 |
| Nguồn: Báo cáo PCI 2025 |
Theo Báo cáo PCI 2025 do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) công bố mới đây, chỉ khoảng 6-8% doanh nghiệp cho biết có thể thường xuyên dự báo được các thay đổi chính sách. Đồng thời, có tới 24,3% doanh nghiệp đánh giá việc tiếp cận thông tin pháp luật, chính sách hiện nay còn khó khăn.
Những con số này phản ánh thực tế rằng, môi trường kinh doanh tại Việt Nam không thiếu chủ trương cải cách, nhưng khoảng cách giữa thiết kế chính sách và thực thi trên thực tế vẫn còn khá lớn.
Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký kiêm Trưởng Ban Pháp chế VCCI cho rằng, khác biệt giữa các địa phương hiện nay không nằm ở việc ban hành nghị quyết hay chính sách, bởi phần lớn địa phương đều có thể làm điều đó khá tốt. Điểm tạo ra khác biệt thực sự là khả năng chuyển các chính sách trên văn bản thành thủ tục cụ thể, thành sự tương tác trực tiếp giữa bộ máy chính quyền với doanh nghiệp và nhà đầu tư.
“Làm sao rút ngắn khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn mới là điều khó nhất. Có những địa phương được doanh nghiệp đánh giá cao không chỉ vì thủ tục nhanh hơn, mà vì doanh nghiệp cảm nhận được sự đồng hành thực chất trong quá trình triển khai dự án, xử lý khó khăn hay kết nối đầu tư”, ông Đậu Anh Tuấn nhận định.
Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc Bộ Chính trị đưa ra thông điệp “từ bỏ tư duy không quản được thì cấm” trong Nghị quyết số 66-NQ/TW về đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật là một bước ngoặt quan trọng về tư duy lập pháp.
Theo đại diện VCCI, trong quá trình xây dựng một số dự thảo luật và nghị định gần đây, các cơ quan soạn thảo đã cân nhắc kỹ hơn trước khi đặt ra các điều kiện kinh doanh mới hoặc các quy định mang tính hạn chế. Đã có những đề xuất “cấm” hoặc “siết” được điều chỉnh theo hướng cởi mở hơn sau quá trình phản biện.
Tuy nhiên, ông Đậu Anh Tuấn cũng thẳng thắn cho rằng, tinh thần cải cách hiện chưa thấm đều xuống tất cả các tầng nấc thực thi. Ở cấp luật, sự thay đổi đã rõ hơn. Nhưng ở cấp thông tư, quy định kỹ thuật hay trong cách vận hành hằng ngày của nhiều cơ quan quản lý, tư duy “quản chặt cho an toàn” vẫn còn khá phổ biến. Nhiều cán bộ thực thi hiện vẫn có xu hướng yêu cầu thêm giấy phép, thêm điều kiện hoặc lựa chọn phương án hạn chế để bảo đảm an toàn trách nhiệm cho mình, thay vì chủ động tạo thuận lợi cho doanh nghiệp.
 |
| Nguồn: Báo cáo PCI 2025 |
Không chỉ câu chuyện về tính ổn định chính sách, Báo cáo PCI 2025 còn cho thấy doanh nghiệp đang phải đối mặt đồng thời với nhiều áp lực lớn về thị trường, vốn và chi phí tuân thủ. Có tới 60,2% doanh nghiệp gặp khó khăn trong tìm kiếm khách hàng - mức cao nhất trong vòng 5 năm qua. Trong khi đó, 75,5% doanh nghiệp cho biết không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm.
Theo VCCI, các rào cản này không tồn tại riêng lẻ mà có liên kết chặt chẽ với nhau. Khi doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, khó mở rộng thị trường và đồng thời khó dự báo môi trường chính sách, xu hướng phổ biến sẽ là “phòng thủ”, hạn chế mở rộng đầu tư và giảm động lực đổi mới sáng tạo.
Từ góc nhìn doanh nghiệp, ông Nguyễn Duy Hưng, đại diện Tập đoàn Tân Hiệp Phát cho rằng, điều doanh nghiệp cần nhất hiện nay không phải là ưu đãi hay hỗ trợ ngắn hạn, mà là một môi trường kinh doanh ổn định, dễ dự báo, minh bạch và công bằng; nơi quyền kinh doanh và quyền tài sản được bảo vệ, thủ tục hành chính đơn giản và chính sách được thực thi đồng bộ từ Trung ương tới địa phương. Cải cách chỉ thực sự có ý nghĩa khi được kiểm chứng ngay tại cấp cơ sở - nơi doanh nghiệp tiếp xúc với thủ tục hành chính hằng ngày.
Theo ông Nguyễn Vân, Phó Chủ tịch thường trực Hiệp hội Doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ TP. Hà Nội (HANSIBA), công nghiệp hỗ trợ giúp nâng cao giá trị gia tăng của sản xuất công nghiệp, nhưng hiện vẫn cần thêm các cơ chế hỗ trợ mang tính nền tảng để phát triển bền vững.
Theo ông Nguyễn Vân, hoạt động sản xuất đòi hỏi yêu cầu rất lớn về mặt bằng, máy móc, công nghệ, hạ tầng và nguồn nhân lực - những yếu tố cần vốn đầu tư cao và thời gian tích lũy dài, trong khi doanh nghiệp sản xuất phải chịu áp lực vận hành lớn hơn nhiều so với doanh nghiệp thương mại.
Từ thực tế đó, cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ mong muốn có thêm các chính sách thúc đẩy sản xuất theo hướng “Make in Vietnam”, tăng liên kết giữa các ngành công nghiệp và ưu tiên sử dụng sản phẩm trong nước nhằm từng bước giảm phụ thuộc vào nhập khẩu nguyên vật liệu, thiết bị đầu vào.
Trong bối cảnh đó, nhiều động thái cải cách gần đây được cộng đồng doanh nghiệp đánh giá tích cực. Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.17/2026/NQ-CP về cắt giảm, sửa đổi ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Theo đó, từ ngày 1/7/2026, số ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện sẽ giảm từ 198 xuống còn 142.
Đáng chú ý, việc cắt giảm tập trung vào những ngành nghề có điều kiện kinh doanh không rõ ràng, trùng lặp, có thể chuyển sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật hoặc hậu kiểm thay vì tiền kiểm.
Theo các chuyên gia và doanh nghiệp, các động thái này cho thấy xu hướng chuyển mạnh từ tư duy quản lý theo hướng “xin - cho” sang giảm điều kiện kinh doanh, tăng hậu kiểm và tạo dư địa linh hoạt hơn cho doanh nghiệp hoạt động. Theo ông Đậu Anh Tuấn, một hệ thống pháp luật minh bạch, ổn định, chi phí tuân thủ thấp và được thực thi nhất quán mới có thể trở thành lợi thế cạnh tranh thực sự của nền kinh tế.
