Kinh tế tư nhân trước cơ hội lớn từ làn sóng cải cách mới

Kinh tế tư nhân tăng tốc sau một năm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW.

Gia tăng sức bật cho doanh nghiệp tư nhân

Tại Tọa đàm “Dấu ấn 1 năm thực hiện Nghị quyết số 68-NQ/TW”, TS. Lê Minh Nghĩa, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam (VFCA) nhận định, Nghị quyết đã tạo ra nhận thức mới và động lực mới cho nền kinh tế thị trường hiện đại. Theo ông Nghĩa, Nghị quyết đề cập khá đầy đủ từ thực trạng, nguyên nhân đến giải pháp phát triển kinh tế tư nhân. Điều quan trọng hiện nay là tiếp tục đẩy nhanh tốc độ đưa chính sách vào thực tế để các giải pháp hỗ trợ phát huy hiệu quả rõ nét hơn trong thời gian tới.

Theo TS. Lê Minh Nghĩa, Nghị quyết số 68-NQ/TW đặt mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam có 2 triệu doanh nghiệp và đến năm 2045 đạt 3 triệu doanh nghiệp. Tuy nhiên, nếu so với quốc tế, quy mô doanh nghiệp tại Việt Nam vẫn khá thấp. Bình quân thế giới cứ 9 người có một doanh nghiệp, Hàn Quốc khoảng 6,6 người/doanh nghiệp và Singapore khoảng 10 người/doanh nghiệp. Trong khi đó, Việt Nam hiện khoảng 100 người mới có một doanh nghiệp, cho thấy dư địa phát triển khu vực tư nhân vẫn còn rất lớn.

Trong khi đó, TS. Lê Xuân Nghĩa, nguyên Phó Chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng khu vực đầu tư tư nhân vẫn còn dư địa tăng trưởng rất lớn và hoàn toàn có thể trở thành động lực dẫn dắt nền kinh tế nếu những điểm nghẽn hiện nay tiếp tục được tháo gỡ. Ông dẫn số liệu cho thấy có giai đoạn đầu tư tư nhân từng chiếm khoảng 91% tổng đầu tư nền kinh tế, nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 67%. Ngoài ra, mặt bằng lãi suất cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý đầu tư của doanh nghiệp. Theo ông, nguyên nhân không chỉ đến từ lạm phát hay biến động quốc tế mà còn xuất phát từ nhiều “điểm nghẽn kỹ thuật” trong điều hành kinh tế.

TS. Lê Xuân Nghĩa nhận định khu vực đầu tư tư nhân vẫn còn dư địa tăng trưởng rất lớn và hoàn toàn có thể trở thành động lực dẫn dắt nền kinh tế nếu những điểm nghẽn hiện nay tiếp tục được tháo gỡ. Ông dẫn số liệu cho thấy có giai đoạn đầu tư tư nhân từng chiếm khoảng 91% tổng đầu tư nền kinh tế, nhưng hiện nay chỉ còn khoảng 67%. Ngoài ra, mặt bằng lãi suất cao đang ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lý đầu tư của doanh nghiệp. Theo ông, nguyên nhân không chỉ đến từ lạm phát hay biến động quốc tế mà còn xuất phát từ nhiều “điểm nghẽn kỹ thuật” trong điều hành kinh tế.

Liên quan đến thương mại quốc tế, TS. Lê Xuân Nghĩa cho rằng, Việt Nam đã tham gia khoảng 17 hiệp định thương mại tự do nhưng doanh nghiệp trong nước vẫn hưởng lợi chưa tương xứng. Xuất khẩu dệt may hiện đạt khoảng 45 tỷ USD, nông nghiệp khoảng 55 tỷ USD, song phần lớn giá trị xuất khẩu còn lại vẫn thuộc về khu vực FDI. Theo ông, Việt Nam không thể tiếp tục phụ thuộc vào mô hình gia công mà cần nâng cao năng lực công nghiệp nội địa và doanh nghiệp công nghệ.

Cùng quan điểm, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam đánh giá thành tựu lớn nhất của Nghị quyết số 68-NQ/TW là sự thay đổi mạnh mẽ về tư tưởng và định hướng chính sách. Hàng loạt nghị quyết và văn bản pháp luật đã được ban hành nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho khu vực kinh tế tư nhân. Theo ông, sự hứng khởi đang lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt khi nhiều dự án quy mô hàng nghìn tỷ đồng liên tục được khởi công bởi các tập đoàn lớn trong nước, tạo hiệu ứng tích cực cho nền kinh tế.

Đối với khu vực doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh, nhiều ý kiến cho rằng cần tiếp tục có thêm chính sách hỗ trợ phù hợp để khuyến khích chuyển đổi và phát triển bền vững. TS. Lê Duy Bình phân tích, cách tiếp cận quản lý hiện nay dường như vẫn xem hộ kinh doanh là “đối tượng quản lý” thay vì đối tác trong quản trị quốc gia. Điều này dẫn tới phản ứng chia nhỏ quy mô kinh doanh nhằm né ngưỡng doanh thu hoặc nghĩa vụ thuế. Nhiều hộ kinh doanh cũng quay lại giao dịch tiền mặt thay vì chuyển khoản qua ngân hàng như trước đây.

Theo TS. Lê Duy Bình, nếu có cơ chế khuyến khích phù hợp, khu vực hộ kinh doanh hoàn toàn có thể trở thành nguồn lực quan trọng thúc đẩy quá trình minh bạch hóa và mở rộng nền kinh tế chính thức. Ông nhận định, Việt Nam khó đạt mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp nếu không thay đổi căn bản tư duy về mô hình doanh nghiệp. Dẫn chứng quốc tế cho thấy tại Singapore khoảng 50% doanh nghiệp đăng ký mới là doanh nghiệp một chủ, còn tại Pháp tỷ lệ này lên tới 70%. Trong khi đó, Việt Nam chỉ có khoảng 2.000-4.000 doanh nghiệp một chủ mỗi năm.

Cải cách thực chất hơn để tạo động lực cho doanh nghiệp

Ở góc độ cải cách thủ tục hành chính, ông Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc Văn phòng Ban IV cho rằng, cải cách hiện nay vẫn thiếu một triết lý tổng thể. Theo ông, nếu mỗi bộ, ngành tự cải cách theo cách riêng sẽ chỉ tạo ra thay đổi đơn lẻ mà không hình thành tác động thực chất. Điều quan trọng không phải cắt giảm bao nhiêu thủ tục hay rút ngắn bao nhiêu ngày xử lý hồ sơ, mà là chi phí tuân thủ thực tế của doanh nghiệp có thực sự giảm hay không.

Ông Bùi Thanh Minh dẫn số liệu cho thấy, trong ba tháng đầu năm, mỗi tháng có khoảng 32.000 doanh nghiệp đăng ký mới và quay trở lại hoạt động. Tuy nhiên, cùng thời điểm cũng có khoảng 30.400 doanh nghiệp rút khỏi thị trường. Dù số doanh nghiệp rút khỏi thị trường còn lớn, nền kinh tế vẫn duy trì được đà tăng doanh nghiệp mới và quay trở lại hoạt động, cho thấy sức sống và khả năng phục hồi của khu vực kinh tế tư nhân. Khảo sát của Ban IV cũng cho thấy khoảng 7/10 doanh nghiệp vẫn mang tâm lý thận trọng hoặc tiêu cực về triển vọng kinh doanh.

Trong khi đó, PGS.TS Nghiêm Thị Thà, Tổng Thư ký Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng, điểm đáng ghi nhận nhất là tốc độ thể chế hóa chính sách sau khi Nghị quyết 68 được ban hành. Bà cho rằng quá trình thực thi chính sách đang từng bước được hoàn thiện và kỳ vọng sẽ đồng bộ hơn trong thời gian tới nhờ quyết tâm cải cách mạnh mẽ từ các cơ quan quản lý. Nhiều luật và nghị quyết được thiết kế khá thông thoáng nhưng khi triển khai xuống nghị định, thông tư hoặc thực tiễn lại phát sinh thêm điều kiện kinh doanh và các loại “giấy phép con”, gây khó khăn cho doanh nghiệp.

Theo PGS.TS Nghiêm Thị Thà, khu vực doanh nghiệp tư nhân và hộ kinh doanh hiện cũng đang bước vào quá trình “thanh lọc”, buộc phải minh bạch hơn về quản trị, tài chính và nghĩa vụ thuế. Bà cho rằng tiếng nói phản biện xã hội từ báo chí, hiệp hội ngành nghề và cộng đồng doanh nghiệp đang ngày càng rõ nét hơn. Đây sẽ là động lực quan trọng để thúc đẩy cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao hiệu quả thực thi chính sách và tạo nền tảng phát triển bền vững cho khu vực kinh tế tư nhân trong giai đoạn tới.