 |
| Để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số giai đoạn 2026-2030, Việt Nam cần tổng số vốn đầu tư lên tới 38,5 triệu tỷ đồng. |
Ngày 23/6, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1119/QĐ-TTg sửa đổi Chiến lược tài chính đến năm 2030, đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2026-2030 từ 10%/năm trở lên, đồng thời yêu cầu khơi thông mọi nguồn lực tài chính cho nền kinh tế.
Quyết định nhấn mạnh việc nâng cao khả năng tiếp cận nguồn lực tài chính của khu vực tư nhân; phát triển thị trường tài chính hiện đại, minh bạch, bền vững; xây dựng cơ chế đặc thù cho Trung tâm Tài chính quốc tế nhằm thu hút dòng vốn đầu tư gián tiếp và các quỹ đầu tư quốc tế. Đây được xem là những nền tảng quan trọng để mở rộng nguồn vốn trung và dài hạn, giảm dần sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số.
Theo các chuyên gia, đây là mục tiêu đầy tham vọng trong bối cảnh kinh tế và địa chính trị thế giới còn nhiều biến động. Để đạt được tốc độ tăng trưởng này, Việt Nam cần một lượng vốn đầu tư rất lớn. Ước tính, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội giai đoạn 2026-2030 phải đạt khoảng 38,5 triệu tỷ đồng, cao gấp hơn 2 lần giai đoạn 2021-2025 (17,4 triệu tỷ đồng). Theo đó, vốn đầu tư toàn xã hội cần tăng bình quân khoảng 16%/năm, đồng thời nâng tỷ lệ đầu tư/GDP từ khoảng 33% lên 40%.
Trong khi đó, tín dụng ngân hàng vẫn là nguồn vốn chủ lực của nền kinh tế. Theo Ngân hàng Nhà nước, đến cuối tháng 6/2026, quy mô tín dụng đã vượt 20 triệu tỷ đồng, tương đương khoảng 1,4 lần GDP; chỉ trong nửa đầu năm, hệ thống ngân hàng đã bơm thêm khoảng 1,4 triệu tỷ đồng vốn tín dụng.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng tăng trưởng 2 con số không thể chỉ dựa vào vốn vay ngân hàng. Những dự án hạ tầng, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo, công nghệ hay các chương trình đầu tư quy mô lớn đều cần nguồn vốn có kỳ hạn dài và ổn định hơn. Chính vì vậy, thị trường vốn phải chia sẻ vai trò cung ứng vốn trung và dài hạn với hệ thống ngân hàng.
Đánh giá trong báo cáo Vietnam Economic Update, Ngân hàng Thế giới (World Bank) cho rằng Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào tài trợ ngân hàng, trong khi thị trường vốn tập trung chủ yếu vào trái phiếu Chính phủ, ngân hàng và bất động sản. Điều này làm hạn chế khả năng huy động nguồn tiết kiệm dài hạn, gia tăng rủi ro hệ thống và khiến khu vực tư nhân, đặc biệt là các dự án hạ tầng và đổi mới sáng tạo, thiếu nguồn vốn dài hạn.
World Bank khuyến nghị Việt Nam cần xây dựng một cấu trúc tài chính đa dạng và bền vững hơn, tiếp tục thúc đẩy nâng hạng thị trường sau FTSE Russell, phát triển sâu thị trường trái phiếu doanh nghiệp và cải cách thị trường vốn. Theo tổ chức này, triển vọng tăng trưởng trung hạn của Việt Nam sẽ được củng cố bởi chương trình cải cách sâu rộng về thị trường vốn, cải cách cơ cấu cùng kế hoạch đầu tư hạ tầng công quy mô khoảng 320 tỷ USD.
Theo Cục Thống kê, đến ngày 30/6, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt khoảng 10.572,8 nghìn tỷ đồng, tăng 6% so với cuối năm trước. Tổng giá trị huy động vốn trên thị trường chứng khoán (không bao gồm trái phiếu doanh nghiệp phát hành riêng lẻ) ước đạt 173.753 tỷ đồng, tăng 45,8% so với cùng kỳ năm trước. Tổng mức huy động qua kênh trái phiếu đạt trên 1 triệu tỷ đồng.
 |
Những con số này cho thấy thị trường vốn tiếp tục khẳng định vai trò là kênh huy động vốn trung và dài hạn của nền kinh tế. Song, quy mô thị trường vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu phát triển; cơ cấu nhà đầu tư tổ chức chưa đa dạng, hệ thống quỹ đầu tư và quỹ hưu trí còn nhiều dư địa để phát triển.
Theo bà Phạm Thị Thanh Tâm, Phó Vụ trưởng Vụ Các định chế tài chính (Bộ Tài chính), để duy trì tăng trưởng kinh tế 2 con số trong giai đoạn 2026-2030, Việt Nam không chỉ cần quy mô vốn đầu tư lớn mà còn phải nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.
Hiện tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Việt Nam duy trì ở mức 32-34% GDP, khá cao đối với một nền kinh tế đang phát triển. Nhưng nếu so với những quốc gia từng duy trì tốc độ tăng trưởng cao như Hàn Quốc, Singapore hay Trung Quốc, quy mô đầu tư của Việt Nam vẫn chưa đủ lớn để tạo bứt phá, trong khi hiệu quả sử dụng vốn còn nhiều dư địa cải thiện.
Theo tính toán của Bộ Tài chính, vốn đầu tư nhà nước cần tăng bình quân khoảng 22%/năm, khu vực ngoài nhà nước tăng khoảng 20%/năm, còn vốn đầu tư nước ngoài tăng khoảng 18%/năm trong giai đoạn tới. Điều này cho thấy mục tiêu tăng trưởng 2 con số không thể chỉ dựa vào ngân sách nhà nước mà cần sự bứt phá đồng thời của khu vực tư nhân và dòng vốn FDI chất lượng cao. Nói cách khác, tăng trưởng 2 con số không chỉ là bài toán mở rộng tín dụng hay tăng chi đầu tư công, mà là bài toán tái cấu trúc nguồn vốn của nền kinh tế.
Đây cũng là định hướng được Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đặt ra trong Chiến lược phát triển thị trường chứng khoán đến năm 2030. Theo bà Phạm Thị Thùy Linh, Trưởng ban Phát triển thị trường chứng khoán (UBCKNN), để thị trường chứng khoán thực sự trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn chủ yếu, cơ quan quản lý đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp như hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao tính minh bạch, tháo gỡ các vướng mắc theo khuyến nghị của các tổ chức xếp hạng và tạo điều kiện thuận lợi hơn cho nhà đầu tư nước ngoài.
Bên cạnh đó, nhiều sản phẩm tài chính mới như trái phiếu hạ tầng, công cụ tài chính xanh, quỹ đầu tư dài hạn, quỹ hưu trí bổ sung hay các sản phẩm phái sinh cũng đang được nghiên cứu phát triển. Những công cụ này được kỳ vọng sẽ tạo thêm các “mạch dẫn vốn” cho những lĩnh vực cần nguồn lực lớn và thời gian hoàn vốn dài như hạ tầng giao thông, năng lượng, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi xanh.
Ở góc độ quốc tế, Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng đánh giá Việt Nam còn nhiều dư địa thu hút dòng vốn dài hạn. Trong giai đoạn 2024-2026, ADB dự kiến cung cấp gần 4 tỷ USD cho 23 dự án tại Việt Nam, tập trung vào tăng trưởng xanh, phát triển bền vững và mở rộng khu vực tư nhân; đồng thời cam kết huy động thêm 2,1 tỷ USD cho Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng (JETP). Điều này phản ánh xu hướng dòng vốn quốc tế đang ưu tiên những dự án có quy mô lớn, thời gian đầu tư dài và tạo tác động lan tỏa đối với nền kinh tế.
Trong bối cảnh đó, việc phát triển thị trường vốn theo chiều sâu, đa dạng hóa nhà đầu tư tổ chức, mở rộng hệ sinh thái các quỹ đầu tư, thúc đẩy thị trường trái phiếu doanh nghiệp minh bạch và xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế, thí điểm thị trường tài sản mã hóa... không chỉ giúp doanh nghiệp tiếp cận thêm nguồn vốn, mà còn tạo nền tảng để huy động hiệu quả dòng vốn trong nước và quốc tế.
