Huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu

Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được đặt trong tổng thể tư duy, tầm nhìn mới, ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển. Ảnh minh họa có sự hỗ trợ của AI

Kinh phí cho bảo vệ môi trường tăng dần theo từng năm

Sau hơn 13 năm thực hiện Nghị quyết số 24-NQ/TW ngày 03/6/2013 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XI, công tác ứng phó với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường đã đạt được nhiều kết quả quan trọng, khá toàn diện. Chính sách, pháp luật tiếp tục được hoàn thiện; tổ chức bộ máy được sắp xếp, kiện toàn tinh gọn hơn. Ứng phó với biến đổi khí hậu dần chuyển từ bị động sang chủ động. Công tác quy hoạch, quản lý, khai thác tài nguyên từng bước hiệu quả, bền vững hơn. Bảo vệ môi trường dần trở thành nội dung trọng tâm trong chính sách phát triển...

Đặc biệt, quán triệt quan điểm “đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững”, trong những năm qua, Chính phủ đã chỉ đạo các bộ, ngành, địa phương tăng cường bố trí nguồn lực cho công tác bảo vệ môi trường, đồng thời bảo đảm việc quản lý, sử dụng kinh phí đúng quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước, đầu tư công và bảo vệ môi trường.

Để bảo đảm nguồn lực thực hiện các nhiệm vụ này, giai đoạn 2022-2025, Chính phủ đã báo cáo Quốc hội bố trí kinh phí sự nghiệp môi trường cơ bản tăng dần theo từng năm và luôn bảo đảm không thấp hơn 1% tổng chi ngân sách nhà nước theo tinh thần Nghị quyết số 41-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Trong đó, riêng năm 2024, kinh phí sự nghiệp bảo vệ môi trường tăng 35% so với năm 2020. Số liệu của Bộ Tài chính cho thấy, giai đoạn 2022-2025, chi ngân sách nhà nước cho sự nghiệp môi trường luôn được bảo đảm ở mức từ 1% tổng chi ngân sách nhà nước trở lên. Việc duy trì tỷ lệ chi tối thiểu 1% tổng chi ngân sách nhà nước trong nhiều năm liên tiếp cho thấy môi trường tiếp tục là lĩnh vực được ưu tiên trong phân bổ nguồn lực công, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ môi trường, phát triển xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Bên cạnh nguồn kinh phí sự nghiệp, nguồn vốn đầu tư phát triển cho lĩnh vực môi trường cũng được quan tâm bố trí đúng theo các nguyên tắc, tiêu chí của Luật Đầu tư công, các nghị quyết của Quốc hội và quy định của Chính phủ về phân bổ vốn đầu tư công. Giai đoạn 2021-2025, tổng vốn đầu tư phát triển dành cho lĩnh vực bảo vệ môi trường đạt khoảng 20.908 tỷ đồng. Theo đánh giá, nguồn vốn đầu tư phát triển đã góp phần đáp ứng nhu cầu triển khai các dự án hạ tầng kỹ thuật xử lý môi trường, từng bước nâng cấp hệ thống thu gom, xử lý chất thải; tăng cường năng lực quan trắc và giám sát môi trường; xử lý các vấn đề môi trường bức xúc; bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học; đồng thời nâng cao khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu.

Phát huy hiệu quả vai trò dẫn dắt của ngân sách nhà nước

Trong giai đoạn tới, Việt Nam thể hiện rõ quan điểm: Bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu phải được đặt trong tổng thể tư duy, tầm nhìn mới, ở vị trí trung tâm trong các quyết định phát triển, là điều kiện, nền tảng cho chuyển đổi xanh, nâng cao chất lượng tăng trưởng, năng suất, sức cạnh tranh, là một trong những động lực phát triển kinh tế nhanh, bền vững. Bảo đảm nguồn lực tương xứng với yêu cầu nhiệm vụ, tốc độ tăng trưởng và quy mô nền kinh tế.

Việt Nam cũng xác định mục tiêu đến năm 2030, năng lực quản trị môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu và phòng, chống thiên tai được nâng cao, bảo vệ tốt hơn tính mạng, sức khoẻ, tài sản, sinh kế của Nhân dân. Các khu vực ô nhiễm môi trường nghiêm trọng được tập trung xử lý, phục hồi; chất lượng môi trường sống của Nhân dân được cải thiện; suy giảm đa dạng sinh học được ngăn chặn, hướng tới cân bằng sinh thái. Các nguồn thải lớn được kiểm soát chặt chẽ, thúc đẩy phát triển kinh tế xanh, tuần hoàn, cácbon thấp gắn với đổi mới mô hình và nâng cao chất lượng tăng trưởng, bảo đảm an ninh môi trường và sự phát triển bền vững đất nước.

Để hiện thực hóa các mục tiêu này, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới yêu cầu bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho sự nghiệp bảo vệ môi trường; hoàn thiện cơ chế, chính sách phân bổ, quản lý sử dụng bảo đảm tiết kiệm, hiệu quả.

Bên cạnh đó, phát huy hiệu quả vai trò dẫn dắt của ngân sách nhà nước; huy động, phát huy hiệu quả các nguồn lực xã hội, nguồn vốn quốc tế, các quỹ khí hậu toàn cầu, nguồn tài chính xanh, đầu tư xanh, nguồn hỗ trợ phát triển chính thức, nguồn vốn vay ưu đãi và các nguồn lực hợp pháp khác phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế xanh, phát thải cácbon thấp và thích ứng với biến đổi khí hậu. Chủ động tham gia các cơ chế hợp tác quốc tế về tài chính khí hậu, chuyển giao công nghệ, phát triển thị trường cácbon và thực hiện các cam kết quốc tế về biến đổi khí hậu.

Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương cũng yêu cầu ban hành cơ chế, chính sách thuận lợi, ưu đãi về tài chính, tín dụng, đất đai, khoa học, công nghệ cho các hoạt động bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, đặc biệt là các chương trình, dự án xử lý các vấn đề, điểm nóng bức xúc về ô nhiễm môi trường...

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp, tác động sâu rộng, đồng thời trước yêu cầu phát triển nhanh và bền vững đất nước, việc huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu có ý nghĩa hết sức quan trọng, là đầu tư cho tương lai, đầu tư cho phát triển bền vững của đất nước trong tình hình mới.