Mở cơ chế trao đổi quốc tế tín chỉ carbon, thúc đẩy phát triển kinh tế carbon thấp

Việc hình thành cơ chế trao đổi quốc tế tín chỉ carbon sẽ thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính trong nước.

Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 112/2026/NĐ-CP ngày 1/4/2026 về trao đổi quốc tế kết quả giảm nhẹ phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Nghị định quy định cụ thể các nguyên tắc, cơ chế và điều kiện để Việt Nam tham gia thị trường carbon toàn cầu, qua đó góp phần thực hiện các cam kết trong Thỏa thuận Paris và mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia.

Một trong những nguyên tắc cốt lõi được Nghị định đặt ra là việc trao đổi quốc tế phải tuân thủ các quy định của Thỏa thuận Paris, đồng thời ưu tiên thực hiện các mục tiêu giảm phát thải trong Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) của Việt Nam. Hoạt động này cũng phải bảo đảm lợi ích quốc gia, hài hòa lợi ích giữa các bên tham gia và đóng góp cho sự phát triển bền vững của cộng đồng địa phương.

Đáng chú ý, toàn bộ hoạt động trao đổi, chuyển giao kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon giữa Việt Nam và các đối tác quốc tế phải được ghi nhận, công bố trên hệ thống đăng ký quốc gia. Quy định này nhằm bảo đảm tính minh bạch, tránh trùng lặp và phục vụ công tác theo dõi, kiểm kê phát thải.

Nghị định cũng quy định rõ cơ chế chấp thuận chuyển giao quốc tế. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan có thẩm quyền cấp văn bản chấp thuận sau khi kết quả giảm phát thải hoặc tín chỉ carbon đã được cấp hợp lệ. Các kết quả đã bị thu hồi hoặc hết hiệu lực sẽ không được phép chuyển giao ra quốc tế.

Một điểm quan trọng khác là việc áp dụng cơ chế “điều chỉnh tương ứng” đối với lượng phát thải được chuyển giao quốc tế. Điều này có nghĩa là phần kết quả giảm phát thải đã chuyển giao sẽ không được tính vào mục tiêu giảm phát thải quốc gia của Việt Nam, mà được tính cho bên nhận, bảo đảm phù hợp với quy định quốc tế và tránh tính trùng.

Về tỷ lệ chuyển giao, Nghị định thiết kế theo hướng linh hoạt nhưng vẫn bảo đảm an ninh mục tiêu giảm phát thải quốc gia. Cụ thể, đối với các dự án áp dụng công nghệ mới, chi phí cao, tỷ lệ chuyển giao tối đa có thể lên tới 90%. Trong khi đó, các dự án đã triển khai phổ biến chỉ được chuyển giao tối đa 50%. Trường hợp không áp dụng điều chỉnh tương ứng, tỷ lệ chuyển giao tối đa là 90% đối với tất cả các dự án.

Quy định này nhằm vừa khuyến khích thu hút đầu tư, công nghệ tiên tiến vào lĩnh vực giảm phát thải, vừa bảo đảm duy trì đủ nguồn kết quả giảm phát thải để thực hiện các cam kết quốc gia. Phần kết quả còn lại sau khi chuyển giao quốc tế có thể được sử dụng cho thị trường carbon trong nước.

Việc ban hành Nghị định được kỳ vọng sẽ mở ra “cánh cửa” cho Việt Nam tham gia sâu rộng vào thị trường carbon toàn cầu, huy động hiệu quả nguồn lực quốc tế về tài chính và công nghệ, qua đó thúc đẩy chuyển đổi xanh, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, về tác động đối với công tác bảo vệ môi trường, Nghị định 112/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo ra nhiều chuyển biến tích cực cả về ngắn hạn và dài hạn. Theo đó, việc hình thành cơ chế trao đổi quốc tế tín chỉ carbon sẽ thúc đẩy mạnh mẽ các hoạt động giảm phát thải khí nhà kính trong nước. Khi các kết quả giảm phát thải có thể “chuyển hóa” thành giá trị kinh tế thông qua thị trường carbon, doanh nghiệp và địa phương sẽ có thêm động lực đầu tư vào công nghệ sạch, tiết kiệm năng lượng và phát triển sản xuất ít phát thải.

Cũng có nhiều kỳ vọng Nghị định góp phần nâng cao hiệu quả quản lý môi trường thông qua yêu cầu minh bạch hóa, đo đạc, báo cáo và thẩm định kết quả giảm phát thải. Điều này giúp hệ thống kiểm kê khí nhà kính của Việt Nam ngày càng hoàn thiện, tạo nền tảng dữ liệu tin cậy phục vụ hoạch định chính sách môi trường.

Có thể nói, cơ chế “điều chỉnh tương ứng” và kiểm soát chặt chẽ việc chuyển giao giúp bảo đảm Việt Nam không đánh đổi mục tiêu môi trường dài hạn để lấy lợi ích ngắn hạn. Việc giữ lại một phần kết quả giảm phát thải cho mục tiêu quốc gia góp phần duy trì lộ trình thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0”.