EMAGAZINE: Trao quyền cho doanh nghiệp để chính sách hỗ trợ đi đúng nhu cầu

Từ cơ chế voucher, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, đến mở rộng kênh tiếp cận vốn và hỗ trợ hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) thể hiện rõ định hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm của quá trình xây dựng và thực thi chính sách. Bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính), đã trao đổi với phóng viên Tạp chí Kinh tế - Tài chính về những điểm đổi mới đáng chú ý của dự thảo Luật.

Phóng viên: Thưa bà, dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) lần này được đánh giá là có sự thay đổi lớn về tư duy hỗ trợ. Vậy phương thức hỗ trợ sẽ thay đổi như thế nào để thực sự tháo gỡ những khó khăn cốt lõi của doanh nghiệp?

Bà Trịnh Thị Hương: Điểm đổi mới quan trọng nhất của dự thảo Luật lần này là sự chuyển đổi mạnh mẽ trong tư duy hỗ trợ doanh nghiệp: từ cách tiếp cận "hỗ trợ theo khả năng cung cấp của cơ quan hỗ trợ" sang "hỗ trợ theo nhu cầu thực tế của doanh nghiệp", lấy doanh nghiệp làm trung tâm và hiệu quả thực thi làm thước đo.

Theo đó, chính sách sẽ chuyển từ hỗ trợ theo đầu vào sang hỗ trợ dựa trên kết quả đầu ra; đồng thời đa dạng hóa các phương thức hỗ trợ và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số toàn trình, dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo nhằm nâng cao tính công khai, minh bạch, đơn giản hóa quy trình, giảm thủ tục, giảm chi phí và tạo thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận và thụ hưởng chính sách; đồng thời trao quyền chủ động để doanh nghiệp có thể lựa chọn các dịch vụ hỗ trợ phù hợp nhất với nhu cầu phát triển của mình.

Cách tiếp cận mới này cũng sẽ tạo động lực hình thành môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các tổ chức cung cấp dịch vụ hỗ trợ. Khi doanh nghiệp được quyền lựa chọn, các đơn vị cung cấp dịch vụ sẽ phải không ngừng nâng cao chất lượng, từ đó từng bước hình thành một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp chuyên nghiệp, hiệu quả và vận hành theo cơ chế thị trường.

Lấy ví dụ trong lĩnh vực đào tạo. Trước đây, cơ quan hỗ trợ thường tự tổ chức hoặc tổ chức đấu thầu để lựa chọn đơn vị đào tạo, sau đó triển khai các khóa học và mời doanh nghiệp tham gia. Điều đó đồng nghĩa với việc Nhà nước quyết định đơn vị cung cấp dịch vụ, còn doanh nghiệp là bên tiếp nhận.

Trong dự thảo Luật lần này, chúng tôi đề xuất bổ sung cơ chế phiếu hỗ trợ (voucher) - mô hình đã được nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ như Hàn Quốc, Singapore và Đài Loan áp dụng hiệu quả. Theo cơ chế này, doanh nghiệp sẽ sử dụng phiếu hỗ trợ từ nguồn ngân sách nhà nước và chủ động lựa chọn đơn vị đào tạo hoặc tư vấn phù hợp nhất trên thị trường. Quyền quyết định vì thế được chuyển từ cơ quan quản lý sang chính doanh nghiệp.

Phạm vi áp dụng của voucher cũng không dừng ở hoạt động đào tạo. Doanh nghiệp có thể sử dụng phiếu hỗ trợ để thuê các dịch vụ tư vấn xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường, khai thác cơ sở kỹ thuật dùng chung, thực hiện kiểm nghiệm, kiểm định chất lượng sản phẩm cùng nhiều dịch vụ hỗ trợ khác phù hợp với nhu cầu thực tế.

Đây chính là bước chuyển quan trọng trong tư duy xây dựng chính sách: từ cách làm "Nhà nước có gì thì hỗ trợ cái đó" sang cách tiếp cận "Doanh nghiệp cần gì thì hỗ trợ cái đó". Qua đó, nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước được phân bổ hiệu quả hơn, thị trường dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp có thêm động lực nâng cao chất lượng và năng lực cạnh tranh, góp phần tạo dựng một hệ sinh thái hỗ trợ doanh nghiệp năng động, chuyên nghiệp và phát triển bền vững.

Phóng viên: Dự thảo Luật cũng đặt trọng tâm vào chuyển đổi số trong hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Nội dung này sẽ được triển khai như thế nào, thưa bà?

Bà Trịnh Thị Hương: Một điểm đổi mới quan trọng khác của dự thảo Luật là đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) trong toàn bộ quá trình triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Trước đây, để được thụ hưởng chính sách, doanh nghiệp phải tự chứng minh mình thuộc đối tượng doanh nghiệp nhỏ và vừa. Cách thức này làm phát sinh nhiều thủ tục hành chính, tiêu tốn thời gian, chi phí của doanh nghiệp và nguồn lực của cơ quan quản lý.

Để khắc phục những bất cập đó, dự thảo Luật định hướng nâng cấp Cổng thông tin doanh nghiệp và hệ thống thông tin doanh nghiệp thành “Một cửa số - Digital One-stop Shop). Trên nền tảng này, doanh nghiệp có thể tra cứu chính sách, đăng ký nhu cầu hỗ trợ trực tuyến và theo dõi toàn bộ quá trình xử lý một cách minh bạch, thuận tiện.

Về phía cơ quan quản lý, việc khai thác dữ liệu lớn kết hợp với trí tuệ nhân tạo sẽ giúp tự động xác định doanh nghiệp có thuộc đối tượng được hưởng chính sách hay không, đồng thời phân tích nhu cầu để gợi ý các chương trình, dịch vụ phù hợp với từng doanh nghiệp.

Việc ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số sẽ góp phần cắt giảm thủ tục hành chính, rút ngắn thời gian xử lý, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao tính minh bạch trong quá trình triển khai chính sách. Qua đó, doanh nghiệp sẽ tiếp cận các chính sách hỗ trợ thuận lợi hơn, cơ quan quản lý nâng cao hiệu quả điều hành, còn các nguồn lực hỗ trợ được phân bổ đúng đối tượng, đúng nhu cầu và kịp thời hơn.

Phóng viên: Một nội dung được nhiều doanh nghiệp quan tâm là việc điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa trong dự thảo Luật. Bà có thể chia sẻ những điểm mới và ý nghĩa của việc điều chỉnh này?

Bà Trịnh Thị Hương: Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được ban hành từ năm 2017. Sau gần một thập kỷ triển khai, quy mô và cơ cấu của nền kinh tế đã có nhiều thay đổi, kéo theo sự phát triển cả về quy mô hoạt động của cộng đồng doanh nghiệp. Trong bối cảnh đó, các tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa cần được rà soát, cập nhật để phản ánh đúng thực tiễn và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Theo dự kiến, ngưỡng doanh thu để xác định doanh nghiệp vừa sẽ được điều chỉnh từ 300 tỷ đồng lên khoảng 400 tỷ đồng. Việc điều chỉnh này nhằm bảo đảm các tiêu chí phân loại theo kịp sự tăng trưởng của nền kinh tế, đồng thời mở rộng khả năng tiếp cận chính sách đối với những doanh nghiệp có quy mô đã thay đổi theo thời gian.

Tiêu chí về lao động cũng được sửa đổi theo hướng tính trên cơ sở số lao động bình quân năm, qua đó phản ánh sát hơn quy mô hoạt động thực tế của doanh nghiệp và hạn chế những biến động mang tính thời điểm.

Bên cạnh việc điều chỉnh các ngưỡng định lượng, dự thảo Luật giao Chính phủ quy định chi tiết tiêu chí đối với từng ngành nghề, lĩnh vực và quy mô doanh nghiệp. Cách tiếp cận này tạo dư địa để chính sách được thiết kế linh hoạt, phù hợp với đặc thù của từng nhóm doanh nghiệp, đồng thời nâng cao hiệu quả triển khai trong thực tiễn.

Phóng viên: Một trong những khó khăn lớn nhất của doanh nghiệp nhỏ và vừa là tiếp cận vốn do thiếu tài sản thế chấp. Vậy dự thảo Luật có cơ chế mới nào để cải thiện vấn đề này?

Bà Trịnh Thị Hương: Tiếp cận vốn vẫn là một trong những thách thức lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Đây cũng là vấn đề mà nhiều quốc gia trên thế giới đang tìm cách tháo gỡ.

Theo Báo cáo PCI năm 2025, dữ liệu từ World Bank Enterprise Surveys, khoảng 93% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản bảo đảm. Trong khi đó, tỷ lệ này chỉ khoảng 33% tại Malaysia, 55% tại Thái Lan và mức bình quân toàn cầu vào khoảng 68%. Những con số này cho thấy Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để cải cách nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp.

Xuất phát từ thực tế đó, dự thảo Luật định hướng đa dạng hóa tài sản bảo đảm. Thay vì chủ yếu dựa vào bất động sản như hiện nay, phạm vi tài sản bảo đảm có thể được mở rộng sang các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn, tài sản trí tuệ và thúc đẩy cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền. Đây là xu hướng đã được nhiều nền kinh tế áp dụng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tốt nhưng hạn chế về tài sản thế chấp.

Song song với việc đổi mới phương thức cấp tín dụng, dự thảo Luật cũng khuyến khích phát triển các kênh huy động vốn đa dạng như quỹ đầu tư tư nhân, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng, các nền tảng công nghệ tài chính (fintech) cùng nhiều hình thức tài chính hiện đại khác. Cách tiếp cận này sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

Tuy nhiên, để mô hình cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền vận hành hiệu quả, bản thân doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực quản trị, nhất là quản trị tài chính và quản trị dòng tiền. Vì vậy, dự thảo Luật bổ sung các chính sách hỗ trợ về đào tạo, tư vấn, huấn luyện và chuyển đổi số nhằm giúp doanh nghiệp cải thiện năng lực quản trị, tăng tính minh bạch trong hoạt động và nâng cao uy tín tín dụng.

Khi các giải pháp được triển khai đồng bộ từ phía tổ chức cung ứng vốn và từ chính doanh nghiệp, môi trường tiếp cận tài chính sẽ trở nên thuận lợi hơn, qua đó nâng cao khả năng huy động nguồn lực phục vụ đầu tư, sản xuất và phát triển.

Phóng viên: Ngoài vốn, nhiều hộ kinh doanh khi chuyển đổi thành doanh nghiệp còn rất lo ngại về kế toán, thuế và các thủ tục pháp lý. Dự thảo Luật hỗ trợ vấn đề này như thế nào, thưa bà?

Bà Trịnh Thị Hương: Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa chuyển đổi từ hộ kinh doanh tiếp tục là một trong những nhóm chính sách trọng tâm của dự thảo Luật sửa đổi lần này. Các chính sách được thiết kế với mục tiêu tạo động lực cụ thể, tạo bước đệm để các hộ kinh doanh mạnh dạn chuyển đổi và nhanh chóng thích nghi với hình thức kinh doanh mới chuyên nghiệp hơn, bền vững hơn.

Bên cạnh các chính sách ưu đãi như miễn thuế TNDN trong ba năm đầu và miễn, giảm một số khoản phí phát sinh khi mới thành lập, dự thảo Luật tập trung tháo gỡ một trong những rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp mới chuyển đổi, đó là chi phí tuân thủ.

Theo đó, doanh nghiệp siêu nhỏ sẽ được áp dụng chế độ kế toán, tài chính theo hướng đơn giản, dễ thực hiện; đồng thời được hỗ trợ sử dụng các nền tảng số dùng chung, phần mềm kế toán và một phần chi phí thuê dịch vụ kế toán.

Đây là giải pháp có ý nghĩa thiết thực bởi hiện nay phần lớn doanh nghiệp siêu nhỏ vẫn phải thuê đơn vị bên ngoài thực hiện công tác kế toán. Việc hỗ trợ chi phí sẽ góp phần giảm gánh nặng chi phí, giúp doanh nghiệp tuân thủ đầy đủ các quy định của pháp luật ngay từ giai đoạn đầu hoạt động.

Đặc biệt, Dự thảo Luật bổ sung cơ chế mới đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh hoạt động dưới mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do một cá nhân làm chủ có quy mô siêu nhỏ (doanh nghiệp một người). Theo đó, doanh nghiệp được áp dụng mô hình tổ chức đơn giản, không bắt buộc phải có chủ tịch công ty, không bắt buộc có kế toán trưởng, được áp dụng chế độ kế toán, tài chính, phương pháp tính thuế đơn giản tương tự như hộ kinh doanh.

Cùng với đó, doanh nghiệp sau chuyển đổi sẽ được hỗ trợ đào tạo, tư vấn và nâng cao năng lực quản trị để từng bước thích ứng với mô hình hoạt động chuyên nghiệp, minh bạch và hiệu quả hơn.

Một điểm đổi mới đáng chú ý của dự thảo Luật là có cơ chế cảnh báo sớm và hướng dẫn khắc phục vi phạm sẽ được ưu tiên áp dụng đối với doanh nghiệp mới chuyển đổi, giúp doanh nghiệp kịp thời điều chỉnh, hạn chế rủi ro trong quá trình hoạt động.

Cách tiếp cận này sẽ tạo tâm lý yên tâm khi chuyển đổi, khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp và từng bước nâng cao chất lượng của khu vực kinh tế tư nhân.

Phóng viên: Trân trọng cảm ơn về những chia sẻ của bà!