TP. Hồ Chí Minh cần các doanh nghiệp "sếu đầu đàn" đủ sức dẫn dắt nền kinh tế

TP. Hồ Chí Minh lại thiếu vắng những tập đoàn tư nhân tầm cỡ khu vực. Ảnh minh họa

Vắng bóng những “nhà vô địch quốc gia”

Thông tin tại tọa đàm trực tuyến “Bức tranh đa chiều về vị thế của doanh nghiệp tư nhân TP. Hồ Chí Minh” diễn ra ngày 26/5, các chuyên gia cho biết, báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam (BPI) 2025 của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho thấy TP. Hồ Chí Minh tiếp tục đứng đầu cả nước về hiệu quả điều hành kinh tế tư nhân nhờ quy mô thị trường lớn và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo phát triển.

Hiện Thành phố có khoảng 350.000 doanh nghiệp, chiếm hơn 30% tổng số doanh nghiệp cả nước; bình quân đạt 23,75 doanh nghiệp đang hoạt động trên 1.000 dân - mức cao nhất Việt Nam. Tuy nhiên, đằng sau bức tranh sôi động ấy là một thực tế đáng suy nghĩ. TP. Hồ Chí Minh không có doanh nghiệp nào nằm trong Top 10 doanh nghiệp lớn nhất Việt Nam và chỉ có 4 doanh nghiệp trong Top 10 doanh nghiệp tư nhân lớn nhất theo xếp hạng của Vietnam Report.

TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, Giảng viên Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright cho rằng, TP. Hồ Chí Minh đang thiếu các doanh nghiệp “đầu đàn” đủ sức dẫn dắt nền kinh tế và cạnh tranh quốc tế.

Theo ông Tuấn, nếu nhìn lại giai đoạn đầu đổi mới, TP. Hồ Chí Minh từng là nơi khởi nguồn của tinh thần kinh doanh thị trường với nhiều thương hiệu nổi tiếng. Nhưng sau nhiều thập niên, các tập đoàn kinh tế lớn, ngân hàng Big4 và nhiều doanh nghiệp tư nhân quy mô lớn lại tập trung nhiều hơn ở phía Bắc. Có thể nói, TP. Hồ Chí Minh đang thiếu những “nhà vô địch quốc gia”, tức doanh nghiệp dẫn dắt có tầm vóc quốc tế.

Ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp xanh TP. Hồ Chí Minh, cho rằng TP. Hồ Chí Minh vẫn là trung tâm năng động nhất của kinh tế tư nhân Việt Nam, nhưng hệ sinh thái hiện tại chưa đủ mạnh để tạo ra nhiều doanh nghiệp quy mô khu vực. Thực tế cho thấy, 80% doanh nghiệp của thành phố là nhỏ, siêu nhỏ và vừa, khả năng mở rộng quy mô rất yếu.

Đáng chú ý, ngay cả nhiều doanh nghiệp tư nhân có tuổi đời 30-40 năm cũng đang tăng trưởng chậm lại. Điều đó cho thấy thành phố đông doanh nghiệp nhưng thiếu lớp doanh nghiệp đủ sức bứt phá thành tập đoàn lớn.

Ở góc nhìn khác, ông Lê Phụng Hào, Chủ tịch Global AAA Consulting cho rằng, sự thiếu vắng các “đại gia” tài sản hữu hình chưa hẳn là dấu hiệu suy yếu, mà phản ánh quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh. Đây không phải là sự suy thoái mà là sự chuyển dịch mang tính lịch sử từ mô hình thâm dụng tài sản sang mô hình thâm dụng tri thức.

Theo ông Lê Phụng Hào, doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh đang chuyển mạnh sang kinh tế số, fintech, bán lẻ công nghệ và các mô hình dựa trên dữ liệu, nền tảng khách hàng, thương hiệu thay vì tích lũy quỹ đất hay tài sản vật chất lớn. Điều này giúp doanh nghiệp linh hoạt hơn, nhưng cũng khiến doanh nghiệp gặp bất lợi khi tiếp cận vốn.

TP. Hồ Chí Minh có doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ chiếm tỷ lệ lớn. Ảnh: T.D

Doanh nghiệp thiếu vốn để lớn lên

Điểm nghẽn lớn nhất được nhiều chuyên gia cùng nhắc tới là khả năng tiếp cận vốn của khu vực doanh nghiệp tư nhân. Theo ông Lê Phụng Hào, khoảng 93,5% khoản vay ngân hàng hiện nay vẫn yêu cầu tài sản thế chấp là bất động sản. Với các doanh nghiệp công nghệ hay doanh nghiệp dựa trên tài sản trí tuệ, đây là rào cản rất lớn. Hệ quả là khi đạt quy mô tầm trung, họ thường chọn cách “bán mình” cho các quỹ đầu tư ngoại vì thiếu vốn để thành “gã khổng lồ”.

Không chỉ thiếu vốn, doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh còn chịu áp lực lớn từ chi phí đất đai, logistics và hạ tầng. Ông Đinh Hồng Kỳ dẫn số liệu của VCCI cho biết xung đột tại Trung Đông đã khiến chi phí logistics trên nhiều tuyến vận tải quốc tế tăng 25-35%, thậm chí có tuyến tăng gấp 2-3 lần.

Trong khi đó, khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp hiện nay không còn là đất đai mà là tìm kiếm khách hàng. Tỷ lệ doanh nghiệp gặp khó về đầu ra đã tăng từ 45,3% lên 60,2% trong năm 2025. Có tới 50% doanh nghiệp thường xuyên trong tình trạng thiếu vốn, trong khi 93,5% khoản vay đều yêu cầu tài sản thế chấp.

Các chuyên gia cho rằng nếu không tháo gỡ được bài toán vốn và không gian phát triển, TP. Hồ Chí Minh sẽ khó tạo ra lớp doanh nghiệp tư nhân đủ sức cạnh tranh khu vực.

Một tín hiệu tích cực là Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), cho phép doanh nghiệp sử dụng quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, dòng tiền hay tài sản hình thành trong tương lai để vay vốn.

Theo TS. Đỗ Thiên Anh Tuấn, điều quan trọng hơn cả là chính quyền phải cụ thể hóa khái niệm “đồng hành cùng doanh nghiệp” bằng những hành động thực chất. Việc lấy số lượng cơ chế, chính sách, từng dự án, từng doanh nghiệp đã được tháo gỡ khó khăn ra sao để làm thước đo, đó mới là thực chất.

Sau sáp nhập không gian phát triển với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu, TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội hình thành một siêu đô thị kinh tế mới. Nhưng để tận dụng cơ hội này, thành phố không chỉ cần thêm doanh nghiệp, mà cần những doanh nghiệp đủ lớn để dẫn dắt chuỗi giá trị, cạnh tranh ở quy mô ASEAN và toàn cầu.