong xu hướng mở rộng sang những lĩnh vực có yêu cầu cao về vốn, công nghệ và năng lực tổ chức thực hiện là Vingroup. Bên cạnh ô tô điện, Tập đoàn đang đẩy mạnh đầu tư vào hạ tầng giao thông và những dự án quy mô lớn.

Tháng 4/2026, Vingroup khởi công tuyến đường sắt tốc độ cao Hà Nội - Quảng Ninh, với tốc độ thiết kế tối đa 350 km/giờ và dự kiến hoàn thành cuối năm 2028. Đến tháng 7/2026, Vingroup và các doanh nghiệp trong hệ sinh thái tiếp tục triển khai ba công trình hạ tầng tại TP. Hồ Chí Minh, gồm đường vượt biển kết nối khu vực Cần Giờ - Vũng Tàu và hai nút giao kết nối cao tốc Bến Lức - Long Thành.

Giữa tháng 8/2026, Tập đoàn công bố quy hoạch Khu liên hợp thể thao quốc tế Hùng Vương tại Khu đô thị Thể thao Quốc tế Hà Nội, quy mô hơn 400 ha, với tâm điểm là Sân vận động VinFast - Trống Đồng, được định hướng đáp ứng tiêu chuẩn tổ chức các giải thể thao và sự kiện quốc tế lớn.

Việc tiến sâu vào hạ tầng cũng kéo theo yêu cầu xây dựng năng lực thực hiện. Trước đó, Vingroup đã công bố hệ sinh thái doanh nghiệp xây dựng chuyên trách, trong đó SGC tập trung vào đường sắt tốc độ cao, cầu, hầm TBM và các hạng mục kỹ thuật phức tạp.

Song song với hạ tầng, VinFast tiếp tục mở rộng năng lực sản xuất công nghiệp. Trong 7 tháng đầu năm 2026, hãng bàn giao gần 137.700 ô tô điện tại Việt Nam, cho thấy quy mô ngày càng lớn của một thương hiệu Việt trong lĩnh vực công nghiệp có hàm lượng công nghệ cao.

Không chỉ những tập đoàn đầu tư hạ tầng, một số doanh nghiệp công nghiệp trong nước cũng đang chuẩn bị năng lực để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị của các dự án lớn.

Hòa Phát đang chuyển từ thép xây dựng và thép cuộn cán nóng sang các sản phẩm có yêu cầu kỹ thuật cao hơn. Nhà máy sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt Hòa Phát Dung Quất có công suất 700.000 tấn/năm, tổng vốn đầu tư hơn 10.000 tỷ đồng, dự kiến cho ra sản phẩm ray đường sắt tốc độ cao đầu tiên vào quý I/2027.

Cùng hướng tới ngành đường sắt, THACO đang mở rộng từ công nghiệp hỗ trợ ô tô và cơ khí đa dụng sang công nghiệp đường sắt, công nghiệp nặng và công nghệ cao. Đáng chú ý, doanh nghiệp đã thúc đẩy hợp tác với Hyundai Rotem trong sản xuất, lắp ráp và chuyển giao công nghệ phương tiện đường sắt, qua đó mở thêm khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng của các dự án metro trong nước.

Những bước đi của Hòa Phát và THACO đặc biệt đáng chú ý khi đặt cạnh chu kỳ đầu tư hạ tầng mới. Một tuyến đường sắt sẽ tạo ra nhu cầu rất lớn về thép ray, toa xe, thiết bị cơ khí, điện, tín hiệu và dịch vụ kỹ thuật. Nếu doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào những mắt xích này, giá trị của các dự án sẽ không chỉ nằm ở công trình hoàn thành mà còn ở năng lực công nghiệp được hình thành sau đó.

Ở lĩnh vực công nghệ, FPT tiếp tục dịch chuyển từ gia công phần mềm sang các dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Trong 7 tháng đầu năm 2026, doanh nghiệp đạt doanh thu 30.784 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế 6.659 tỷ đồng; riêng doanh thu chuyển đổi số đạt 11.127 tỷ đồng, trong đó AI và phân tích dữ liệu tăng 54%.

Tháng 1/2026, Khu Công viên công nghệ số và hỗn hợp do FPT làm chủ đầu tư cũng được khởi công tại Hà Nội với quy mô 196,8 ha, hướng tới phát triển nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và kinh tế số.

Cùng với sự vươn lên của khu vực tư nhân, lực lượng doanh nghiệp nhà nước cũng đang tham gia vào quá trình xây dựng năng lực công nghệ chiến lược quốc gia. Vào tháng 2/2026, Viettel đưa vào vận hành hệ thống siêu máy tính NVIDIA DGX B200 đầu tiên do Việt Nam sở hữu, với năng lực tính toán 1,5 ExaFLOPs FP8, phục vụ nghiên cứu và phát triển các mô hình trí tuệ nhân tạo thế hệ mới.

Nếu công nghệ và công nghiệp chế tạo phản ánh chiều sâu của năng lực sản xuất, các dự án tại đặc khu Phú Quốc (tỉnh An Giang) lại cho thấy khả năng huy động nguồn lực tư nhân cho hạ tầng quy mô lớn.

Sun Group đang triển khai nhiều công trình phục vụ APEC 2027, từ mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, Trung tâm Hội nghị APEC, Nhà biểu diễn đa năng đến tuyến LRT. Trong đó, dự án mở rộng sân bay có tổng mức đầu tư khoảng 22.000 tỷ đồng; nhiều hạng mục chính đang được đẩy nhanh tiến độ để đáp ứng yêu cầu vận hành phục vụ APEC 2027.

Ngày 12/8/2026, Sun Group tiếp tục ký hợp đồng với Công ty TNHH MTV Đường sắt Đô thị số 1 TP. Hồ Chí Minh về tư vấn vận hành, đào tạo và chạy thử tuyến LRT tại Phú Quốc. Việc doanh nghiệp tư nhân tham gia ngày càng sâu vào sân bay, đường sắt và các hạ tầng kỹ thuật phức tạp cho thấy phạm vi đầu tư của khu vực này đang được mở rộng đáng kể.

Các công trình phục vụ APEC đang được Sun Group triển khai tại đặc khu Phú Quốc. Ảnh: H.D

Nhìn từ những dự án này, sự lớn mạnh của doanh nghiệp Việt Nam không còn chỉ thể hiện ở doanh thu, tổng tài sản hay quy mô đầu tư. Điều quan trọng hơn là khả năng tiến vào những lĩnh vực trước đây đòi hỏi nhiều công nghệ, vốn và năng lực tổ chức mà doanh nghiệp trong nước chưa có nhiều cơ hội tham gia.

Tuy nhiên, một doanh nghiệp lớn chỉ thực sự trở thành doanh nghiệp tiên phong khi sự phát triển của họ tạo được sức lan tỏa. Một dự án đường sắt có thể mở thị trường cho thép ray, toa xe, tín hiệu, cơ điện và dịch vụ kỹ thuật; một tập đoàn công nghệ có thể kéo theo các doanh nghiệp phần mềm, dữ liệu và công nghiệp hỗ trợ; một dự án hạ tầng lớn có thể tạo thêm không gian phát triển cho hàng loạt nhà cung cấp trong nước.

Bởi vậy, nội lực của nền kinh tế không chỉ được đo bằng số lượng doanh nghiệp lớn hay quy mô những công trình được xây dựng. Quan trọng hơn là sau mỗi dự án lớn, Việt Nam làm chủ thêm được công nghệ nào, hình thành thêm năng lực sản xuất nào và có thêm bao nhiêu doanh nghiệp trong nước đủ sức tham gia. Khi những doanh nghiệp tiên phong có thể kéo cả hệ sinh thái cùng tiến lên, sức mạnh của từng doanh nghiệp mới thực sự được chuyển hóa thành nội lực của nền kinh tế.