Bài 3: Vững nguồn cung, ổn định giá lương thực, thực phẩm

Vững nguồn cung, ổn định giá lương thực, thực phẩm.

“Tấm đệm” của mặt bằng giá

Nếu bài toán điều hành giá năng lượng quyết định tốc độ lan tỏa chi phí trong nền kinh tế, thì nguồn cung lương thực, thực phẩm lại đóng vai trò trực tiếp đối với chi phí sinh hoạt của hàng chục triệu hộ gia đình. Đây cũng là nhóm hàng có quyền số lớn nhất trong rổ hàng hóa tính CPI, vì vậy, mọi biến động về cung – cầu đều tác động nhanh đến mặt bằng giá.

Về vấn đề này, PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam cho rằng, Việt Nam có lợi thế về sản xuất nông nghiệp nhưng giá lương thực, thực phẩm vẫn chịu tác động từ chi phí phân bón, thức ăn chăn nuôi, vận tải, dịch bệnh và diễn biến xuất khẩu. Do đó, để giữ ổn định mặt bằng giá, cần bảo đảm tốt nguồn cung ngay từ khâu sản xuất, lưu thông đến phân phối, đồng thời chủ động ứng phó với các yếu tố có thể làm gia tăng chi phí đầu vào và ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng.

Thực tế 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy, trong bối cảnh giá năng lượng, nguyên liệu và chi phí logistics trên thế giới gia tăng do xung đột địa chính trị, nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào đã trở thành yếu tố quan trọng giúp giảm áp lực lạm phát trong nước. Theo đánh giá của Bộ Tài chính, CPI tăng trong các tháng 2 đến tháng 4 chủ yếu do yếu tố mùa vụ và tác động của giá xăng dầu, khí đốt, vật liệu xây dựng theo giá thế giới, nhưng đã hạ nhiệt vào cuối quý II nhờ nguồn cung lương thực, thực phẩm được bảo đảm.

Diễn biến CPI tháng 6 phản ánh khá rõ vai trò của nhóm hàng này. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống giảm 0,07% so với tháng trước, góp phần kéo CPI chung giảm 0,02 điểm phần trăm. Riêng nhóm lương thực giảm 0,78%, làm CPI giảm khoảng 0,03 điểm phần trăm; nhóm thực phẩm giảm 0,05%, góp phần giảm thêm khoảng 0,01 điểm phần trăm. Đây là một trong số ít nhóm hàng có tác động kéo giảm CPI trong tháng 6, trong bối cảnh nhiều nhóm dịch vụ vẫn tiếp tục tăng giá.

Nguồn số liệu: Cục Thống kê. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI

Đáng chú ý, mức giảm giá diễn ra trên nhiều mặt hàng thiết yếu, cho thấy tác động tích cực từ nguồn cung dồi dào.

Kết quả này đến từ nền tảng sản xuất nông nghiệp tiếp tục duy trì ổn định. Báo cáo tình hình kinh tế – xã hội của Cục Thống kê cho thấy, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 3,87% trong 6 tháng đầu năm, vừa đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong nước, vừa mở rộng thị trường xuất khẩu.

Riêng đối với lúa gạo – mặt hàng có vai trò đặc biệt đối với an ninh lương thực quốc gia, sản xuất tiếp tục cho thấy hiệu quả được cải thiện. Mặc dù diện tích gieo cấy vụ đông xuân giảm 37,7 nghìn ha do chuyển đổi cơ cấu sử dụng đất, năng suất lại tăng lên 69,8 tạ/ha, giúp sản lượng đạt gần 20,5 triệu tấn, tăng hơn 88 nghìn tấn so với cùng kỳ năm trước.

Điều này không chỉ bảo đảm đủ nguồn cung cho tiêu dùng trong nước, mà còn tạo dư địa duy trì xuất khẩu trong bối cảnh nhu cầu gạo trên thế giới vẫn ở mức cao.

Không chỉ lúa gạo, nhiều nhóm nông sản khác cũng ghi nhận kết quả tích cực. Trong nửa đầu năm, sản lượng sầu riêng tăng 12,7%; mít tăng 10,3%; dứa tăng 8%; hồ tiêu tăng 5%; chè búp tăng 4%; điều tăng 4,6%...

Cùng với đó, cả nước đã có 9.811 mã số vùng trồng và 1.525 mã số cơ sở đóng gói phục vụ xuất khẩu, góp phần nâng cao chất lượng nông sản, mở rộng thị trường và tạo điều kiện điều tiết linh hoạt giữa nhu cầu trong nước với xuất khẩu khi thị trường biến động.

Thủy sản tiếp tục là điểm sáng của khu vực nông nghiệp với tổng sản lượng đạt gần 4,95 triệu tấn, tăng 3,6% so với cùng kỳ năm trước; trong đó nuôi trồng đạt gần 3 triệu tấn, tăng 5,7%, tiếp tục là động lực chính của tăng trưởng. Sản lượng tôm tăng 7,4%, cá tra tăng 5%, nhiều mô hình nuôi công nghệ cao phát huy hiệu quả, vừa phục vụ xuất khẩu vừa góp phần bảo đảm nguồn thực phẩm cho thị trường trong nước.

Ở lĩnh vực chăn nuôi, nguồn cung thịt lợn và gia cầm tiếp tục được duy trì ổn định nhờ mô hình chăn nuôi trang trại, an toàn sinh học phát triển. Sản lượng thịt lợn hơi xuất chuồng tăng 4,8%; thịt gia cầm tăng 5,6%; sản lượng trứng tăng 2,6% so với cùng kỳ năm trước. Việc nguồn cung dồi dào khiến giá nhiều mặt hàng thực phẩm giảm trong tháng 6, qua đó góp phần trực tiếp kiềm chế CPI.

Nguồn số liệu: Cục Thống kê. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI

Theo bà Nguyễn Thị Mai Hạnh, Trưởng ban Ban Hệ thống tài khoản quốc gia (Cục Thống kê, Bộ Tài chính), năng suất trồng trọt và thủy sản bứt phá nhờ ứng dụng công nghệ cao cùng việc đẩy mạnh quản lý mã số vùng trồng, trong khi chăn nuôi và lâm nghiệp giữ vững đà phát triển nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh, mở rộng an toàn sinh học và bảo vệ rừng chặt chẽ để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Bên cạnh yếu tố sản xuất, công tác điều tiết thị trường cũng phát huy hiệu quả. Theo đánh giá của Tổ Điều hành thị trường trong nước (Bộ Công Thương), mặc dù hàng hóa thế giới tiếp tục biến động mạnh, đặc biệt từ tháng 3 khi xung đột tại Trung Đông khiến chi phí năng lượng và logistics tăng cao, thị trường trong nước vẫn duy trì trạng thái cân bằng cung – cầu. Nhu cầu tiêu dùng dịp Tết Nguyên đán được đáp ứng đầy đủ nhờ sự chuẩn bị chủ động của các bộ, ngành và địa phương; không xảy ra tình trạng thiếu hàng hoặc biến động giá diện rộng.

Giữ nguồn cung để chặn áp lực lạm phát

Công tác dự trữ, điều tiết và lưu thông hàng hóa được triển khai hiệu quả, góp phần hạn chế tình trạng thiếu hàng hoặc đứt gãy nguồn cung cục bộ. Tuy nhiên, những biến động hiện nay vẫn còn nhiều phức tạp, nhất là khi giá lương thực, thực phẩm cũng có thể tăng do chi phí đầu vào sản xuất cao hơn và rủi ro về an ninh lương thực toàn cầu, trong khi biến đổi khí hậu, thiên tai và thời tiết cực đoan có thể gây gián đoạn nguồn cung.

Chính vì vậy, bảo đảm nguồn cung trong nước không còn đơn thuần là nhiệm vụ của ngành Nông nghiệp hay Công Thương mà trở thành yêu cầu phối hợp giữa nhiều Bộ, ngành và địa phương, từ sản xuất, dự trữ, lưu thông đến phân phối hàng hóa.

Theo Thông báo số 345/TB-VPCP về kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Trưởng Ban Chỉ đạo điều hành giá, trong những tháng cuối năm, Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao theo dõi sát diễn biến sản xuất, cung cầu và giá cả các mặt hàng lương thực, thực phẩm thiết yếu như lúa gạo, thịt lợn, gia cầm, thủy sản và rau quả; chủ động phương án bảo đảm nguồn cung trong mọi tình huống, không để xảy ra thiếu hụt cục bộ gây biến động giá bất thường. Đồng thời, tiếp tục theo dõi giá thức ăn chăn nuôi, phân bón và vật tư nông nghiệp; phối hợp với Bộ Công Thương điều tiết hợp lý giữa nhu cầu tiêu dùng trong nước và xuất khẩu đối với các mặt hàng nông sản chiến lược.

Về công tác dự trữ, Cục Dự trữ Nhà nước (Bộ Tài chính) đang triển khai kế hoạch nhập, xuất hàng dự trữ theo đúng tiến độ nhằm tăng khả năng ứng phó với các tình huống đột xuất. Đến ngày 3/6/2026, các đơn vị đã lựa chọn được nhà thầu cung cấp 273.020 tấn trên tổng số 300.000 tấn gạo dự trữ quốc gia; đến ngày 1/7 đã nhập kho 138.327 tấn.

Ở chiều ngược lại, lũy kế từ đầu năm đến ngày 1/7/2026, Cục Dự trữ Nhà nước đã xuất cấp 77.447 tấn gạo, hỗ trợ người dân dịp Tết Nguyên đán, cứu đói giáp hạt, hỗ trợ học sinh và trồng rừng. Những kết quả này góp phần củng cố nguồn lực dự phòng của Nhà nước, tăng khả năng can thiệp khi thị trường phát sinh biến động bất thường, qua đó hỗ trợ ổn định nguồn cung và mặt bằng giá.

Một điểm đáng chú ý là công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả luôn được xác định là một trong những giải pháp quan trọng góp phần ổn định thị trường. Theo Ban Chỉ đạo quốc gia chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả, trong 6 tháng đầu năm 2026, tình hình vi phạm tiếp tục diễn biến phức tạp trên cả tuyến biên giới, đường biển, hàng không, bưu chính quốc tế và đặc biệt là trên môi trường thương mại điện tử.

Những kết quả xử lý cho thấy mức độ quyết liệt của các lực lượng chức năng. Trong 6 tháng đầu năm, cả nước đã phát hiện, bắt giữ và xử lý 67.937 vụ vi phạm, tăng 36,66% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó có 56.994 vụ gian lận thương mại và gian lận về thuế, tăng hơn 60%; 5.723 vụ sản xuất, buôn bán hàng giả và vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, tăng 75,02%. Tổng số tiền thu nộp ngân sách nhà nước đạt hơn 9.647 tỷ đồng, tăng gần 50% so với cùng kỳ năm 2025.

Cùng với bảo đảm nguồn cung, việc duy trì kỷ cương thị trường có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác điều hành giá. Nếu tình trạng đầu cơ, găm hàng, buôn lậu hoặc gian lận thương mại không được kiểm soát hiệu quả, nguy cơ hình thành các “cơn sốt giá” cục bộ hoàn toàn có thể xảy ra, ngay cả khi nguồn cung thực tế vẫn được bảo đảm.

Theo các chuyên gia, bảo đảm nguồn cung hàng hóa không chỉ giúp hạn chế các cú sốc giá trong ngắn hạn, mà còn tạo nền tảng quan trọng để ổn định mặt bằng giá trong trung và dài hạn. Tuy nhiên, trong bối cảnh thu nhập người dân đang có xu hướng cải thiện nhờ tăng trưởng kinh tế và các chính sách tiền lương mới, thách thức tiếp theo là làm sao để những khoản thu nhập tăng thêm thực sự chuyển hóa thành sức mua, thay vì bị bào mòn bởi làn sóng tăng giá theo kỳ vọng.