Doanh nghiệp tư nhân - Dấu ấn tiên phong trên mặt trận kinh tế

TP. Hồ Chí Minh khởi công loạt dự án trọng điểm, tạo động lực phát triển mới nhân kỷ niệm 51 năm thống nhất đất nước (4/2026).

Vươn ra những lĩnh vực tiềm năng

Trong hệ sinh thái của Tập đoàn Vingroup, Công ty cổ phần Đầu tư và Phát triển Đường sắt cao tốc VinSpeed đã khởi công 2 dự án đường sắt tốc độ cao Bến Thành - Cần Giờ và Hà Nội - Quảng Ninh. Doanh nghiệp ký thỏa thuận hợp tác chiến lược và chuyển giao công nghệ với Siemens Mobility, theo đó đối tác Đức sẽ thiết kế, cung cấp và tích hợp đoàn tàu cùng các hệ thống tín hiệu, thông tin và cấp điện cho hai tuyến này.

Vingroup cũng đồng thời hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp xây dựng hạ tầng, trong đó Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng SGC chuyên thi công đường sắt tốc độ cao, cầu, hầm và các hạng mục kỹ thuật phức tạp.

Ở lĩnh vực công nghiệp ô tô, VinFast tiếp tục ghi dấu ấn với 137.697 ô tô điện được bàn giao tại Việt Nam trong 7 tháng năm 2026. Song song với việc mở rộng thị trường trong nước, hãng xe Việt tiếp tục gia tăng hiện diện quốc tế, đặc biệt tại các thị trường châu Á. Tại Ấn Độ, đến đầu tháng 8/2026, VinFast đã nâng mạng lưới lên 60 đại lý.

Tại Phú Quốc, sự tham gia của khu vực tư nhân còn thể hiện trong chuỗi công trình phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Tập đoàn Sun Group đang triển khai 8 trong số 21 dự án hạ tầng trọng điểm tại đây, gồm mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC, các công trình dịch vụ, đô thị và tuyến đường sắt đô thị... Riêng dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc có tổng vốn đầu tư gần 22.000 tỷ đồng.

THACO cũng đang mở rộng mạnh sang hạ tầng giao thông. Năm 2026, Đại Quang Minh, tập đoàn thành viên của THACO, đặt kế hoạch khởi công 42 dự án và hoàn thành 12 dự án. Trong đó, doanh nghiệp tăng tốc thi công metro Bến Thành - Tham Lương, dự kiến khởi công các tuyến Bến Thành - Thủ Thiêm và Thủ Thiêm - sân bay Long Thành, triển khai BOT cao tốc Dầu Giây - Tân Phú, đồng thời hướng tới tiếp nhận và làm chủ các công nghệ cốt lõi về đường sắt như khoan hầm, bê tông đúc sẵn và thi công cầu cạn.

Ở lĩnh vực logistics, THACO tiếp tục đầu tư mở rộng hạ tầng cảng Chu Lai và mạng lưới vận tải. Trong năm 2026, THILOGI dự kiến đầu tư 640 phương tiện vận chuyển, 3.000 container lạnh chuyên dụng, phát triển hệ thống cảng cạn và tiếp tục nâng năng lực cảng biển, với tổng chi đầu tư khoảng 2.000 tỷ đồng.

Tại Khu kinh tế Dung Quất (tỉnh Quảng Ngãi), Tập đoàn Hòa Phát đang triển khai 7 dự án với tổng vốn khoảng 194.000 tỷ đồng, chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất thép. Riêng dự án sản xuất ray đường sắt và thép đặc biệt, Tập đoàn đang đề xuất mở rộng thêm gần 77 ha, nâng công suất thêm 2 triệu tấn và tăng vốn đầu tư khoảng 20.000 tỷ đồng. Dự án được định hướng đưa vào vận hành từ đầu quý I/2027, góp phần hình thành thêm năng lực sản xuất vật liệu cho các dự án đường sắt và hạ tầng giao thông lớn trong nước.

Trong lĩnh vực công nghệ, Tập đoàn FPT đã đưa hạ tầng điện toán đám mây GPU của FPT AI Factory vào phục vụ đào tạo, nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo, đồng thời hợp tác với Intel phát triển các giải pháp ứng dụng AI, mô phỏng và nền tảng số trong sản xuất.

Ở một quy mô khác, Công ty cổ phần Công nghệ Thế hệ mới Hanel PT sau 26 năm phát triển đã trở thành nhà cung cấp cấp một trực tiếp cho các tập đoàn quốc tế. Gần đây, doanh nghiệp ký hợp đồng cung cấp sản phẩm cho cả các công ty trong ngành bán dẫn của Mỹ, bên cạnh các đối tác Nhật Bản.

Những bước đi khác nhau về quy mô và lĩnh vực cùng cho thấy phạm vi hoạt động của doanh nghiệp tư nhân Việt Nam đang mở rộng. Từ những ngành kinh doanh truyền thống, dòng vốn tư nhân đang tiến sâu hơn vào hạ tầng, công nghiệp nền tảng, công nghệ số, AI, bán dẫn, cơ khí chính xác và những mắt xích có giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng.

Như vậy, sau hơn một năm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW, kinh tế tư nhân đã có những chuyển động đáng chú ý cả về quy mô đầu tư và phạm vi tham gia vào những lĩnh vực mới.

Nghị quyết đã xác định kinh tế tư nhân là một động lực quan trọng nhất của nền kinh tế quốc gia, đồng thời đặt khu vực này vào vị trí tiên phong trong phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Không gian phát triển theo đó cũng rộng hơn. Doanh nghiệp tư nhân được khuyến khích tham gia các dự án quan trọng quốc gia, các lĩnh vực chiến lược và được bảo đảm bình đẳng hơn trong tiếp cận vốn, đất đai, cơ hội đầu tư, đấu thầu và mua sắm công.

Nhìn lại những đóng góp của khu vực kinh tế tư nhân, không phải ngẫu nhiên mà Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng nhiều lần đặt doanh nghiệp vào vị trí trung tâm của quá trình thúc đẩy tăng trưởng. Thủ tướng xác định cộng đồng doanh nghiệp là lực lượng tiên phong trên mặt trận kinh tế, trực tiếp tạo động lực cho tăng trưởng, việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 7/2026, Thủ tướng chỉ đạo các Phó Thủ tướng làm việc trực tiếp với bộ, cơ quan và doanh nghiệp để xử lý triệt để các khó khăn, vướng mắc theo từng lĩnh vực. Ngân hàng Nhà nước được yêu cầu tạo điều kiện để các dự án trọng điểm quốc gia tiếp cận nguồn vốn, trong khi Bộ Tài chính tiếp tục nghiên cứu những giải pháp đột phá nhằm huy động thêm nguồn lực cho đầu tư và tăng trưởng.

Những yêu cầu này cho thấy bài toán phát triển kinh tế tư nhân đang dịch chuyển từ việc hỗ trợ doanh nghiệp tồn tại và mở rộng kinh doanh sang khơi thông nguồn lực để doanh nghiệp tham gia trực tiếp hơn vào quá trình hình thành năng lực phát triển mới.

Khi nguồn lực tư nhân được khơi thông

Nguồn lực của khu vực doanh nghiệp đang ngày càng lớn. Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính chung 8 tháng năm 2026, cả nước có gần 138,1 nghìn doanh nghiệp đăng ký thành lập mới, với tổng số vốn đăng ký gần 1.708,3 nghìn tỷ đồng, tăng 7,7% về số doanh nghiệp, tăng 36,2% về vốn đăng ký.

Vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp thành lập mới trong tám tháng năm 2026 đạt 12,4 tỷ đồng, tăng 26,4% so với cùng kỳ năm 2025. Tổng số vốn đăng ký bổ sung vào nền kinh tế trong 8 tháng năm 2026 đạt gần 4,4 triệu tỷ đồng, tăng 5,7% so với cùng kỳ năm 2025.

Nguồn: Cục Thống kê. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Tuy nhiên, dấu chân của khu vực tư nhân trong giai đoạn mới không chỉ được nhìn từ số doanh nghiệp hay lượng vốn đăng ký. Điều đáng quan tâm hơn là nguồn lực ấy được đưa vào đâu và tạo thêm được những gì cho nền kinh tế.

Theo TS. Bùi Anh Tuấn, Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và Kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), Nghị quyết số 68-NQ/TW đã mở rộng định hướng tham gia của các doanh nghiệp lớn vào những dự án quan trọng quốc gia. Trong 3 đợt đầu tư công vừa qua, với 564 dự án lớn, tổng giá trị khoảng 5,14 triệu tỷ đồng, vốn của doanh nghiệp tư nhân chiếm khoảng 74,6%.

Con số này cho thấy, khả năng huy động nguồn lực ngoài khu vực nhà nước ngày càng rõ nét. Khi doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào hạ tầng và các ngành công nghiệp quy mô lớn, giá trị mang lại không chỉ nằm ở nguồn vốn. Đi cùng dòng vốn còn là năng lực tổ chức dự án, công nghệ, quản trị và khả năng hình thành những chuỗi cung ứng mới.

Những dự án của Vingroup, Sun Group, THACO, Hòa Phát hay FPT cho thấy, dòng vốn tư nhân đang được đưa vào những lĩnh vực có khả năng tạo thêm năng lực dài hạn cho nền kinh tế. Đó không chỉ là nguồn vốn bổ sung cho các dự án hạ tầng quy mô lớn, mà còn là năng lực sản xuất vật liệu cho đường sắt, tổ chức và thi công các công trình giao thông, phát triển logistics, công nghiệp chế tạo, hạ tầng AI và điện toán hiệu năng cao.

Đáng chú ý, cùng với mở rộng quy mô đầu tư, một số doanh nghiệp đang hướng tới làm chủ hoặc tiếp nhận những công nghệ trước đây Việt Nam còn phụ thuộc nhiều vào bên ngoài. Từ sản xuất ray, thép đặc biệt và cơ khí chính xác, tiếp nhận công nghệ đường sắt tốc độ cao, khoan hầm, thi công cầu cạn đến xây dựng hạ tầng AI, những bước đi này mở rộng khả năng tham gia của doanh nghiệp Việt Nam vào các khâu có giá trị cao hơn, đồng thời tạo nền tảng hình thành các chuỗi cung ứng mới trong nước.

Khả năng vươn lên những nấc cao hơn trong chuỗi giá trị không chỉ được thể hiện ở các tập đoàn lớn. Bà Trần Thị Thu Trang, Chủ tịch Hanel PT cho biết, để trở thành nhà cung cấp trực tiếp cho các tập đoàn quốc tế trong các lĩnh vực như điện tử, bán dẫn, doanh nghiệp Việt phải liên tục đổi mới và xây dựng năng lực cạnh tranh theo chuẩn quốc tế.

Theo bà Trang, nếu Việt Nam có thêm những nhà cung cấp cấp một đủ mạnh, mỗi doanh nghiệp trưởng thành có thể kéo theo hàng chục, thậm chí hàng trăm doanh nghiệp khác trong chuỗi cùng phát triển.

Câu chuyện này cũng cho thấy, vai trò tiên phong không chỉ được đo bằng quy mô tài sản hay vốn đầu tư. Một doanh nghiệp có thể tạo dấu ấn bằng việc làm chủ một công nghệ, chiếm lĩnh một khâu khó trong chuỗi cung ứng hoặc mở đường cho nhiều doanh nghiệp khác cùng tham gia thị trường.

Sức lan tỏa ấy cũng là cơ sở để tăng liên kết giữa doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI, thông qua các dự án, hợp đồng và đơn hàng cụ thể, qua đó nâng tỷ lệ nội địa hóa, giá trị gia tăng trong nước và vị trí của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi cung ứng.

Theo GS. Trần Thọ Đạt, Chủ tịch Hội đồng Khoa học và Đào tạo, Đại học Kinh tế Quốc dân, nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước chính là một yêu cầu quan trọng để cải thiện chất lượng tăng trưởng.

Ông cho rằng, tăng trưởng phải giúp nền kinh tế giữ lại được nhiều giá trị hơn, nâng hàm lượng công nghệ, củng cố khu vực doanh nghiệp nội địa và cải thiện năng suất lao động một cách bền vững. Muốn vậy, Việt Nam phải hình thành được các doanh nghiệp nội địa có năng lực cạnh tranh quốc tế, có khả năng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và làm chủ công nghệ.

Từ yêu cầu phát triển những doanh nghiệp đủ sức đảm nhận các dự án lớn, phát biểu tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh việc “khơi thông đầu tư tư nhân và nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước”. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, đầu tư công cần đóng vai trò vốn mồi để mở ra không gian phát triển, trong khi dòng vốn và môi trường đầu tư cho doanh nghiệp phải tiếp tục được khơi thông, giúp doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Phối cảnh Dự án mở rộng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc do Sun Group làm chủ đầu tư.

Từ “đông hơn” đến “mạnh hơn”

Không gian phát triển đã rộng hơn, nhưng để cơ hội biến thành dự án, nhà máy hay công nghệ mới, khoảng cách giữa chính sách và thực thi vẫn cần tiếp tục được thu hẹp.

Tại Hội nghị Thường trực Chính phủ với cộng đồng doanh nghiệp tháng 7/2026, Bộ Tài chính nhận diện 6 nhóm khó khăn lớn, liên quan đến thể chế, tiếp cận nguồn lực, chi phí và dòng tiền, thị trường và chuỗi cung ứng, khoa học công nghệ và nhân lực, cùng mức độ liên kết giữa các khu vực doanh nghiệp. Phần lớn vướng mắc được xác định không còn nằm ở việc thiếu chủ trương mà ở tổ chức thực hiện.

Bởi vậy, theo TS. Bùi Anh Tuấn, điều doanh nghiệp tư nhân mong đợi không phải là có thêm nhiều ưu đãi, mà là một môi trường kinh doanh thông thoáng, bình đẳng, một nền tảng thể chế ổn định và không gian đủ rộng, đủ an toàn để tự phát triển. Giai đoạn 2026-2030 cần đặt trọng tâm vào chất lượng thực thi, để những chủ trương đã có thực sự chuyển thành cơ hội đầu tư và kinh doanh.

Cũng về vấn đề này, PGS.TS. Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam nhìn nhận, một trong những đột phá lớn của Nghị quyết số 68-NQ/TW là sự thay đổi căn bản trong cách nhìn đối với kinh tế tư nhân, từ khu vực từng có tâm lý “sợ lớn, không dám lớn” sang vị thế “một động lực quan trọng nhất” của nền kinh tế. Tuy nhiên, bước ngoặt về nhận thức chỉ thực sự tạo ra sức bật khi được chuyển thành hành lang pháp lý và hành động cụ thể.

Cùng quan điểm, GS. Trần Thọ Đạt cho rằng, kinh tế tư nhân chỉ thực sự trở thành động lực khi quyền tài sản được bảo vệ, chi phí tuân thủ giảm và cơ hội tiếp cận nguồn lực công bằng hơn. Thể chế cần đi trước bởi một môi trường minh bạch, nhất quán sẽ giải phóng sức sáng tạo và đưa nguồn lực đến nơi sử dụng hiệu quả hơn.

Do vậy, cùng với cải cách môi trường kinh doanh, một yêu cầu khác là giúp doanh nghiệp nâng năng lực quản trị để lớn lên. Tháng 3/2026, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Chương trình đào tạo, bồi dưỡng 10.000 giám đốc điều hành đến năm 2030 tại Quyết định số 525/QĐ-TTg. Bộ Tài chính đang xây dựng Thông tư hướng dẫn cơ chế thực hiện chương trình, hướng tới nâng cao năng lực quản trị cho đội ngũ lãnh đạo doanh nghiệp.

Song song với đó, vai trò kiến tạo thể chế của Bộ Tài chính cũng đang được thể hiện trong quá trình sửa đổi toàn diện Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa. Chính sách được định hướng tập trung hơn vào nâng năng suất lao động, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và khả năng tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp. Dự thảo mở rộng hỗ trợ về tín dụng, đào tạo, tư vấn, mặt bằng sản xuất, kinh doanh, công nghệ, chuyển đổi số và thị trường, theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm.

Những thay đổi này đặc biệt quan trọng khi phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn ở quy mô nhỏ và vừa. Để khu vực tư nhân đi từ “đông hơn” đến “mạnh hơn”, không thể chỉ trông chờ vào sự xuất hiện của một vài tập đoàn lớn. Một nền doanh nghiệp vững mạnh cần cả những doanh nghiệp đầu đàn đủ sức mở đường và một lớp doanh nghiệp nhỏ và vừa có khả năng lớn lên, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Nhưng chính sách chỉ có thể mở đường, còn đi được bao xa trên con đường ấy còn phụ thuộc vào nội lực của doanh nghiệp. Chủ tịch Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Hồ Sỹ Hùng cho rằng, doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị, minh bạch tài chính, đầu tư công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển nguồn nhân lực. Khi lợi thế về chi phí thấp dần thu hẹp, sức cạnh tranh sẽ ngày càng được quyết định bởi năng suất, công nghệ, chất lượng, thương hiệu và khả năng quản trị.

Với các doanh nghiệp đầu đàn, yêu cầu còn cao hơn. Dấu ấn của doanh nghiệp dẫn dắt nằm ở khả năng bước vào những lĩnh vực khó, mở ra thị trường mới, làm chủ hoặc hấp thụ công nghệ, tổ chức chuỗi cung ứng và tạo thêm cơ hội cho các doanh nghiệp Việt Nam khác cùng tham gia. Đó cũng là lý do Chính phủ đặt kỳ vọng các tập đoàn tư nhân lớn đi đầu trong chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, xây dựng hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, lan tỏa công nghệ và kỹ năng số.

Khi đó, sức mạnh của khu vực tư nhân không còn được thể hiện riêng trong quy mô của từng doanh nghiệp, mà lan sang cả hệ sinh thái sản xuất và kinh doanh xung quanh.

Ở tầm rộng hơn, như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng phải là biến các nguồn lực thành năng lực của nền kinh tế Việt Nam. Muốn vậy, “doanh nghiệp tư nhân trong nước phải có điều kiện tham gia học hỏi và từng bước vươn lên trong chuỗi giá trị”.

Nghị quyết số 68-NQ/TW mở ra một không gian mới, nhưng chính doanh nghiệp phải là lực lượng biến không gian ấy thành những năng lực phát triển cụ thể. Đó là những nhà máy mới được hình thành, những dự án hạ tầng được triển khai, những công nghệ doanh nghiệp Việt Nam từng bước làm chủ và những doanh nghiệp trong nước vươn lên những nấc cao hơn của chuỗi giá trị.

Khi nguồn lực tư nhân được chuyển hóa hiệu quả, dấu ấn của lực lượng tiên phong đang ngày càng khẳng định bằng những giá trị mới được tạo ra cho nền kinh tế.

* Bài viết đăng lại từ Đặc san Kinh tế - Tài chính Việt Nam năm 2026