Bài 5: Điều hành giá từ sức mạnh của phối hợp chính sách

Các giải pháp điều hành giá, bảo đảm nguồn cung đã góp phần hạn chế áp lực lạm phát. Ảnh: HD

Điều hành giá theo tín hiệu thị trường

Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội tháng 6 và 6 tháng đầu năm 2026 của Bộ Tài chính, nửa đầu năm, tình hình thế giới biến động nhanh, phức tạp, khó lường, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, chính sách thương mại, thuế quan của Hoa Kỳ và các nền kinh tế lớn. Vì thế, nền kinh tế trong nước chịu ảnh hưởng không nhỏ, kinh tế vĩ mô chịu nhiều sức ép từ bên ngoài; nên dù tăng trưởng tích cực, nhưng còn nhiều thách thức để đạt các mục tiêu đề ra.

Dù vậy, thị trường trong nước vẫn duy trì được sự ổn định tương đối. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm tăng 12,9%, cao hơn cùng kỳ năm 2024 và 2025; nếu loại trừ yếu tố giá vẫn tăng 7,3%, tương đương tốc độ tăng cùng kỳ năm 2025. Cùng với đó, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân 6 tháng tăng 4,38%, vẫn nằm trong ngưỡng mục tiêu Quốc hội giao, tạo dư địa cho điều hành kinh tế vĩ mô trong những tháng cuối năm.

Theo đánh giá của Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), mặc dù giá năng lượng và nhiều mặt hàng chiến lược trên thế giới biến động mạnh, thị trường hàng hóa trong nước cơ bản ổn định, nguồn cung được bảo đảm, không xảy ra tình trạng thiếu hàng hay sốt giá trên diện rộng. Các giải pháp điều hành giá, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu cùng chính sách miễn, giảm thuế, phí đối với xăng dầu đã góp phần hạn chế áp lực lạm phát chi phí đẩy, hỗ trợ hoạt động sản xuất, kinh doanh, ổn định đời sống người dân và tạo nền tảng thực hiện mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng.

Những kết quả trên cũng cho thấy, điều hành giá hiện nay không còn là câu chuyện của riêng cơ quan quản lý giá. Trong bối cảnh lạm phát chịu tác động đồng thời từ giá năng lượng, tỷ giá, lương thực, logistics, chính sách tiền tệ và kỳ vọng thị trường, việc kiểm soát mặt bằng giá đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa nhiều chính sách và nhiều cơ quan quản lý.

Phân tích về vấn đề này, bà Phan Thị Thu Hoài, Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính) cho rằng, lạm phát ở Việt Nam hiện nay mang đặc điểm “đa nguồn”, vì vậy, điều hành giá không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hay công cụ tiền tệ đơn lẻ. Do đó, trọng tâm trong thời gian tới là điều hành giá theo tín hiệu thị trường, phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, nâng cao năng lực dự báo sớm, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích, đồng thời minh bạch thông tin để ổn định kỳ vọng lạm phát. Đây được xem là hướng đi cần thiết để vừa kiểm soát lạm phát, vừa nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài.

Nền tảng giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô

TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV Tính toán lộ trình và mức độ điều chỉnh Để kiểm soát lạm phát trong bối cảnh theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao, điều quan trọng không chỉ là tiếp tục tập trung vào các nhóm hàng đang đóng góp lớn vào CPI, mà còn phải tăng cường phối hợp chính sách. Việc tính toán lộ trình, thời điểm và mức độ điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, đồng thời cần đẩy nhanh giải ngân đầu tư công, bảo đảm đầy đủ nguồn cung hàng hóa thiết yếu và điều hành linh hoạt lãi suất, tỷ giá để tạo nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô.

Từ yêu cầu phối hợp ngày càng chặt chẽ đó, vai trò của từng chính sách và từng cơ quan điều hành cũng được xác định rõ hơn trong công tác kiểm soát lạm phát.

Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước cùng các bộ quản lý ngành đang hình thành một cơ chế điều hành thống nhất, trong đó mỗi chính sách vừa phát huy vai trò riêng, vừa hỗ trợ lẫn nhau nhằm đạt đồng thời mục tiêu kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng.

Trong cơ chế đó, Bộ Tài chính tiếp tục giữ vai trò cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo điều hành giá, chủ trì theo dõi diễn biến thị trường, xây dựng các kịch bản lạm phát và tham mưu Chính phủ các giải pháp điều hành phù hợp với từng thời điểm.

Theo Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), ngay từ đầu năm, Bộ Tài chính đã tham mưu Thủ tướng Chính phủ ban hành Công điện số 28/CĐ-TTg về tăng cường công tác quản lý, điều hành giá trong năm 2026, đồng thời ban hành Công văn số 5807/BTC-QLG yêu cầu các bộ, ngành, địa phương tăng cường theo dõi diễn biến thị trường, kiểm soát việc chấp hành pháp luật về giá, chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động thị trường trong nước và quốc tế.

Đáng chú ý, trong giai đoạn giá dầu thế giới tăng mạnh từ cuối tháng 3 đến hết tháng 4, Bộ Tài chính đã phối hợp chặt chẽ với Bộ Công Thương và các cơ quan liên quan vận hành đồng bộ các công cụ tài khóa và cơ chế điều hành giá xăng dầu. Báo cáo của Bộ Tài chính cũng nêu, giá xăng, dầu trong nước duy trì ở mức thấp hơn khoảng 10-15% so với các nước trong khu vực nhờ các giải pháp đồng bộ về thuế, phí, sử dụng Quỹ bình ổn giá và bảo đảm nguồn cung.

Song hành với chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát lạm phát. Theo thông tin từ Ngân hàng Nhà nước, 6 tháng đầu năm 2026, các mức lãi suất điều hành tiếp tục được giữ nguyên, qua đó có điều kiện để hỗ trợ nền kinh tế. Cơ quan quản lý cũng đã chỉ đạo các tổ chức tín dụng triển khai các giải pháp để ổn định mặt bằng lãi suất. Tỷ giá được điều hành linh hoạt, góp phần hấp thụ các cú sốc bên ngoài, giảm áp lực lên lạm phát.

Trong khi chính sách tài khóa và tiền tệ tạo nền tảng ổn định kinh tế vĩ mô, việc điều hành các mặt hàng và dịch vụ do Nhà nước quản lý lại là mắt xích quan trọng để kiểm soát trực tiếp mặt bằng giá. Giá điện, dịch vụ y tế, giáo dục và các dịch vụ công thiết yếu đều được rà soát, tính toán lộ trình phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu từng bước tính đúng, tính đủ chi phí với mục tiêu kiểm soát lạm phát, không tạo cộng hưởng lên mặt bằng giá.

Không chỉ ở Trung ương, cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương cũng ngày càng phát huy hiệu quả. Nhiều địa phương đã chủ động xây dựng kế hoạch dự trữ hàng hóa, phối hợp với doanh nghiệp triển khai các chương trình bình ổn thị trường, theo dõi sát diễn biến cung - cầu và giá cả các mặt hàng thiết yếu. Do đó, nguồn cung được duy trì ổn định, góp phần hạn chế tình trạng tăng giá đột biến trong các dịp cao điểm và khi thị trường xuất hiện biến động bất thường.

Tại phiên họp thường kỳ quý II/2026 của Tổ Điều hành thị trường trong nước (Bộ Công Thương), đại diện nhiều hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp cho rằng, việc duy trì cơ chế phối hợp thường xuyên giữa các cơ quan quản lý với cộng đồng doanh nghiệp đã giúp xử lý kịp thời nhiều khó khăn phát sinh trong hoạt động sản xuất, lưu thông và phân phối hàng hóa. Những giải pháp về vốn, logistics, kết nối cung cầu và phát triển hệ thống phân phối hiện đại không chỉ góp phần ổn định thị trường trong nước, mà còn nâng cao sức chống chịu của nền kinh tế trước các biến động từ bên ngoài.

Nguồn: Báo cáo kinh tế - xã hội của Bộ Tài chính. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Tiếp tục phát huy cơ chế phối hợp này, Bộ Tài chính đề nghị các bộ, ngành theo dõi sát diễn biến thị trường và giá cả; tập trung điều hành giá xăng dầu, điện, dịch vụ y tế, giáo dục và các mặt hàng do Nhà nước quản lý để phấn đấu kiểm soát lạm phát theo mục tiêu khoảng 4,5%. Đồng thời, Bộ Công Thương, Bộ Y tế, Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các địa phương, tập đoàn và doanh nghiệp nhà nước cần chủ động xây dựng các kịch bản điều hành giá, tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, thao túng, trục lợi và lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý.

Đối với lĩnh vực năng lượng, Bộ Tài chính đề nghị Bộ Công Thương cùng Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Công nghiệp – Năng lượng Quốc gia Việt Nam (PVN), Tập đoàn công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) và các đơn vị liên quan thường xuyên cập nhật kịch bản vận hành hệ thống điện quốc gia, bảo đảm nguồn cung điện và xăng dầu; xây dựng Đề án dự trữ chiến lược quốc gia đối với mặt hàng xăng dầu; đồng thời tăng sản lượng khai thác dầu khí gắn với bảo đảm an toàn các mỏ và ưu tiên nguồn dầu thô cho các nhà máy lọc dầu trong nước.

Thực tiễn điều hành giá trong năm 2026 cho thấy, kiểm soát lạm phát không còn là bài toán của từng chính sách riêng lẻ, mà là kết quả của một cơ chế phối hợp ngày càng chặt chẽ giữa các công cụ điều hành kinh tế vĩ mô. Mỗi quyết định về tài khóa, tiền tệ, điều chỉnh giá hàng hóa, dịch vụ công hay bảo đảm nguồn cung đều cần được đặt trong một kịch bản điều hành thống nhất. Chính sức mạnh của sự phối hợp chính sách sẽ tiếp tục là nền tảng để giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo vệ sức mua của người dân và tạo dư địa thực hiện mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 cũng như các năm tiếp theo.