Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp thúc đẩy phát triển kinh tế xanh: Xu hướng quốc tế và hàm ý cho Việt Nam

ThS. Tô Kim Huệ

Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, Bộ Tài chính

Email: [email protected]

ĐẶT VẤN ĐỀ

Đối với doanh nghiệp (DN), chuyển đổi xanh thường đòi hỏi các khoản đầu tư lớn vào R&D, đổi mới công nghệ, máy móc, thiết bị tiết kiệm năng lượng, năng lượng sạch và các quy trình sản xuất phát thải thấp. Nhiều khoản đầu tư trong số này có chi phí ban đầu cao, thời gian hoàn vốn dài và rủi ro công nghệ lớn, trong khi một phần lợi ích về môi trường và xã hội không được phản ánh đầy đủ vào lợi ích tài chính của DN. Đây là một trong những cơ sở kinh tế cho việc Nhà nước sử dụng chính sách thuế để tác động tới quyết định đầu tư và đổi mới công nghệ của khu vực DN.

Trong hệ thống thuế thu nhập DN (TNDN), các công cụ khuyến khích đầu tư có thể được chia thành 2 nhóm lớn: (1) Ưu đãi dựa trên thu nhập, gồm thuế suất ưu đãi, miễn thuế hoặc giảm thuế đối với thu nhập từ dự án, lĩnh vực hoặc hoạt động được khuyến khích; (2) Ưu đãi dựa trên chi phí, gồm khấu trừ bổ sung chi phí R&D, khấu trừ đầu tư, tín dụng thuế đầu tư và khấu hao nhanh. Trong đó, nếu nhóm thứ nhất làm giảm số thuế phải nộp trên phần lợi nhuận được tạo ra, thì nhóm thứ hai tác động trực tiếp hơn tới chi phí của hoạt động mà Nhà nước muốn khuyến khích.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy không tồn tại một mô hình chính sách duy nhất. Các nền kinh tế đang phát triển như Trung Quốc và Malaysia vẫn duy trì kết hợp giữa ưu đãi dựa trên thu nhập và ưu đãi dựa trên chi phí, trong khi nhiều nền kinh tế phát triển tăng cường các công cụ gắn trực tiếp với đầu tư, R&D, công nghệ và kết quả giảm phát thải. Sự khác biệt phản ánh trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, năng lực công nghệ và mục tiêu thu hút đầu tư của từng quốc gia.

Trên cơ sở đó, bài viết tập trung nhận diện các xu hướng chủ yếu trong chính sách thuế TNDN thúc đẩy phát triển kinh tế xanh ở một số nước trên thế giới, từ đó đề xuất một số hàm ý hoàn thiện chính sách thuế TNDN của Việt Nam trong thời gian tới.

XU HƯỚNG CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH TRÊN THẾ GIỚI

Ưu đãi dựa trên thu nhập đối với dự án và hoạt động xanh

Ưu đãi dựa trên thu nhập là hình thức được sử dụng tương đối phổ biến trong chính sách thuế TNDN truyền thống. Theo đó, doanh nghiệp hoặc dự án đáp ứng điều kiện được áp dụng thuế suất thấp hơn thuế suất phổ thông, miễn thuế trong một số năm đầu hoặc giảm số thuế phải nộp trong những năm tiếp theo. Công cụ này vẫn được sử dụng tại một số nền kinh tế đang phát triển. Trung Quốc áp dụng cơ chế miễn thuế trong 3 năm đầu và giảm 50% số thuế phải nộp trong 3 năm tiếp theo đối với thu nhập từ một số dự án bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng và tiết kiệm nước đáp ứng điều kiện, bao gồm xử lý nước thải, xử lý chất thải, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải (State Taxation Administration of China, 2023). Malaysia cũng duy trì miễn thuế đối với một phần thu nhập từ một số hoạt động công nghệ xanh (Malaysian Investment Development Authority, 2024).

Ưu điểm của nhóm công cụ này là tương đối dễ nhận biết, tạo lợi ích đáng kể đối với dự án có khả năng sinh lời và có thể hỗ trợ mục tiêu thu hút đầu tư vào những ngành mới. Đây là một trong những lý do các nền kinh tế đang phát triển vẫn duy trì ưu đãi dựa trên thu nhập bên cạnh các công cụ mới. Tuy nhiên, hạn chế cơ bản là lợi ích thuế phụ thuộc vào khả năng tạo ra thu nhập chịu thuế. Các doanh nghiệp mới thành lập, doanh nghiệp công nghệ hoặc dự án xanh có vốn đầu tư lớn và thời gian hoàn vốn dài có thể chưa có lợi nhuận trong những năm đầu, đúng vào giai đoạn nhu cầu hỗ trợ vốn lớn nhất. Vì vậy, xu hướng trên thế giới không loại bỏ hoàn toàn ưu đãi dựa trên thu nhập, mà là giảm sự phụ thuộc vào nhóm công cụ này và tăng vai trò của các ưu đãi gắn trực tiếp với hoạt động R&D và đổi mới công nghệ.

Tăng cường ưu đãi đối với nghiên cứu và phát triển công nghệ

R&D là một trong những hoạt động được nhiều quốc gia sử dụng chính sách thuế để khuyến khích. Cơ sở của chính sách xuất phát từ việc doanh nghiệp thực hiện nghiên cứu không phải lúc nào cũng thu được toàn bộ lợi ích mà kết quả nghiên cứu tạo ra cho nền kinh tế. Do đó, nếu chỉ dựa vào lợi ích tư nhân, mức đầu tư của doanh nghiệp cho R&D có thể thấp hơn mức tối ưu đối với xã hội. Trong chuyển đổi xanh, vấn đề này càng rõ đối với các công nghệ mới như lưu trữ năng lượng, hydro sạch, vật liệu ít phát thải, công nghệ thu giữ carbon hoặc các quy trình sản xuất giảm phát thải trong những ngành công nghiệp truyền thống. Hai hình thức được sử dụng phổ biến là khấu trừ bổ sung chi phí R&D - doanh nghiệp được tính vào chi phí được trừ một khoản lớn hơn chi phí thực tế đã phát sinh và tín dụng thuế đối với R&D - một tỷ lệ chi phí nghiên cứu đủ điều kiện được khấu trừ trực tiếp vào nghĩa vụ thuế.

Trung Quốc sử dụng cơ chế khấu trừ bổ sung tương đối rộng đối với hoạt động R&D. Đối với doanh nghiệp đáp ứng điều kiện, chi phí nghiên cứu chưa hình thành tài sản vô hình được khấu trừ bổ sung 100% trên chi phí thực tế, tức tổng mức chi phí được tính khi xác định thu nhập chịu thuế có thể bằng 200% chi phí thực tế (State Taxation Administration of China, 2023). Chính sách này không dành riêng cho công nghệ xanh nhưng tạo động lực chung cho đổi mới công nghệ, trong đó có công nghệ tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải. Hàn Quốc lựa chọn cách tiếp cận có mục tiêu hơn. Từ cải cách thuế năm 2021, các công nghệ giảm phát thải carbon được đưa vào nhóm công nghệ tăng trưởng mới và công nghệ nguồn được hưởng mức ưu đãi nghiên cứu và phát triển cao hơn. Một số công nghệ liên quan trực tiếp đến chuyển đổi xanh, như pin thế hệ mới, hydro, phương tiện giao thông tương lai và công nghệ luyện thép sử dụng hydro, tiếp tục được đưa vào các nhóm công nghệ chiến lược được ưu tiên (Ministry of Economy and Finance, Republic of Korea, 2021).

Chuyển trọng tâm sang ưu đãi trực tiếp đối với chi phí đầu tư xanh

Hai công cụ thường được sử dụng trong chính sách này là tín dụng thuế đầu tư và khấu trừ đầu tư. Trong đó, tín dụng thuế đầu tư cho phép doanh nghiệp lấy một tỷ lệ nhất định của chi phí đầu tư đủ điều kiện để trừ trực tiếp vào số thuế phải nộp. Pháp áp dụng cơ chế tín dụng thuế đối với đầu tư vào công nghiệp xanh, tập trung vào các chuỗi sản xuất công nghệ sạch như pin, điện mặt trời, điện gió và bơm nhiệt (European Commission, 2025). Trung Quốc cho phép doanh nghiệp khấu trừ trực tiếp 10% giá trị đầu tư vào thiết bị chuyên dụng thuộc danh mục bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng và tiết kiệm nước khỏi số thuế phải nộp; phần chưa sử dụng được chuyển sang các năm tiếp theo trong thời hạn quy định (State Taxation Administration of China, 2023).

Đối với khấu trừ đầu tư, khoản ưu đãi được trừ khỏi thu nhập chịu thuế thay vì trực tiếp khỏi nghĩa vụ thuế. Hà Lan áp dụng khoản khấu trừ đầu tư năng lượng và khoản khấu trừ đầu tư môi trường. Năm 2026, cơ chế khấu trừ đầu tư năng lượng cho phép doanh nghiệp được khấu trừ bổ sung 40% chi phí của khoản đầu tư đáp ứng yêu cầu trong Danh mục năng lượng, ngoài khoản khấu hao thông thường (Netherlands Enterprise Agency, 2026). Malaysia áp dụng khoản khấu trừ đầu tư xanh với mức hỗ trợ khác nhau theo lĩnh vực. Từ năm 2024, chính sách được thiết kế theo các tầng ưu tiên: hydro xanh được hưởng mức khấu trừ đầu tư bằng 100% chi phí vốn đủ điều kiện trong thời gian có thể kéo dài tới 10 năm; quản lý chất thải tổng hợp và trạm sạc xe điện được hưởng mức 100% trong 5 năm; các dự án năng lượng tái tạo được hưởng mức 100% chi phí vốn đủ điều kiện trong 5 năm nhưng tỷ lệ thu nhập được bù trừ khác nhau (Malaysian Investment Development Authority, 2024).

Điểm chung của các công cụ này là mức hỗ trợ được gắn trực tiếp với quy mô khoản đầu tư mà Nhà nước muốn khuyến khích. Doanh nghiệp chỉ nhận thêm lợi ích thuế khi thực hiện đầu tư đủ điều kiện. So với giảm thuế suất đối với toàn bộ lợi nhuận, cách tiếp cận này giúp thu hẹp khoảng cách giữa đối tượng hưởng ưu đãi và hành vi chính sách cần tác động.

Sử dụng khấu hao nhanh và khấu hao linh hoạt để giảm chi phí vốn của đầu tư xanh

Khấu hao nhanh chủ yếu thay đổi thời điểm doanh nghiệp được ghi nhận chi phí. Ireland cho phép doanh nghiệp khấu hao toàn bộ giá trị của một số thiết bị tiết kiệm năng lượng đủ điều kiện ngay trong năm đầu thay vì phân bổ trong nhiều năm. Hà Lan áp dụng cơ chế khấu hao linh hoạt đối với một số khoản đầu tư môi trường, cho phép doanh nghiệp lựa chọn thời điểm khấu hao đối với phần lớn giá trị đầu tư (Netherlands Enterprise Agency, 2026).

Về tổng số thuế trong toàn bộ vòng đời tài sản, lợi ích của khấu hao nhanh có thể thấp hơn tín dụng thuế hoặc khấu trừ đầu tư bổ sung. Tuy nhiên, việc đưa khoản khấu trừ về những năm đầu làm giảm nghĩa vụ thuế trong giai đoạn doanh nghiệp vừa bỏ vốn, qua đó cải thiện dòng tiền và làm tăng giá trị hiện tại của dự án. Đặc điểm này có ý nghĩa đối với đầu tư xanh do nhiều dự án có vốn ban đầu lớn và thời gian thu hồi vốn dài. Ủy ban châu Âu khuyến nghị các quốc gia thành viên áp dụng khấu hao nhanh đối với thiết bị công nghệ sạch, có thể tới mức cho phép ghi nhận toàn bộ chi phí ngay trong năm phát sinh. Khuyến nghị cũng nhấn mạnh việc thiết kế ưu đãi sao cho doanh nghiệp nhận được lợi ích đủ sớm sau khi ra quyết định đầu tư.

Chuyển từ ưu đãi theo ngành, nghề sang ưu đãi theo công nghệ, tài sản và hoạt động cụ thể

Một xu hướng quan trọng khác là thay đổi cách xác định đối tượng hưởng ưu đãi. Thay vì chỉ xác định doanh nghiệp thuộc “ngành xanh” hay không, nhiều quốc gia xây dựng danh mục cụ thể về tài sản, thiết bị và công nghệ đáp ứng điều kiện. Hà Lan sử dụng Danh mục năng lượng đối với khoản khấu trừ đầu tư năng lượng. Doanh nghiệp chỉ được hưởng ưu đãi nếu tài sản đầu tư nằm trong danh mục và đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật tương ứng. Danh mục được cập nhật thường xuyên để bổ sung công nghệ mới và điều chỉnh điều kiện đối với công nghệ đã phổ biến (Netherlands Enterprise Agency, 2026). Trung Quốc sử dụng các danh mục thiết bị chuyên dụng về bảo vệ môi trường, tiết kiệm năng lượng và tiết kiệm nước làm căn cứ áp dụng tín dụng thuế 10% (State Taxation Administration of China, 2023). Pháp xác định cụ thể các chuỗi công nghệ sạch được hưởng tín dụng đầu tư; Hàn Quốc xây dựng các nhóm công nghệ tăng trưởng mới, công nghệ nguồn và công nghệ chiến lược quốc gia. Theo đó, một doanh nghiệp trong ngành công nghiệp truyền thống vẫn có thể được hỗ trợ nếu đầu tư công nghệ giúp giảm đáng kể tiêu hao năng lượng hoặc phát thải. Ngược lại, doanh nghiệp thuộc một ngành được coi là xanh không đồng nghĩa toàn bộ hoạt động và khoản đầu tư đều cần được ưu đãi.

Việc gắn ưu đãi với công nghệ và tài sản cũng tạo điều kiện thực hiện nguyên tắc có thời hạn. Khi một công nghệ đã trở nên phổ biến, chi phí giảm và có khả năng thương mại mà không cần hỗ trợ, công nghệ đó có thể được loại khỏi danh mục để tập trung nguồn lực cho công nghệ mới.

Từng bước gắn mức ưu đãi với kết quả chuyển đổi xanh

Nhật Bản đã gắn cơ chế ưu đãi đầu tư hướng tới trung hòa carbon về điều kiện và mức ưu đãi với mức cải thiện năng suất carbon. Thay vì chỉ xem xét doanh nghiệp mua một loại thiết bị nhất định, chính sách xem xét khả năng cải thiện quan hệ giữa giá trị gia tăng và lượng phát thải carbon. Mức cải thiện cao hơn có thể đi kèm mức tín dụng thuế cao hơn. Malaysia cũng đã điều chỉnh chính sách ưu đãi công nghệ xanh từ năm 2024 theo hướng phân tầng, trong đó mức hỗ trợ khác nhau giữa hydro xanh, quản lý chất thải, trạm sạc xe điện, năng lượng tái tạo, hệ thống lưu trữ năng lượng và thiết bị tiết kiệm năng lượng (Malaysian Investment Development Authority, 2024). Cơ quan Phát triển đầu tư Malaysia xác định đây là cách tiếp cận phân tầng và định hướng theo kết quả.

Nhật Bản còn phát triển một hình thức khác đối với sản xuất các sản phẩm chiến lược phục vụ chuyển đổi xanh: khoản tín dụng thuế được xác định theo sản lượng sản phẩm thực tế thay vì chỉ theo vốn đầu tư ban đầu. Cơ chế này xuất phát từ thực tế một số công nghệ xanh không chỉ có chi phí đầu tư lớn mà còn phải chịu chênh lệch chi phí sản xuất trong một thời gian dài (Ministry of Finance, Japan, 2024).

Việc chuyển từ hỗ trợ đầu vào sang gắn hỗ trợ với kết quả có thể nâng cao tính mục tiêu của chính sách, nhưng đồng thời làm tăng yêu cầu quản lý. Các chỉ tiêu như mức giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng hay năng suất carbon chỉ có thể trở thành căn cứ tính ưu đãi khi tồn tại hệ thống đo lường, báo cáo và xác minh đủ tin cậy.

HÀM Ý HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP THÚC ĐẨY PHÁT TRIỂN KINH TẾ XANH Ở VIỆT NAM

Trên cơ sở những xu hướng chính sách thuế TNDN trên thế giới và yêu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế Việt Nam, việc hoàn thiện chính sách cần hướng tới khuyến khích thực chất các hoạt động đầu tư, đổi mới công nghệ và chuyển đổi phương thức sản xuất của doanh nghiệp. Theo đó, một số định hướng chính sách cần được xem xét trong thời gian tới như sau:

Thứ nhất, điều chỉnh cơ cấu ưu đãi theo hướng tăng vai trò của các công cụ dựa trên chi phí. Chính sách ưu đãi thuế TNDN của Việt Nam hiện nay vẫn chủ yếu được thiết kế theo hướng ưu đãi dựa trên thu nhập, thông qua việc áp dụng thuế suất ưu đãi, miễn thuế và giảm thuế đối với thu nhập từ các dự án đầu tư thuộc ngành, nghề và địa bàn được khuyến khích. Đối với phát triển kinh tế xanh, các ưu đãi chủ yếu tập trung vào một số lĩnh vực như năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, bảo vệ môi trường, công nghệ cao và nghiên cứu, phát triển công nghệ. Cách tiếp cận này góp phần thu hút đầu tư vào các lĩnh vực ưu tiên nhưng lợi ích thuế phụ thuộc vào khả năng tạo ra thu nhập chịu thuế, trong khi chưa trực tiếp khuyến khích đầy đủ các khoản đầu tư đổi mới máy móc, thiết bị và công nghệ nhằm giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng của doanh nghiệp thuộc các ngành sản xuất truyền thống. Mặc dù Luật Thuế TNDN năm 2025 đã bước đầu bổ sung công cụ ưu đãi dựa trên chi phí thông qua cơ chế khấu trừ bổ sung chi phí nghiên cứu và phát triển, cơ cấu ưu đãi nhìn chung vẫn nghiêng về các công cụ dựa trên thu nhập.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các ưu đãi thuế suất hoặc miễn, giảm thuế vẫn có thể cần thiết đối với một số ngành, dự án hoặc địa bàn có ý nghĩa chiến lược. Tuy nhiên, Việt Nam cần từng bước điều chỉnh cơ cấu ưu đãi theo hướng tăng vai trò của các công cụ gắn trực tiếp với chi phí đầu tư và đổi mới công nghệ, thay vì chủ yếu ưu đãi đối với thu nhập hình thành sau đầu tư. Đối với mục tiêu phát triển kinh tế xanh, trọng tâm cần chuyển dần từ “doanh nghiệp nào được ưu đãi” sang “hoạt động nào của doanh nghiệp cần được khuyến khích”. Theo đó, một doanh nghiệp trong ngành truyền thống nhưng đầu tư đáng kể để giảm phát thải, tiết kiệm năng lượng hoặc sử dụng tài nguyên hiệu quả cũng cần có khả năng tiếp cận công cụ hỗ trợ phù hợp.

Khuyến nghị năm 2025 của Ủy ban châu Âu nhấn mạnh rằng ưu đãi đầu tư sạch cần có mục tiêu rõ, hiệu quả về chi phí, dễ tiếp cận và tạo lợi ích đủ sớm cho doanh nghiệp. Đây là những nguyên tắc có giá trị tham khảo khi Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ cấu ưu đãi.

Thứ hai, hoàn thiện ưu đãi R&D, gắn kết với ưu đãi đầu tư xanh. Cơ chế khấu trừ chi phí R&D tối đa 200% hiện nay của Việt Nam theo Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 tạo nền tảng quan trọng để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ. Trong thời gian tới, cần theo dõi việc thực hiện để đánh giá khả năng tiếp cận của doanh nghiệp, mức chi nghiên cứu tăng thêm và tác động tới đổi mới công nghệ. Việc quy định điều kiện sau khi áp dụng khoản khấu trừ bổ sung doanh nghiệp không bị lỗ cũng cần được đánh giá về tác động đối với doanh nghiệp mới hoặc doanh nghiệp đang trong giai đoạn đầu tư mạnh cho nghiên cứu.

Bên cạnh đó, cần nghiên cứu bổ sung công cụ trực tiếp khuyến khích đầu tư xanh. Có thể xem xét các phương án như khấu trừ đầu tư, tín dụng thuế đầu tư hoặc khấu hao nhanh có mục tiêu đối với máy móc, thiết bị và công nghệ đáp ứng tiêu chuẩn xanh. Việc lựa chọn công cụ cần được đánh giá trên cả hiệu quả khuyến khích và tác động ngân sách. Tín dụng thuế đầu tư có ưu điểm là giá trị hỗ trợ ít phụ thuộc hơn vào thuế suất của doanh nghiệp và dễ xác định theo tỷ lệ chi phí đầu tư; khấu trừ đầu tư có thể thuận lợi hơn khi tích hợp vào hệ thống xác định thu nhập chịu thuế; khấu hao nhanh chủ yếu hỗ trợ dòng tiền và có thể có chi phí ngân sách dài hạn thấp hơn.

Thứ ba, xây dựng danh mục công nghệ, máy móc và thiết bị xanh làm căn cứ áp dụng ưu đãi. Việt Nam có thể nghiên cứu xây dựng danh mục công nghệ, máy móc, thiết bị và hoạt động đầu tư xanh đủ điều kiện hưởng ưu đãi thuế, gắn với hệ thống phân loại xanh quốc gia và các tiêu chuẩn kỹ thuật có liên quan. Danh mục cần xác định các yêu cầu có thể kiểm chứng về tiết kiệm năng lượng, phát thải, hiệu suất tài nguyên hoặc các đặc tính môi trường khác. Kinh nghiệm Hà Lan đặc biệt có giá trị ở điểm danh mục không cố định mà được cập nhật theo sự phát triển của công nghệ. Đối với Việt Nam, cơ chế rà soát định kỳ cũng cần được thiết kế ngay từ đầu để ưu đãi tập trung vào công nghệ thực sự cần hỗ trợ, tránh biến ưu đãi tạm thời thành quyền lợi lâu dài.

Thứ tư, từng bước phân tầng ưu đãi theo mức độ ưu tiên và kết quả chuyển đổi xanh. Trong giai đoạn đầu, việc áp dụng danh mục công nghệ và tiêu chuẩn kỹ thuật có thể phù hợp hơn với năng lực quản lý của Việt Nam. Tuy nhiên, về dài hạn có thể nghiên cứu chuyển từ mô hình “đủ điều kiện hoặc không đủ điều kiện” sang phân tầng mức ưu đãi. Theo đó, công nghệ có mức độ ưu tiên cao, rủi ro lớn hoặc khả năng tạo ra ngoại ứng môi trường lớn có thể được hưởng mức hỗ trợ cao hơn. Tương tự, khoản đầu tư tạo ra mức tiết kiệm năng lượng hoặc giảm phát thải lớn hơn có thể được hưởng mức ưu đãi cao hơn.

Kinh nghiệm Nhật Bản về năng suất carbon và Malaysia về phân tầng ưu đãi cho thấy cách thiết kế này có thể làm tăng mối liên hệ giữa chi phí ngân sách với kết quả chính sách. Malaysia hiện phân biệt khá rõ mức hỗ trợ giữa hydro xanh, quản lý chất thải, hạ tầng sạc xe điện, năng lượng tái tạo, lưu trữ năng lượng và tiết kiệm năng lượng. Tuy nhiên, Việt Nam chỉ nên áp dụng rộng cơ chế dựa trên kết quả khi hệ thống dữ liệu, đo lường, báo cáo và xác minh đủ khả năng bảo đảm tính chính xác. Nếu chưa đáp ứng điều kiện này, tiêu chí công nghệ và thông số kỹ thuật vẫn là căn cứ khả thi hơn.

Thứ năm, thiết kế chính sách phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp chưa có lợi nhuận. Ưu đãi thuế suất ít có giá trị đối với doanh nghiệp chưa tạo ra lợi nhuận. Tín dụng thuế cũng có thể không phát huy tác dụng ngay nếu doanh nghiệp chưa phát sinh nghĩa vụ thuế. Trong khi đó, doanh nghiệp công nghệ mới và dự án chuyển đổi xanh quy mô lớn thường có thời gian đầu tư dài trước khi tạo lợi nhuận. Vì vậy, khi thiết kế công cụ mới cần xem xét cơ chế chuyển tiếp khoản ưu đãi chưa sử dụng sang các năm sau; đồng thời cân nhắc thời hạn chuyển tiếp đủ dài để phù hợp với chu kỳ đầu tư. Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế về vốn, nhân lực kỹ thuật, vì vậy có thể xem xét mức hỗ trợ hoặc thủ tục phù hợp hơn với nhóm này.

Thứ sáu, tăng cường đánh giá hiệu quả và tính bổ sung của ưu đãi thuế. Một trong những yêu cầu

quan trọng của chính sách thuế hiện đại là chuyển từ đánh giá quy mô được hỗ trợ sang đánh giá kết quả tăng thêm do chính sách tạo ra. Do đó, hệ thống theo dõi trong tương lai cần từng bước bổ sung các chỉ tiêu như đầu tư tăng thêm, chi R&D tăng thêm, năng lượng tiết kiệm, lượng phát thải giảm, số công nghệ mới được ứng dụng và chi phí ngân sách cho mỗi đơn vị kết quả. Đồng thời, cần thiết lập cơ chế rà soát định kỳ. Công nghệ đã trở thành phổ biến, có khả năng sinh lời cao và không còn cần hỗ trợ có thể được giảm hoặc loại khỏi phạm vi ưu đãi; nguồn lực được chuyển sang các công nghệ mới có ngoại ứng lớn và còn gặp rào cản đầu tư. Cách tiếp cận này góp phần hạn chế chi phí ngân sách và nâng cao hiệu quả của chính sách.

Bên cạnh việc lựa chọn công cụ, khả năng thực thi cần được xem là một tiêu chí ngay từ khâu thiết kế ưu đãi. Mỗi hình thức hỗ trợ đòi hỏi hệ thống chứng từ và cơ chế kiểm tra khác nhau: khấu trừ chi phí nghiên cứu cần xác định hoạt động và khoản chi đủ điều kiện; tín dụng thuế đầu tư cần xác minh giá trị tài sản, thời điểm đưa vào sử dụng và khả năng trùng lặp hỗ trợ; còn ưu đãi dựa trên kết quả môi trường cần có số liệu cơ sở và phương pháp đo lường nhất quán. Nếu điều kiện hưởng ưu đãi quá phức tạp, chi phí tuân thủ có thể làm giảm đáng kể lợi ích đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Ngược lại, quy định quá rộng sẽ làm tăng nguy cơ hỗ trợ cả những khoản đầu tư không tạo ra thay đổi thực chất. Vì vậy, cần xây dựng quy trình xác nhận trước đối với dự án có tính chất kỹ thuật phức tạp, kết hợp cơ chế kiểm tra sau dựa trên rủi ro. Thông tin về chi phí ngân sách và kết quả thực hiện nên được tổng hợp định kỳ, bảo đảm khả năng đánh giá và điều chỉnh chính sách. Đây là điều kiện để ưu đãi thuế trở thành công cụ hỗ trợ chuyển đổi xanh có thể kiểm chứng, thay vì chỉ là biện pháp giảm nghĩa vụ thuế cho một nhóm doanh nghiệp.

Tài liệu tham khảo:

1. Chính phủ (2025), Nghị định số 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp để tổ chức, hướng dẫn thi

hành Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp.

2. European Commission (2025). Commission Recommendation (EU) 2025/1307 of 2 July 2025 on tax incentives to support

the Clean Industrial Deal and in light of the Clean Industrial Deal State aid Framework, Official Journal of the European

Union. https://eur-lex.europa.eu/eli/reco/2025/1307/oj/eng

3. Malaysian Investment Development Authority (2024). Guideline for Green Technology Tax Incentive. https://www.mida.

gov.my/wp-content/uploads/2024/10/Guideline-Green-Technology-Incentive-2024-MIDA.pdf

4. Ministry of Economy and Finance, Republic of Korea (2021). 2021 Tax Revision Bill.

5. Ministry of Finance, Japan (2024). FY2024 Tax Reform: Strategic Sector Domestic Production Promotion Tax System.

https://www.mof.go.jp/public_relations/finance/202402/202402e.html

6. Netherlands Enterprise Agency (2026). Energy Investment Allowance - EIA, Netherlands. https://english.rvo.nl/subsidiesfinancing/eia/entrepreneurs

7. State Taxation Administration of the People’s Republic of China (2023). Guidelines on Preferential Tax and Fee Policies

Supporting Green Development. https://www.chinatax.gov.cn/.