Bài 3: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP mở đường cho doanh nghiệp huy động vốn dài hạn

Nghị định số 200/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo bước chuyển mới cho thị trường trái phiếu doanh nghiệp khi vừa tháo gỡ khó khăn trong huy động vốn, vừa nâng cao kỷ luật và tính minh bạch của thị trường. Phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính đã có cuộc trao đổi với ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, về những điểm mới và tác động của Nghị định đối với doanh nghiệp và thị trường vốn.

Ông Hoàng Văn Thu, Phó Chủ tịch UBCKNN.

Phóng viên: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP có những tháo gỡ cụ thể như thế nào về phát hành trái phiếu doanh nghiệp để góp phần tạo động lực tăng trưởng kinh tế 2 con số?

Ông Hoàng Văn Thu: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP được ban hành để thay thế ba nghị định trước đây về thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, gồm Nghị định 153/2020/NĐ-CP, Nghị định số 65/2022/NĐ-CP và Nghị định số 08/2022/NĐ-CP, với mục tiêu phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ theo hướng ổn định, bền vững và chuyên nghiệp.

Theo đó, Nghị định số 200/2026/NĐ-CP có nhiều nội dung nhằm tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp trong việc phát hành, huy động vốn thông qua kênh trái phiếu để phục vụ hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Theo tôi, những điểm mới của Nghị định số 200/2026/NĐ-CP giúp tháo gỡ khó khăn và tạo thuận lợi cho doanh nghiệp huy động vốn qua thị trường này gồm một số nội dung chính sau:

Thứ nhất, về phương án và mục đích sử dụng vốn. Trước đây, quy định chủ yếu giới hạn ở một hình thức đầu tư, còn Nghị định số 200/2026/NĐ-CP đã mở rộng, cho phép doanh nghiệp sử dụng vốn theo cả năm hình thức đầu tư được quy định trong pháp luật về đầu tư. Đây là điểm mới quan trọng, tạo hành lang pháp lý rộng hơn để doanh nghiệp triển khai hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh.

Thứ hai, Nghị định cho phép doanh nghiệp được thay đổi điều kiện, điều khoản của trái phiếu, đồng thời được thay đổi mục đích sử dụng vốn theo phương án phát hành trong những trường hợp cụ thể và đáp ứng các điều kiện theo quy định. Quy định này góp phần hạn chế tình trạng sử dụng vốn không đúng mục đích như đã từng xảy ra trước đây, đồng thời tạo sự linh hoạt hơn cho doanh nghiệp trong quá trình triển khai dự án.

Thứ ba, liên quan đến việc sử dụng nguồn vốn huy động. Trước đây, việc quản lý phần vốn chưa sử dụng cho dự án còn có những hạn chế. Nghị định số 200/2026/NĐ-CP cho phép doanh nghiệp, trong thời gian chưa giải ngân cho dự án, được gửi tiền tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài hoặc mua chứng chỉ tiền gửi. Quy định này giúp doanh nghiệp sử dụng hiệu quả hơn nguồn vốn huy động trong thời gian tạm thời chưa đưa vào dự án.

Thứ tư, Nghị định quy định nguồn vốn thu được từ phát hành trái phiếu phải được quản lý và theo dõi riêng. Đây là điểm mới nhằm tăng cường quản trị nguồn vốn, hạn chế việc sử dụng sai mục đích và góp phần củng cố niềm tin của nhà đầu tư đối với thị trường trái phiếu doanh nghiệp.

Nghị định tách bạch điều kiện và hồ sơ phát hành theo từng loại hình doanh nghiệp và từng loại trái phiếu. Quy định này giúp doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc xác định hồ sơ và thực hiện thủ tục phát hành phù hợp.

Thứ năm, Nghị định cũng phân định rõ đối tượng nhà đầu tư tham gia thị trường. Đối với nhà đầu tư tổ chức chuyên nghiệp, được phép đầu tư vào tất cả các loại trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ. Đối với nhà đầu tư cá nhân chuyên nghiệp, chỉ được đầu tư vào trái phiếu có tài sản bảo đảm và được xếp hạng tín nhiệm, hoặc có bảo lãnh của ngân hàng và được xếp hạng tín nhiệm theo quy định.

Thứ sáu, cơ chế xử lý vi phạm, giải quyết tranh chấp và bồi thường thiệt hại. Đây là điểm hoàn toàn mới so với các nghị định trước đây. Quy định này góp phần hoàn thiện cơ chế xử lý các quan hệ dân sự phát sinh trên thị trường, xác định rõ trách nhiệm của các chủ thể liên quan, đồng thời bổ sung cơ chế giải quyết tranh chấp nhằm hạn chế tình trạng khiếu kiện, khiếu nại phức tạp, ảnh hưởng đến trật tự thị trường như đã từng xảy ra trước đây.

Phóng viên: Nghị định số 200/2026/NĐ-CP có quy định giới hạn hệ số nợ phải trả tối đa 5 lần vốn chủ sở hữu. Theo ông, quy định này sẽ góp phần nâng cao chất lượng thị trường trái phiếu doanh nghiệp như thế nào, đồng thời ảnh hưởng ra sao đến kế hoạch huy động vốn của doanh nghiệp?

Ông Hoàng Văn Thu: Một trong những nguyên tắc cơ bản của thị trường trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ là nguyên tắc tự chịu trách nhiệm. Đối với tổ chức phát hành, doanh nghiệp phải tự vay, tự trả và tự chịu trách nhiệm trong việc giải quyết các khiếu nại phát sinh. Đối với nhà đầu tư, đặc biệt là nhà đầu tư cá nhân, phải tự tìm hiểu doanh nghiệp, tự đánh giá rủi ro, tự quản trị rủi ro và tự chịu trách nhiệm về hiệu quả đầu tư của mình. Đây là nguyên tắc rất cơ bản của thị trường này.

Việc quy định giới hạn hệ số nợ được xây dựng với mục tiêu giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt hơn rủi ro tài chính. Nói cách khác, khi phát hành công cụ nợ, doanh nghiệp phải cân đối với năng lực tài chính và nguồn lực của mình. Đây cũng là một trong những giải pháp nhằm nâng cao chuẩn mực đối với các tổ chức phát hành.

Bên cạnh đó, việc áp dụng giới hạn hệ số nợ sẽ góp phần bảo đảm doanh nghiệp có kế hoạch tài chính phù hợp, đủ khả năng thanh toán gốc và lãi khi trái phiếu đến hạn.

Đặc biệt, nếu nhu cầu huy động vốn vượt quá giới hạn cho phép, doanh nghiệp có thể cân nhắc các phương án khác, như cơ cấu lại nợ hoặc lựa chọn các công cụ huy động vốn phù hợp hơn. Qua đó, doanh nghiệp vừa có thể đáp ứng nhu cầu phát triển sản xuất, kinh doanh, vừa kiểm soát được rủi ro tài chính của mình.

Phóng viên: Nghị định cũng phân định rõ hơn trách nhiệm trong công tác giám sát, thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm, đồng thời tăng cường phân cấp cho địa phương. Theo ông, những thay đổi này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý thị trường trái phiếu như thế nào?

Ông Hoàng Văn Thu: Thực ra, đây là mặt thứ hai của việc tạo điều kiện cho doanh nghiệp huy động vốn trên thị trường. Nói cách khác, khi chúng ta nới lỏng một số điều kiện, trình tự, thủ tục thì đồng thời cũng phải tăng cường công tác kiểm tra, giám sát. Đây cũng là một nội dung quan trọng mà Nghị định số 200/2026/NĐ-CP đã làm rõ.

Nghị định đã quy định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể tham gia trong quá trình quản lý, giám sát thị trường. Nếu như các nghị định trước đây chưa quy định cụ thể trách nhiệm của Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố trong việc quản lý, giám sát các doanh nghiệp trên địa bàn thì lần này, Nghị định đã bổ sung vai trò của các địa phương nhằm bảo đảm mọi hoạt động của tổ chức phát hành đều có cơ quan quản lý nhà nước theo dõi, giám sát. Đây là một điểm mới so với các quy định trước đây.

Việc tăng cường phân cấp cho Ủy ban nhân dân các tỉnh cũng giúp phân định rõ trách nhiệm quản lý đối với từng nhóm doanh nghiệp. Theo đó, mỗi nhóm doanh nghiệp phát hành sẽ có cơ quan quản lý, giám sát tương ứng, bao gồm các bộ, ngành, Bộ Tài chính, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước và Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố theo đúng phân công tại Nghị định số 200. Theo đánh giá của chúng tôi, cơ chế này đã bao quát đầy đủ các nhóm doanh nghiệp tham gia phát hành trên thị trường.

Cùng với việc phân cấp, công tác quản lý, giám sát sẽ được thực hiện thông qua cơ chế công bố thông tin, hậu kiểm và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Việc phân cấp cho Ủy ban nhân dân các tỉnh không làm phát sinh sự chồng chéo về chủ thể quản lý, bởi trách nhiệm của từng cơ quan đã được quy định rõ trong Nghị định.

Bên cạnh đó, việc giao thêm trách nhiệm cho Ủy ban nhân dân các tỉnh trong công tác quản lý, giám sát cũng sẽ giúp Bộ Tài chính có thêm cơ sở để đánh giá hiệu quả thực hiện chính sách, từ đó kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện cơ chế khi cần thiết. Về lâu dài, chúng tôi kỳ vọng thông qua cơ chế phối hợp với các địa phương và chế độ báo cáo, sẽ có thêm căn cứ để nghiên cứu, đề xuất các chính sách phù hợp đối với hoạt động phát hành công cụ nợ trên thị trường theo từng giai đoạn phát triển của nền kinh tế.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn ông!