Bài 4: Không để “tăng lương - tăng giá”, bảo vệ sức mua của người dân

Thu nhập tăng, sức mua phải được giữ vững

Thu nhập của người dân đang bước vào giai đoạn cải thiện rõ nét cùng với đà phục hồi của nền kinh tế. Đây là điều kiện quan trọng để mở rộng tiêu dùng trong nước, tạo thêm động lực cho tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu mặt bằng giá không được kiểm soát hiệu quả, phần thu nhập tăng thêm có thể nhanh chóng bị bào mòn. Vì vậy, trong điều hành kinh tế vĩ mô, mục tiêu không chỉ là nâng cao thu nhập danh nghĩa, mà còn phải bảo vệ sức mua thực tế của người dân.

Nửa đầu năm 2026 ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực của thị trường lao động. Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), thu nhập bình quân tháng của người lao động đạt khoảng 9 triệu đồng, tăng 717 nghìn đồng, tương đương 8,7% so với cùng kỳ năm trước. Riêng lao động làm công hưởng lương đạt khoảng 10 triệu đồng/tháng, tăng 7,3%.

Đặc biệt, đầu tháng 7/2026, việc Việt Nam chính thức được Ngân hàng Thế giới (WB) xếp vào nhóm quốc gia có thu nhập trung bình cao cũng phản ánh quá trình cải thiện quy mô nền kinh tế và mức sống của người dân trong nhiều năm qua.

Nguồn số liệu: WB. Thiết kế có sự hỗ trợ của AI.

Song song với tăng trưởng kinh tế, từ ngày 1/7/2026, mức lương cơ sở tiếp tục được điều chỉnh đối với cán bộ, công chức, viên chức và lực lượng vũ trang. Trong khu vực doanh nghiệp, Hội đồng Tiền lương Quốc gia đang xem xét phương án điều chỉnh lương tối thiểu vùng từ năm 2027.

Theo các chuyên gia, việc điều chỉnh tiền lương là yêu cầu khách quan nhằm bù đắp chi phí sinh hoạt và bảo đảm mức sống tối thiểu của người lao động. Bà Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) nhìn nhận, việc điều chỉnh tiền lương từ tháng 7/2026 sẽ góp phần cải thiện thu nhập, nâng cao đời sống người lao động, đồng thời cũng có thể làm gia tăng nhu cầu tiêu dùng đối với một số nhóm hàng hóa và dịch vụ thiết yếu.

Đây là tín hiệu tích cực đối với tăng trưởng kinh tế khi tiêu dùng trong nước tiếp tục được xem là một trong những động lực quan trọng. Theo Nhóm nghiên cứu Viện Kinh tế - Tài chính (Học viện Tài chính), tiêu dùng cuối cùng trong 6 tháng đầu năm 2026 tăng 8,15%, cao hơn mức 7,95% cùng kỳ năm trước, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng GDP.

Kiểm soát kỳ vọng lạm phát

Việc cải thiện thu nhập là yêu cầu tất yếu của một nền kinh tế đang tăng trưởng nhanh. Tuy nhiên, kinh nghiệm thực tiễn cho thấy, nếu tiền lương tăng, nhưng giá cả hàng hóa và dịch vụ cũng đồng loạt đi lên, lợi ích mà người dân nhận được sẽ nhanh chóng bị triệt tiêu. Vì vậy, điều hành giá trong giai đoạn hiện nay không chỉ nhằm kiểm soát lạm phát, mà còn hướng tới mục tiêu lớn hơn là bảo vệ sức mua thực tế của người dân.

Theo bà Tạ Thị Thu Việt, nếu nguồn cung hàng hóa tiếp tục được bảo đảm và thị trường được điều hành hiệu quả thì tác động của việc tăng lương tới lạm phát sẽ được hạn chế.

Cũng về vấn đề này, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, việc điều chỉnh tiền lương không phải là yếu tố tạo sức ép lớn lên lạm phát nếu được thực hiện theo lộ trình phù hợp, cũng như bảo đảm nguồn cung và phối hợp đồng bộ các chính sách để giữ ổn định mặt bằng giá.

Việc điều chỉnh tiền lương không phải là yếu tố tạo sức ép lớn lên lạm phát khi được điều chỉnh phù hợp. Ảnh: HD

Theo tính toán của nhóm nghiên cứu do TS. Cấn Văn Lực chủ trì thực hiện, với việc tăng lương từ ngày 1/7/2026 và giả định khoảng 70-80% phần thu nhập tăng thêm được đưa vào chi tiêu, tác động của chính sách này chỉ làm chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng khoảng 0,07 điểm phần trăm, tương đương đóng góp khoảng 1,6% vào mức tăng CPI chung của cả năm. Áp lực lạm phát vẫn chủ yếu đến từ các nhóm hàng có quyền số lớn như lương thực, thực phẩm; nhà ở và vật liệu xây dựng; giao thông và các mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý.

Đây cũng là vấn đề được nhiều chuyên gia kinh tế lưu ý. Theo PGS.TS. Ngô Trí Long, chuyên gia kinh tế Hiệp hội Tư vấn Tài chính Việt Nam, nguy cơ lớn nhất không nằm ở bản thân việc tăng lương mà ở kỳ vọng lạm phát.

Khi người dân chứng kiến giá xăng dầu, thực phẩm, điện, vật liệu xây dựng và nhiều dịch vụ cùng tăng, họ sẽ hình thành tâm lý giá cả sẽ còn tiếp tục leo thang. Doanh nghiệp vì vậy có xu hướng tính trước chi phí dự phòng vào giá bán, còn người lao động tiếp tục yêu cầu tăng lương. Nếu không được kiểm soát, kỳ vọng này có thể tự tạo ra lạm phát ngay cả khi các yếu tố cung - cầu chưa có biến động quá lớn.

Kiểm soát kỳ vọng lạm phát cũng là nội dung được lãnh đạo Bộ Tài chính nhiều lần nhấn mạnh trong công tác điều hành giá. Theo đó, cùng với các giải pháp quản lý thị trường, cần đẩy mạnh công tác truyền thông, công khai, minh bạch thông tin về diễn biến giá cả và các kịch bản điều hành để ổn định tâm lý thị trường, hạn chế hiện tượng đầu cơ theo tin đồn hoặc kỳ vọng giá tăng.

Hơn nữa, theo TS. Lê Quốc Phương, nguyên Phó Giám đốc Trung tâm thông tin công nghiệp và thương mại (Bộ Công Thương), cùng với công tác truyền thông, cần triển khai quyết liệt và hiệu quả hơn việc kiểm tra, giám sát thị trường, tăng cường ứng dụng công nghệ trong quản lý, kịp thời phát hiện và xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, thao túng giá và vi phạm quy định về giá, qua đó góp phần ổn định thị trường và kiểm soát kỳ vọng lạm phát.

Tuy vậy, bảo vệ sức mua của người dân không chỉ phụ thuộc vào chính sách tiền lương hay các biện pháp quản lý giá riêng lẻ. Để vừa duy trì tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát và giữ ổn định đời sống, cần sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa, tiền tệ, điều hành giá cùng các chính sách về đầu tư, thương mại và an sinh xã hội. Chỉ khi các công cụ điều hành được vận hành đồng bộ, mục tiêu tăng thu nhập thực mới có thể đạt được một cách bền vững, đồng thời tạo dư địa cho nền kinh tế phát triển trong giai đoạn tới.