Bài 1: Dư địa điều hành giá 6 tháng cuối năm

Nguồn số liệu: Cục Thống kê (Bộ Tài chính).

Tại Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương về tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm và nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 vào ngày 4/7/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh yêu cầu vừa thúc đẩy tăng trưởng ở mức cao, vừa giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông, chính sách thuế quan của Mỹ, đã làm tăng giá dầu, cước vận tải và chi phí sản xuất, tạo sức ép lớn lên lạm phát, nhưng kinh tế vĩ mô của nước ta cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát.

Cũng tại Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng yêu cầu các bộ, ngành và địa phương quán triệt tinh thần "biến ý chí thành hành động, biến quyết sách thành kết quả, nói là làm, làm ngay, làm đúng, làm quyết liệt, làm đến cùng và làm có hiệu quả”; kiên định và quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng năm 2026 và giai đoạn 2026-2030 đạt 2 con số, cùng với yêu cầu giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn: Chủ động điều hành giá các mặt hàng thiết yếu Nhìn chung, kinh tế vĩ mô cơ bản ổn định, lạm phát được kiểm soát, an ninh năng lượng được bảo đảm. Chỉ số CPI tháng 6 giảm 0,39% so với tháng trước; bình quân 6 tháng tăng 4,38% so với cùng kỳ, trong phạm vi mục tiêu cả năm. Chính sách tiền tệ được điều hành chủ động, linh hoạt; thị trường tiền tệ, ngoại hối, tỷ giá cơ bản ổn định. Về quản lý giá cả, thị trường và bảo đảm an ninh năng lượng, các bộ, cơ quan liên quan cần tăng cường quản lý giá cả, thị trường; chủ động các giải pháp điều hành giá điện, xăng dầu, y tế, giáo dục... để kiểm soát lạm phát theo mục tiêu; xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, thao túng, trục lợi và tăng giá bất hợp lý trong khi giá xăng, dầu trong nước đã giảm. (Lược ghi phát biểu tại Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương về tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm và nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 ngày 4/7/2026)

Tinh thần chỉ đạo này được lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Chính phủ đưa ra trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp. Xung đột địa chính trị, đặc biệt tại Trung Đông, từng đẩy giá dầu Brent lên khoảng 123 USD/thùng vào cuối tháng 3/2026 trước khi hạ nhiệt. Xu hướng bảo hộ thương mại, chi phí logistics và nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng tiếp tục tạo sức ép lên mặt bằng giá toàn cầu.

Ở trong nước, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 6 tháng đầu năm tăng 4,38% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 4,12%. Riêng tháng 6, CPI giảm 0,39% so với tháng trước, chủ yếu nhờ giá xăng dầu giảm theo diễn biến của thị trường thế giới.

Bên cạnh CPI, áp lực chi phí đầu vào vẫn hiện hữu khi chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản xuất (PPI) tăng 5,4%; chỉ số giá sản xuất của khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng 4,07%; công nghiệp tăng 4,18%; dịch vụ tăng 4,17%. Điều này cho thấy sức ép từ khu vực sản xuất vẫn lớn và có thể truyền dẫn sang giá tiêu dùng nếu kéo dài.

Dù vậy, nhiều yếu tố tích cực vẫn đang tạo nền tảng cho điều hành. GDP 6 tháng đầu năm tăng 8,18%; sản xuất công nghiệp tiếp tục phục hồi với chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) tăng 10,8%; xuất khẩu đạt 266,5 tỷ USD, tăng 21%; nguồn cung hàng hóa trong nước được bảo đảm, góp phần hạn chế nguy cơ thiếu hàng và sốt giá cục bộ.

Theo PGS.TS. Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp tại Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, kết quả này cho thấy khả năng theo dõi, dự báo và phản ứng chính sách của cơ quan điều hành đã được cải thiện đáng kể. Trong bối cảnh nền kinh tế có độ mở lớn và chịu tác động trực tiếp từ biến động bên ngoài, việc không để xảy ra các “cú sốc” về giá, đặc biệt đối với xăng dầu và các mặt hàng thiết yếu, là điểm đáng ghi nhận, góp phần giữ ổn định tâm lý thị trường và tạo dư địa cho tăng trưởng những tháng cuối năm.

Dư địa còn nhưng sức ép điều hành ngày càng lớn

Theo đánh giá của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), kết quả kiểm soát CPI trong nửa đầu năm tạo ra dư địa nhất định cho điều hành giá những tháng cuối năm. Tuy nhiên, dư địa này không quá lớn khi nhiều yếu tố gây áp lực vẫn đang hiện hữu.

Bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê) cho biết, nhóm năng lượng vẫn là yếu tố cần theo dõi sát nhất. Mặc dù xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4,5% trong rổ tính CPI, nhưng lại có tác động lan tỏa rất lớn đến vận tải, logistics, sản xuất và nhiều nhóm hàng hóa, dịch vụ khác.

Bên cạnh đó, giá nguyên nhiên vật liệu đầu vào phục vụ sản xuất vẫn ở mức cao. Điều này đã phản ánh rõ qua chỉ số giá sản xuất và chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản xuất tăng khá mạnh trong 6 tháng đầu năm. Nếu chi phí đầu vào tiếp tục duy trì ở mức cao, áp lực chuyển sang giá bán lẻ sẽ lớn hơn trong các tháng cuối năm.

Một áp lực khác đến từ nhu cầu tiêu dùng thường tăng mạnh vào các tháng cuối năm và dịp Tết. Cùng với đó là lộ trình điều chỉnh giá các dịch vụ công như giáo dục, y tế và một số mặt hàng Nhà nước quản lý, đòi hỏi phải tính toán kỹ về thời điểm và mức độ điều chỉnh để tránh cộng hưởng làm gia tăng áp lực lạm phát.

Chuyên gia kinh tế PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng, điều hành giá trong giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ tư duy phản ứng sang chủ động. Điều quan trọng không chỉ là kiểm soát mức tăng của CPI, mà còn phải kiểm soát kỳ vọng lạm phát thông qua việc xây dựng lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng Nhà nước quản lý một cách hợp lý, tránh để nhiều yếu tố tăng giá cộng hưởng trong cùng một thời điểm.

Cũng về vấn đề này, chuyên gia kinh tế TS. Nguyễn Đức Độ nhận định, Chính phủ đã phản ứng khá kịp thời và quyết liệt trước những biến động của giá dầu trong thời gian qua. Tuy nhiên, kết quả kiểm soát lạm phát cả năm vẫn phụ thuộc đáng kể vào diễn biến của thị trường năng lượng thế giới.

Nếu giá dầu tiếp tục duy trì xu hướng giảm, tỷ giá được giữ ổn định, các chính sách hỗ trợ về thuế tiếp tục phát huy hiệu quả và việc điều chỉnh giá điện, y tế, giáo dục được thực hiện theo lộ trình phù hợp thì mục tiêu kiểm soát lạm phát vẫn có thể đạt được. Ngược lại, nếu giá dầu tăng trở lại, áp lực điều hành sẽ lớn hơn rất nhiều bởi đây là yếu tố Việt Nam khó có thể chủ động kiểm soát.

Bên cạnh đó, nguy cơ “nhập khẩu lạm phát” cũng cần được theo dõi chặt chẽ trong bối cảnh kim ngạch nhập khẩu 6 tháng đầu năm tăng mạnh hơn 33% so với cùng kỳ năm trước, phản ánh nhu cầu nguyên liệu phục vụ sản xuất tiếp tục mở rộng. Khi giá nhiều mặt hàng nhập khẩu như năng lượng, kim loại, hóa chất, thức ăn chăn nuôi, nguyên vật liệu đầu vào... biến động theo xu hướng tăng, chi phí sản xuất trong nước sẽ chịu áp lực lớn hơn, từ đó có thể lan truyền sang giá bán cuối cùng. Vì vậy, cùng với việc theo dõi sát diễn biến giá hàng hóa thế giới, việc điều hành tỷ giá linh hoạt, bảo đảm nguồn cung và giảm chi phí logistics sẽ tiếp tục là những yếu tố quan trọng để hạn chế tác động của lạm phát nhập khẩu trong những tháng cuối năm.

TS. Nguyễn Đức Độ dự báo, lạm phát năm 2026 có thể dao động trong khoảng 4,5-5%, với kịch bản trung tâm khoảng 4,7%. Vì thế, giải pháp quan trọng nhất trong nửa cuối năm vẫn là tiếp tục ổn định tỷ giá, điều hành linh hoạt giá các mặt hàng Nhà nước quản lý, duy trì các biện pháp hỗ trợ phù hợp để giảm áp lực chi phí và hạn chế tác động lan tỏa của giá năng lượng.

Có thể thấy, điều hành giá trong nửa cuối năm sẽ không chỉ là bài toán kiểm soát CPI, mà còn là bài toán giữ ổn định niềm tin thị trường và tạo không gian cho tăng trưởng. Dư địa vẫn còn, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào khả năng dự báo sớm, phản ứng nhanh và sự phối hợp chặt chẽ giữa các chính sách tài khóa, tiền tệ và quản lý thị trường.