Mở rộng dư địa cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp

Ảnh: Internest.

Sau giai đoạn phục hồi, thị trường trái phiếu doanh nghiệp đang đứng trước yêu cầu phát triển theo chiều sâu. Đây cũng là thời điểm thị trường cần một khung pháp lý không chỉ hỗ trợ phát hành, mà còn kiểm soát tốt hơn mục đích sử dụng vốn, chất lượng thông tin và khả năng bảo vệ nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP được ban hành, tiếp tục hoàn thiện hành lang pháp lý cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Thay vì hướng tới mở rộng quy mô bằng mọi giá, nghị định đề cao trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành trong huy động và sử dụng vốn, qua đó tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của thị trường.

Trái phiếu doanh nghiệp: kênh vốn bổ sung cho tín dụng ngân hàng

Trong nhiều năm, tín dụng ngân hàng vẫn là nguồn cung vốn chủ yếu của nền kinh tế. Điều này giúp doanh nghiệp tiếp cận vốn thuận lợi trong ngắn hạn, nhưng cũng khiến gánh nặng cung ứng vốn trung và dài hạn tập trung đáng kể vào hệ thống ngân hàng.

Trong khi đó, nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng, năng lượng, chuyển đổi xanh, đổi mới công nghệ hay mở rộng sản xuất đang ngày càng lớn. Đây đều là những lĩnh vực cần nguồn vốn có kỳ hạn dài và ổn định, điều mà tín dụng ngân hàng khó có thể đáp ứng toàn bộ.

Chính vì vậy, sự phát triển của thị trường trái phiếu doanh nghiệp không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp phát hành hay nhà đầu tư, mà gắn với yêu cầu tái cấu trúc hệ thống tài chính theo hướng cân bằng hơn giữa thị trường tiền tệ và thị trường vốn.

Theo ông Lưu Minh Sang, Phó trưởng bộ môn phụ trách Bộ môn Luật Tài chính - Ngân hàng, Khoa Luật, Trường Đại học Kinh tế - Luật (Đại học Quốc gia TP.HCM), ở nhiều nền kinh tế phát triển, trái phiếu doanh nghiệp không được nhìn nhận như một kênh vốn thay thế cho tín dụng ngân hàng mà là một cấu phần quan trọng của thị trường vốn.

Ông Lưu Minh Sang.

“Việt Nam cũng đang từng bước đi theo hướng này. Một thị trường vốn phát triển sẽ góp phần giảm áp lực cung ứng vốn trung và dài hạn cho hệ thống ngân hàng, đồng thời tạo thêm dư địa cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn lực phục vụ tăng trưởng”, ông Sang nhận định.

Theo ông, điều thị trường cần hiện nay không phải là gia tăng quy mô phát hành bằng mọi giá, mà là xây dựng được một môi trường đầu tư đủ minh bạch và đáng tin cậy để thu hút dòng vốn dài hạn, đặc biệt là các nhà đầu tư tổ chức.

Nhìn từ thực tế thị trường, đây cũng là khoảng trống còn hiện hữu. Hoạt động phát hành đã phục hồi, nhưng nền tảng cho sự phát triển dài hạn vẫn phụ thuộc vào khả năng nâng cao chất lượng hàng hóa, tăng tính minh bạch và mở rộng cơ sở nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Từ hoàn thiện khung pháp lý đến nâng chất lượng dòng vốn

Một điểm đáng chú ý của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP là sự nhấn mạnh vào trách nhiệm của doanh nghiệp phát hành trong toàn bộ vòng đời của trái phiếu.

Nếu như trước đây sự quan tâm của thị trường chủ yếu tập trung vào điều kiện phát hành, thì các quy định mới cho thấy trọng tâm đang dịch chuyển sang câu chuyện sử dụng vốn sau phát hành, trách nhiệm công bố thông tin và nghĩa vụ của doanh nghiệp đối với nhà đầu tư.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với quá trình phát triển của các thị trường vốn hiện đại, nơi chất lượng dòng vốn được coi trọng không kém quy mô huy động.

Theo ông Lưu Minh Sang, sự phát triển của bất kỳ thị trường vốn nào cũng phải dựa trên ba nền tảng cốt lõi là minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình và bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

“Khi những yếu tố này được củng cố, khả năng thu hút dòng vốn mới sẽ lớn hơn. Nhà đầu tư chuyên nghiệp không chỉ nhìn vào lợi suất mà còn đánh giá rất kỹ tính minh bạch, khả năng quản trị rủi ro và mức độ tuân thủ của doanh nghiệp phát hành”, ông Sang phân tích.

Ở góc độ thị trường, việc nâng cao trách nhiệm giải trình không chỉ nhằm tăng cường bảo vệ nhà đầu tư mà còn góp phần cải thiện hiệu quả phân bổ vốn. Một thị trường minh bạch hơn sẽ giúp rủi ro được định giá sát thực tế hơn, từ đó tạo ra sự phân hóa rõ rệt giữa các doanh nghiệp phát hành.

Khi thông tin được chuẩn hóa và rủi ro được nhận diện tốt hơn, doanh nghiệp có năng lực tài chính, quản trị minh bạch và phương án sử dụng vốn khả thi sẽ có lợi thế huy động vốn. Ngược lại, doanh nghiệp có mức độ rủi ro cao sẽ phải chấp nhận mức chi phí vốn tương ứng. Đây chính là cơ chế vận hành mà thị trường trái phiếu cần hướng tới nếu muốn phát triển bền vững.

Nhìn rộng hơn, việc siết trách nhiệm sử dụng vốn cũng phản ánh một thay đổi trong tư duy quản lý. Thị trường không chỉ được đo bằng lượng vốn huy động thành công, mà còn bằng hiệu quả sử dụng nguồn vốn đó và khả năng bảo vệ quyền lợi của nhà đầu tư trong suốt vòng đời của trái phiếu.

Ở góc độ dài hạn, khi chất lượng dòng vốn được đặt ở vị trí trung tâm, thị trường cũng có thêm cơ sở để thu hút các nhà đầu tư tổ chức, các dòng vốn dài hạn và từng bước nâng cao chiều sâu của thị trường.

Nền móng cho một giai đoạn phát triển mới

Nghị định số 200/2026/NĐ-CP khó tạo ra những thay đổi tức thời đối với quy mô thị trường. Tuy nhiên, giá trị của chính sách này nằm ở việc tiếp tục hoàn thiện các nguyên tắc vận hành nền tảng, từ minh bạch thông tin, sử dụng vốn đến trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp phát hành.

Đây là những yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với khả năng phát triển bền vững của thị trường trong giai đoạn tiếp theo.

Theo ông Lưu Minh Sang, niềm tin của nhà đầu tư về lâu dài không được xây dựng bằng các cam kết mang tính hình thức mà đến từ chất lượng doanh nghiệp phát hành, tính minh bạch của thông tin và khả năng bảo vệ quyền lợi hợp pháp của nhà đầu tư.

“Khi những nền tảng đó được củng cố, thị trường mới có điều kiện mở rộng một cách bền vững, thay vì tăng trưởng dựa chủ yếu vào lợi suất cao hoặc kỳ vọng ngắn hạn. Dòng vốn sẽ tìm đến những doanh nghiệp có năng lực và những dự án có triển vọng”, ông Sang chia sẻ.

Suy cho cùng, mục tiêu của một thị trường trái phiếu phát triển không chỉ là gia tăng quy mô phát hành. Điều quan trọng hơn là hình thành một kênh dẫn vốn hiệu quả cho nền kinh tế, nơi dòng vốn được phân bổ đến những doanh nghiệp và dự án có khả năng tạo ra giá trị.

Trong ngắn hạn, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP có thể chưa tạo ra những thay đổi đáng kể về quy mô thị trường. Tuy nhiên, việc nâng cao yêu cầu về minh bạch thông tin, trách nhiệm giải trình và sử dụng vốn đúng mục đích được kỳ vọng sẽ góp phần cải thiện chất lượng dòng vốn, củng cố niềm tin của nhà đầu tư và mở thêm dư địa phát triển cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp trong những năm tới.