Thiết kế cơ chế ngoại hối đặc thù để thu hút dòng vốn qua Trung tâm tài chính quốc tế

VIFC-HCM kiến nghị xây dựng không gian pháp lý riêng cho Trung tâm tài chính quốc tế. Ảnh: H.H

Theo PGS. TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành VIFC-HCMC, các kiến nghị sửa đổi pháp luật về quản lý ngoại hối của VIFC-HCMC nhằm hình thành cơ chế ngoại hối đặc thù theo hướng thông thoáng, đa tiền tệ, quản lý bằng dữ liệu và kiểm soát rủi ro, tạo nền tảng để Trung tâm tài chính quốc tế vận hành theo chuẩn mực quốc tế.

Xây dựng không gian pháp lý riêng cho Trung tâm tài chính quốc tế

Việc hình thành VIFC-HCMC được xác định là bước đi chiến lược nhằm tạo lập một không gian tài chính có khả năng cạnh tranh trong khu vực và quốc tế. Qua đó, thu hút dòng vốn chất lượng cao, vốn đầu tư dài hạn, vốn xanh, các quỹ đầu tư, định chế tài chính cùng những sản phẩm tài chính thế hệ mới.

Tuy nhiên, theo lãnh đạo VIFC-HCMC, để vận hành đúng nghĩa là một trung tâm tài chính quốc tế, khung pháp lý về quản lý ngoại hối cần được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, đồng thời trao thêm quyền chủ động cho cơ quan điều hành. Nếu tiếp tục áp dụng toàn bộ cơ chế quản lý ngoại hối như đối với nền kinh tế nội địa, VIFC-HCMC sẽ khó tạo được lợi thế cạnh tranh so với các trung tâm tài chính trong khu vực.

Trên tinh thần đó, các kiến nghị đề xuất sửa đổi pháp luật ngoại hối tập trung vào việc xây dựng một cơ chế đặc thù, thay vì tự do hóa hoàn toàn hoạt động ngoại hối. Mục tiêu là thiết lập cơ chế quản lý đa tiền tệ, phân luồng dòng vốn, quản lý bằng dữ liệu và áp dụng các vành đai kiểm soát rủi ro phù hợp.

Quan điểm sửa đổi cũng được xác định rõ theo hướng VIFC-HCMC phải được nhìn nhận như một không gian tài chính đặc thù, không áp dụng một cách máy móc toàn bộ cơ chế ngoại hối của thị trường nội địa. Cùng với đó là chuyển từ phương thức quản lý “xin - cho” sang quản lý theo điều kiện, tiêu chuẩn, hậu kiểm và giám sát rủi ro theo thời gian thực.

Một trong những kiến nghị quan trọng là bổ sung riêng một chương về quản lý ngoại hối đối với Trung tâm tài chính quốc tế trong Luật Quản lý ngoại hối hoặc Pháp lệnh Ngoại hối sửa đổi.

Theo đề xuất, chương này sẽ quy định rõ các giao dịch ngoại hối phát sinh trong phạm vi Trung tâm tài chính quốc tế, giữa các thành viên của trung tâm, giữa thành viên với nhà đầu tư nước ngoài hoặc với các tổ chức trong nước đủ điều kiện sẽ được áp dụng cơ chế đặc thù theo Nghị quyết của Quốc hội và các văn bản hướng dẫn riêng.

Song song đó là việc bổ sung khái niệm “khu vực ngoại hối đặc thù” trong Trung tâm tài chính quốc tế. Đây sẽ là cơ sở pháp lý để tách bạch thị trường tài chính quốc tế với thị trường nội địa, cho phép dòng vốn quốc tế được quản lý theo cơ chế riêng nhưng vẫn không tạo áp lực trực tiếp lên thị trường ngoại hối trong nước.

Đa tiền tệ, trao quyền và kiểm soát bằng dữ liệu

Nhóm kiến nghị tiếp theo tập trung vào việc tạo lập môi trường giao dịch phù hợp với thông lệ quốc tế thông qua cơ chế đa tiền tệ.

Theo đó, thành viên Trung tâm tài chính quốc tế được phép sử dụng các đồng tiền tự do chuyển đổi và các đồng tiền do cơ quan điều hành công bố để thực hiện thanh toán, chuyển tiền, định giá, niêm yết, ký quỹ, lưu ký, phát hành chứng khoán, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, sản phẩm phái sinh và các sản phẩm tài chính khác trong phạm vi Trung tâm.

Việc cho phép vận hành tài khoản đa tiền tệ cũng được xem là một mắt xích quan trọng. Thành viên Trung tâm, nhà đầu tư nước ngoài và các tổ chức tài chính được cấp phép có thể mở tài khoản đa tiền tệ để tiếp nhận vốn góp, vốn đầu tư, vốn vay, nguồn thu từ phát hành trái phiếu, chứng chỉ quỹ, giao dịch chứng khoán cùng nhiều dòng tiền hợp pháp khác. Đồng thời, việc chuyển đổi giữa các ngoại tệ trong tài khoản được thực hiện linh hoạt mà không phải xin phép cho từng giao dịch, trên cơ sở tuân thủ quy định về phòng chống rửa tiền, kiểm soát nguồn tiền và báo cáo dữ liệu.

Để tăng sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư quốc tế, các kiến nghị cũng đề xuất cho phép chuyển vốn, lợi nhuận, cổ tức, lãi, tiền gốc và các khoản thu hợp pháp khác ra nước ngoài sau khi hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ thuế và nghĩa vụ báo cáo. Cơ chế này được thiết kế theo nguyên tắc đăng ký một lần, giao dịch nhiều lần và hậu kiểm theo mức độ rủi ro, thay vì thực hiện thủ tục hành chính cho từng giao dịch.

VIFC-HCM đề xuất cho phép phát hành nhiều loại sản phẩm tài chính bằng ngoại tệ

Bên cạnh đó, Trung tâm tài chính quốc tế được đề xuất cho phép phát hành nhiều loại sản phẩm tài chính bằng ngoại tệ như trái phiếu quốc tế, trái phiếu xanh, trái phiếu hạ tầng, chứng chỉ quỹ, ETF, sản phẩm phái sinh và nhiều sản phẩm tài chính thế hệ mới khác. Đây được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng huy động nguồn vốn quốc tế cho các dự án hạ tầng, logistics, cảng biển, hàng không, năng lượng xanh, chuyển đổi số và các dự án chiến lược.

Đáng chú ý, nhiều kiến nghị hướng tới việc trao thêm thẩm quyền cho Cơ quan điều hành Trung tâm tài chính quốc tế trong quản lý ngoại hối đặc thù. Theo đó, cơ quan này sẽ thực hiện xác nhận tư cách thành viên, cấp mã số ngoại hối đặc thù, công nhận sản phẩm tài chính được giao dịch bằng ngoại tệ, công bố danh mục đồng tiền được phép sử dụng, vận hành cơ chế một cửa ngoại hối, giám sát dòng vốn theo dữ liệu thời gian thực và phối hợp với Ngân hàng Nhà nước trong quản lý rủi ro.

Cùng với cơ chế “một cửa ngoại hối”, các kiến nghị cũng đề xuất triển khai sandbox đối với thanh toán xuyên biên giới, ví đa tiền tệ, token hóa tài sản tài chính, stablecoin được quản lý, hợp đồng thông minh và các mô hình fintech liên quan đến ngoại hối. Việc thử nghiệm sẽ được giới hạn về đối tượng, quy mô, thời hạn và cơ chế giám sát nhằm vừa thúc đẩy đổi mới, vừa hạn chế tác động lan truyền đến hệ thống tài chính trong nước.

Theo các kiến nghị, việc sửa đổi pháp luật ngoại hối theo hướng xây dựng cơ chế riêng cho Trung tâm tài chính quốc tế không chỉ tạo nền tảng pháp lý để trung tâm vận hành theo chuẩn mực quốc tế, mà còn mở ra khả năng trở thành cửa ngõ thu hút dòng vốn toàn cầu cho Việt Nam.

Trọng tâm của quá trình sửa đổi là thiết lập cơ chế ngoại hối thông thoáng nhưng có kiểm soát, kết hợp quản lý bằng dữ liệu, phân luồng dòng vốn và phân quyền hợp lý trong vận hành, qua đó tạo động lực phát triển thị trường vốn và các sản phẩm tài chính thế hệ mới trong giai đoạn phát triển tiếp theo.