FDI lập kỷ lục, cơ hội để doanh nghiệp Việt vượt khỏi vai trò gia công

Bà Vương Thị Minh Hiếu Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính)

Thu hút FDI lớn nhưng liên kết nội địa chưa tương xứng

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 10 tháng năm 2026 của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến ngày 31/10/2026, tổng vốn đầu tư nước ngoài đăng ký vào Việt Nam đạt 54,85 tỷ USD, tăng 74% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong cùng kỳ kể từ năm 2009.

Công nghiệp chế biến, chế tạo tiếp tục giữ vai trò chủ đạo, với vốn đăng ký cấp mới và điều chỉnh tăng đạt 24,19 tỷ USD, chiếm 51,6% tổng vốn đăng ký cấp mới và tăng thêm.

Đáng chú ý, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài thực hiện trong 10 tháng ước đạt 24,08 tỷ USD, tăng 13,1% so với cùng kỳ và là mức cao nhất trong cùng kỳ 10 tháng của 5 năm qua. Riêng công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 19,96 tỷ USD, chiếm 82,9% tổng vốn thực hiện.

Về quy mô FDI lũy kế, theo số liệu được bà Vương Thị Minh Hiếu, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) trình bày tại Diễn đàn “Công nghiệp Bắc Ninh 2026: Kiến tạo trung tâm chuỗi cung ứng công nghệ cao toàn cầu” do Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp và các đơn vị phối hợp tổ chức dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) vào ngày 4/11, Việt Nam có 48.106 dự án đầu tư nước ngoài còn hiệu lực, với tổng vốn đăng ký hơn 571 tỷ USD tính đến tháng 9/2026.

Trong đó, TP. Bắc Ninh đứng thứ hai cả nước về tổng vốn FDI đăng ký lũy kế, với 3.705 dự án và khoảng 52,49 tỷ USD, sau TP. Hồ Chí Minh.

Mặc dù thu hút FDI ghi nhận kết quả tích cực, theo đánh giá của Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài, doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế khi tham gia các công đoạn có giá trị gia tăng cao; mức độ liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp nội địa chưa tương xứng với tiềm năng. Năng lực công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực và trình độ phát triển công nghiệp hỗ trợ cũng cần tiếp tục được cải thiện.

Trong khi đó, chuỗi cung ứng toàn cầu đang được tái cấu trúc theo hướng đa dạng hóa địa điểm sản xuất, tăng cường ứng dụng công nghệ, nâng cao khả năng chống chịu và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững.

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Hoàng Quang Phòng, Phó Chủ tịch VCCI, nhấn mạnh việc nâng cao năng lực công nghiệp, phát triển doanh nghiệp nội địa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu phát triển của Việt Nam đến năm 2030.

Theo ông Hoàng Quang Phòng, Việt Nam đang nổi lên trong xu hướng chuyển dịch sang sản xuất các sản phẩm công nghệ tiên tiến. Cùng với Malaysia và Thái Lan, Việt Nam là một trong ba quốc gia ghi nhận mức tăng trưởng xuất khẩu mạnh nhờ nhu cầu đối với các sản phẩm và dịch vụ điện tử liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI).

Không chỉ tham gia sản xuất phần cứng, doanh nghiệp công nghệ Việt Nam cũng từng bước phát triển và thương mại hóa sản phẩm công nghệ. Dẫn số liệu từ báo cáo tài chính của FPT, Phó Chủ tịch VCCI cho biết mảng dịch vụ công nghệ thông tin tại thị trường nước ngoài đã vượt mốc 1 tỷ USD, trong đó các lĩnh vực AI và điện toán đám mây duy trì tốc độ tăng trưởng trên 30%/năm.

Theo lãnh đạo VCCI, khi tỷ lệ nội địa hóa được nâng cao, năng lực công nghệ được cải thiện và doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào thiết kế, nghiên cứu và phát triển, Việt Nam sẽ có cơ hội chuyển từ địa điểm đặt nhà máy, lắp ráp sản phẩm sang trung tâm sáng tạo công nghệ và phát triển sản phẩm.

Đại diện các bộ, ngành, chuyên gia và doanh nghiệp tham dự Diễn đàn.

Nâng năng lực nội địa để đón cơ hội mới

Trước yêu cầu nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài, bà Vương Thị Minh Hiếu cho biết, một trong những định hướng trọng tâm là chuyển từ thu hút FDI theo quy mô sang thu hút có chọn lọc, ưu tiên dự án công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng cao, quản trị hiện đại và có cam kết kết nối với kinh tế nội địa.

Các lĩnh vực ưu tiên gồm bán dẫn, điện tử, thiết bị thông minh, công nghiệp hỗ trợ và nghiên cứu, phát triển. Đồng thời, cần nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước về kỹ thuật, chất lượng, năng suất và quản trị; đẩy mạnh liên kết giữa các tập đoàn đa quốc gia với doanh nghiệp cung ứng nội địa, cơ sở đào tạo và viện nghiên cứu.

Định hướng này cũng được TP. Bắc Ninh xác định là trọng tâm trong phát triển công nghiệp giai đoạn tới. Theo ông Phạm Văn Thịnh, Phó Chủ tịch UBND TP. Bắc Ninh, giai đoạn 2026-2030, địa phương ưu tiên phát triển công nghiệp hỗ trợ trong các ngành điện tử, bán dẫn; cơ khí chế tạo, tự động hóa; sản xuất, lắp ráp ô tô, đặc biệt là ô tô điện và phương tiện thông minh.

Ông Phạm Văn Thịnh Phó Chủ tịch UBND TP. Bắc Ninh

Quan điểm xuyên suốt là thu hút đầu tư có chọn lọc, chú trọng công nghệ hiện đại, hiệu quả sử dụng tài nguyên, bảo vệ môi trường và khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước.

Bắc Ninh xác định 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm gồm phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành điện tử, bán dẫn; phát triển hạ tầng đồng bộ và nâng cao năng lực doanh nghiệp nội địa.

Đặc biệt, theo ông Phạm Văn Thịnh, một nhiệm vụ then chốt là kết nối doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong nước với các tập đoàn đa quốc gia thông qua hoạt động kết nối cung - cầu, hỗ trợ cải tiến sản xuất, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng và phát triển nguồn nhân lực kỹ thuật.

Theo Đề án phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, TP. Bắc Ninh đặt mục tiêu đến năm 2030 có từ 700 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trở lên hoạt động trong các ngành ưu tiên; khoảng 60% doanh nghiệp nội địa đạt tiêu chuẩn quản lý quốc tế và trở thành nhà cung cấp chính thức cho các tập đoàn lớn.

Cùng đề cập đến yêu cầu nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, ông Đinh Nam Thắng, Phó Trưởng ban Ban Quản lý các khu công nghiệp Bắc Ninh cho rằng, cần chuyển từ thu hút các dự án riêng lẻ sang phát triển cụm liên kết ngành.

Theo đó, doanh nghiệp FDI giữ vai trò dẫn dắt về tiêu chuẩn, quy trình và nhu cầu thị trường; doanh nghiệp trong nước tham gia cung ứng linh kiện, vật liệu, khuôn mẫu, logistics và dịch vụ kỹ thuật. Các cơ sở đào tạo, tổ chức nghiên cứu hỗ trợ về nhân lực, công nghệ và chất lượng.

Về phía doanh nghiệp, ông Đinh Hoài Nam, Giám đốc cấp cao Phát triển Kinh doanh và Thương mại SLP Việt Nam cho rằng, nhà đầu tư hiện không chỉ tìm kiếm địa điểm sản xuất có chi phí phù hợp mà còn cần hạ tầng giúp nhanh chóng đi vào vận hành, kết nối với nhà cung ứng, khách hàng và thị trường xuất khẩu.

Do vậy, việc phát triển đồng bộ hạ tầng công nghiệp và logistics, kết nối sản xuất, lưu kho và phân phối sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian giao hàng, giảm chi phí tồn kho và chủ động hơn trước những gián đoạn của chuỗi cung ứng.