Bài 2: Giữ ổn định giá năng lượng, “neo” kỳ vọng lạm phát

Hiệu ứng lan tỏa từ giá năng lượng

Trong rổ hàng hóa tính CPI, xăng dầu chỉ chiếm khoảng 4,5% quyền số, nhưng lại có tác động vượt xa tỷ trọng thống kê. Theo báo cáo về công tác điều hành giá của Bộ Tài chính, trong 6 tháng đầu năm 2026, áp lực từ giá nhiên liệu không chỉ tác động trực tiếp đến nhóm giao thông, mà còn lan sang nhiều lĩnh vực.

Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, Trưởng Ban Chỉ đạo điều hành giá: Xử lý nghiêm nếu chậm giảm giá cước khi giá nhiên liệu giảm Bộ Công Thương cần theo dõi sát diễn biến giá dầu thô, xăng dầu thành phẩm, khí hóa lỏng, than và các loại năng lượng trên thị trường thế giới; phối hợp với Bộ Tài chính điều hành giá xăng dầu trong nước bám sát diễn biến giá thế giới, bảo đảm hài hòa giữa kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì nguồn cung. Đồng thời, không để xảy ra đứt gãy nguồn cung hoặc găm hàng chờ tăng giá. Bộ Xây dựng cần tăng cường kiểm tra việc chấp hành pháp luật về giá đối với doanh nghiệp vận tải và logistics; yêu cầu điều chỉnh giảm giá cước tương ứng khi chi phí nhiên liệu giảm; xử lý nghiêm trường hợp lợi dụng biến động giá xăng dầu để tăng giá cước bất hợp lý hoặc chậm giảm giá cước khi giá nhiên liệu giảm. (Lược ghi phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp của Ban Chỉ đạo điều hành giá về kết quả công tác quản lý, điều hành giá quý II và 6 tháng đầu năm 2026; định hướng công tác điều hành giá 6 tháng cuối năm 2026 vào ngày 26/6/2026)

Cụ thể, giá nhiên liệu tăng cao làm cước vận chuyển hàng hóa nội địa tăng 25-35%; giá nhiên liệu Jet A-1 biến động mạnh làm tăng chi phí khai thác hàng không. Ở lĩnh vực đường bộ, giá cước vận tải hành khách và taxi tăng vào cuối tháng 3 và đầu tháng 4/2026 theo đà tăng giá nhiên liệu, sau đó có xu hướng giảm khi giá xăng dầu hạ nhiệt. Với đường sắt, giá vé hành khách tăng khoảng 15%, giá vận chuyển hàng hóa tăng khoảng 23% so với trước thời điểm biến động do phải bù đắp chi phí nhiên liệu.

Sự lan tỏa này cũng thể hiện rõ qua các chỉ số giá sản xuất. Theo báo cáo của Cục Thống kê (Bộ Tài chính), 6 tháng đầu năm 2026, chỉ số giá sản xuất sản phẩm khai khoáng tăng 6,31% so với cùng kỳ năm trước; trong đó, dầu thô và khí đốt tự nhiên khai thác tăng 10,07% do giá năng lượng thế giới tăng, nguồn cung bị thắt chặt bởi việc cắt giảm sản lượng của một số nước sản xuất lớn và bất ổn địa chính trị.

Ở khu vực công nghiệp chế biến, chế tạo, chỉ số giá sản xuất tăng 4,08%; trong đó, hóa chất và sản phẩm hóa chất tăng 6,65% chủ yếu do giá nhiên liệu đầu vào như dầu mỏ, khí đốt tăng cao. Chỉ số giá sản xuất dịch vụ tăng 4,17%, riêng dịch vụ vận tải, kho bãi tăng 7,26%.

Đối với giá nguyên nhiên vật liệu dùng cho sản xuất, chỉ số giá nguyên nhiên vật liệu của ngành công nghiệp chế biến, chế tạo tăng 5,26% trong 6 tháng đầu năm. Trong đó, sản phẩm từ chế biến dầu mỏ tăng 25,94%; hóa chất cơ bản tăng 31,58%; phân bón và hợp chất ni tơ tăng 12,51%. Những số liệu này cho thấy áp lực năng lượng đang đi từ đầu vào sản xuất đến chi phí dịch vụ và có nguy cơ truyền dẫn sang giá tiêu dùng nếu kéo dài.

Không chỉ xăng dầu, điện cũng là yếu tố quan trọng tác động trực tiếp tới chi phí sản xuất và đời sống người dân. Theo Bộ Tài chính, giá bán lẻ điện bình quân giữ ổn định từ đầu năm 2026 sau lần tăng 4,8% gần nhất từ ngày 10/5/2025. Qua đó góp phần hạn chế tác động cộng hưởng tới mặt bằng giá trong bối cảnh nhiều nhóm chi phí khác cùng tăng.

Tuy nhiên, áp lực chi phí trong lĩnh vực năng lượng vẫn hiện hữu. Theo Cục Thống kê, chỉ số giá sản xuất điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí tăng 4,75% trong 6 tháng đầu năm so với cùng kỳ năm trước, chủ yếu do chi phí đầu vào phục vụ sản xuất năng lượng, giá nhiên liệu phát điện, chi phí vận hành hệ thống tăng, nhu cầu tiêu thụ năng lượng gia tăng và việc điều chỉnh một số dịch vụ năng lượng theo lộ trình.

Trao đổi về vấn đề này tại một tọa đàm gần đây, ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho hay, những bất ổn địa chính trị thế giới đã gây nên những biến động rất mạnh về giá điện, than, dầu và khí. Khi chuỗi cung ứng bị đứt gãy, chi phí năng lượng có thể tăng từ 15-20%, thậm chí cao hơn, tạo áp lực rất lớn lên hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như toàn bộ nền kinh tế.

Giá nhiên liệu có tác động lan truyền sang nhiều lĩnh vực của kinh tế - xã hội. Ảnh minh họa: HD

Điều hành linh hoạt, không để đứt gãy nguồn cung

Trước sức ép từ thị trường thế giới, công tác điều hành giá xăng dầu được triển khai theo hướng bám sát diễn biến quốc tế nhưng sử dụng linh hoạt các công cụ điều tiết để giảm bớt tác động tới thị trường trong nước.

Theo báo cáo điều hành của liên Bộ Công Thương - Tài chính, trong 6 tháng đầu năm, việc kéo dài thời hạn áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi, thuế bảo vệ môi trường và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay theo Nghị quyết số 34/2026/NQ-CP ngày 30/6/2026 đã góp phần giảm chi phí đầu vào, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân. Cùng với đó, cơ chế tạm ứng ngân sách để bổ sung Quỹ Bình ổn giá xăng dầu tiếp tục được sử dụng, giúp cơ quan điều hành chủ động hơn trong các kỳ biến động mạnh.

Quá trình điều hành không chỉ đơn thuần điều chỉnh giá bán theo giá thế giới, mà còn kết hợp giữa thuế, Quỹ Bình ổn giá xăng dầu và công bố giá cơ sở, nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng. Nhờ đó, giá bán lẻ trong nước vẫn phản ánh xu hướng chung của thị trường quốc tế, nhưng hạn chế được các “cú sốc” lớn đối với sản xuất, kinh doanh và đời sống người dân.

Tại kỳ điều hành ngày 2/7/2026, trước diễn biến giá xăng dầu thế giới và biến động tỷ giá VND/USD, liên Bộ Công Thương - Tài chính quyết định trích lập Quỹ Bình ổn giá xăng dầu từ nguồn tạm ứng ngân sách nhà nước với xăng sinh học 200 đồng/lít, dầu diesel 200 đồng/lít và dầu mazut 400 đồng/kg; không chi sử dụng Quỹ. Sau điều hành, xăng E5RON92 không cao hơn 19.730 đồng/lít, giảm 1.055 đồng/lít; xăng E10RON95-III không cao hơn 20.415 đồng/lít, giảm 788 đồng/lít; dầu diesel không cao hơn 21.176 đồng/lít, giảm 690 đồng/lít; dầu mazut không cao hơn 14.053 đồng/kg, giảm 977 đồng/kg.

Nguồn dữ liệu: Bộ Công Thương

Một điểm tích cực khác là nguồn cung xăng dầu trong nước tiếp tục được bảo đảm thông qua kết hợp sản xuất trong nước và nhập khẩu, đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, sản xuất, kinh doanh, không để xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn cung trên thị trường.

Đối với điện năng, bên cạnh yêu cầu kiểm soát lạm phát, việc bảo đảm nguồn cung ổn định cũng là điều kiện quan trọng để duy trì hoạt động sản xuất. Theo ông Đặng Nguyễn Ngữ, Tổng giám đốc Schneider Electric Việt Nam và Campuchia, nguồn điện ổn định là nền tảng cho mọi hoạt động kinh tế, là hạ tầng cốt lõi để đảm bảo cho sản xuất liên tục, không bị gián đoạn. Hệ thống điện đáng tin cậy sẽ trực tiếp ảnh hưởng đến chi phí vận hành cũng như hiệu suất, năng suất, đặc biệt là năng lực sản xuất của các doanh nghiệp.

Theo Thông báo số 345/TB-VPCP về kết luận của Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng, Trưởng Ban chỉ đạo điều hành giá tại cuộc họp Ban Chỉ đạo điều hành giá, nhiệm vụ trọng tâm trong những tháng cuối năm là tiếp tục theo dõi sát diễn biến kinh tế thế giới, giá năng lượng, tỷ giá, chính sách tiền tệ của các nền kinh tế lớn và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng để chủ động xây dựng các kịch bản điều hành phù hợp.

Theo đó, Bộ Công Thương được giao theo dõi sát giá dầu thô, xăng dầu thành phẩm, khí hóa lỏng, than và các loại năng lượng trên thị trường thế giới; chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính điều hành giá xăng dầu trong nước bám sát diễn biến giá thế giới, kết hợp các biện pháp điều hành phù hợp để hỗ trợ sản xuất, kinh doanh, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô và duy trì nguồn cung. Đồng thời, chỉ đạo doanh nghiệp đầu mối bảo đảm nguồn cung xăng dầu, không để xảy ra đứt gãy nguồn cung hoặc găm hàng chờ tăng giá.

Đối với lĩnh vực vận tải và logistics, Bộ Xây dựng được giao tăng cường kiểm tra việc kê khai giá, niêm yết giá và thực hiện giá cước; yêu cầu doanh nghiệp vận tải điều chỉnh giảm giá cước tương ứng khi chi phí nhiên liệu giảm, bảo đảm phản ánh đúng biến động chi phí đầu vào; xử lý nghiêm trường hợp lợi dụng biến động giá xăng dầu để tăng giá cước bất hợp lý hoặc chậm điều chỉnh giảm khi giá nhiên liệu giảm.

Như vậy, giữ ổn định giá năng lượng là điều kiện quan trọng để hạn chế sự truyền dẫn chi phí từ khu vực sản xuất sang tiêu dùng và “neo” kỳ vọng lạm phát. Tuy nhiên, năng lượng mới chỉ là một mắt xích trong bài toán điều hành giá. Để mặt bằng giá thực sự ổn định, yếu tố quyết định vẫn là bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu, duy trì lưu thông thông suốt và ngăn chặn đầu cơ, găm hàng. Khi cả nguồn cung và năng lượng cùng được điều hành hiệu quả, nền kinh tế sẽ có thêm dư địa để kiểm soát lạm phát và duy trì mục tiêu tăng trưởng cao trong những tháng cuối năm.