Xây dựng tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa sát thực tiễn

Phân loại doanh nghiệp phù hợp từng lĩnh vực

Theo thống kê, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hiện chiếm hơn 97% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động tại Việt Nam. Đây là lực lượng tạo ra hàng triệu việc làm, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế, ngân sách nhà nước cũng như bảo đảm an sinh xã hội. Tuy nhiên, sau nhiều năm thực hiện Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017, một số quy định đã bộc lộ hạn chế, đặc biệt là các tiêu chí dùng để xác định doanh nghiệp thuộc diện được hưởng chính sách hỗ trợ.

Hiện nay, việc xác định DNNVV được thực hiện dựa trên số lao động tham gia bảo hiểm xã hội kết hợp với tổng doanh thu hoặc tổng nguồn vốn của doanh nghiệp. Mặc dù quy định này từng phù hợp trong giai đoạn trước, nhưng quá trình triển khai cho thấy nhiều vướng mắc phát sinh. Không ít doanh nghiệp và cơ quan quản lý có cách hiểu khác nhau về tiêu chí áp dụng, dẫn đến khó khăn trong quá trình phân loại và xác định đối tượng hỗ trợ.

Theo Bộ Tài chính, thực tiễn quản lý cho thấy tiêu chí doanh thu phản ánh tương đối chính xác quy mô hoạt động của doanh nghiệp. Trong khi đó, tiêu chí lao động tham gia bảo hiểm xã hội lại gây ra nhiều trở ngại trong việc thu thập, đối chiếu và xác minh thông tin. Các cơ quan thực hiện chính sách hỗ trợ thường gặp khó khăn khi truy xuất dữ liệu liên quan, ảnh hưởng đến tiến độ và hiệu quả triển khai các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp.

Theo dự thảo, DNNVV sẽ được xác định là doanh nghiệp có số lao động bình quân năm không quá 300 người và tổng doanh thu của năm trước liền kề không vượt quá 400 tỷ đồng. Trong nhóm này tiếp tục phân thành doanh nghiệp siêu nhỏ, doanh nghiệp nhỏ và doanh nghiệp vừa theo các ngưỡng cụ thể. Việc phân loại sẽ được thực hiện riêng đối với từng lĩnh vực kinh tế nhằm bảo đảm tính phù hợp với đặc thù hoạt động của doanh nghiệp.

Các lĩnh vực được áp dụng bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và thủy sản; công nghiệp và xây dựng; thương mại và dịch vụ. Đây là cách tiếp cận được đánh giá phù hợp bởi mỗi ngành nghề có đặc điểm khác nhau về nhu cầu vốn, lao động, doanh thu và khả năng sinh lời. Một doanh nghiệp thương mại có thể đạt doanh thu rất lớn nhưng sử dụng ít lao động, trong khi doanh nghiệp sản xuất thường cần lực lượng lao động đông đảo cùng mức đầu tư cao hơn.

Việc phân loại theo từng lĩnh vực sẽ giúp cơ quan quản lý xây dựng chính sách hỗ trợ công bằng hơn, tránh tình trạng áp dụng một khuôn mẫu chung cho mọi loại hình doanh nghiệp. Đồng thời, điều này cũng giúp các chương trình hỗ trợ đi đúng đối tượng, phát huy hiệu quả sử dụng nguồn lực nhà nước và tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển theo đúng nhu cầu thực tế của từng ngành nghề.

Hỗ trợ doanh nghiệp có trọng tâm, trọng điểm

Bên cạnh việc sửa đổi tiêu chí xác định DNNVV, dự thảo luật cũng đặt ra các nguyên tắc hỗ trợ rõ ràng. Theo đó, mọi chính sách hỗ trợ phải bảo đảm tuân thủ quy luật thị trường, phù hợp với các cam kết quốc tế mà Việt Nam tham gia, đồng thời bảo đảm tính công khai, minh bạch trong toàn bộ quá trình triển khai. Đây là cơ sở quan trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và hạn chế những bất cập có thể phát sinh.

Một điểm mới đáng chú ý là việc đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số trong hoạt động hỗ trợ doanh nghiệp. Dự thảo luật khuyến khích sử dụng các hình thức hỗ trợ linh hoạt như phiếu hỗ trợ, hỗ trợ theo sản phẩm hoàn thành hoặc các phương thức phù hợp khác. Cách làm này được kỳ vọng sẽ giảm thủ tục hành chính, tăng tính chủ động cho doanh nghiệp và nâng cao khả năng giám sát quá trình sử dụng nguồn lực hỗ trợ.

Nhà nước cũng xác định nguyên tắc hỗ trợ có trọng tâm, trọng điểm và có thời hạn, phù hợp với khả năng cân đối nguồn lực. Các chương trình hỗ trợ sẽ được đánh giá dựa trên kết quả đầu ra thay vì chỉ tập trung vào quá trình thực hiện. Đồng thời, trách nhiệm của các đơn vị triển khai cũng được gắn chặt với hiệu quả thực tế nhằm nâng cao chất lượng và tính bền vững của các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp.

Để được hưởng các chính sách hỗ trợ, DNNVV phải đáp ứng những điều kiện nhất định. Cụ thể, doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về bảo hiểm xã hội đối với người lao động và không trong thời gian bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định pháp luật. Quy định này nhằm bảo đảm các nguồn lực hỗ trợ được dành cho những doanh nghiệp hoạt động nghiêm túc và tuân thủ pháp luật.

Về chính sách hỗ trợ cụ thể, dự thảo luật đưa ra nhiều giải pháp nhằm tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp. Trong lĩnh vực tín dụng, Nhà nước khuyến khích các tổ chức tín dụng mở rộng hình thức cho vay dựa trên xếp hạng tín nhiệm, dữ liệu dòng tiền, chuỗi giá trị hoặc tài sản hình thành trong tương lai. Đây là hướng tiếp cận mới giúp doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận vốn hơn, đặc biệt đối với các đơn vị thiếu tài sản bảo đảm truyền thống.

Dự thảo cũng dành nhiều ưu đãi liên quan đến mặt bằng sản xuất. DNNVV, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có thể được giảm tối thiểu 30% tiền thuê lại đất trong thời hạn 5 năm kể từ ngày ký hợp đồng thuê với chủ đầu tư hạ tầng. Chính sách này được kỳ vọng góp phần giảm chi phí đầu vào và tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động sản xuất, kinh doanh.