Gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ thực hiện các Chương trình mục tiêu quốc gia

Toàn cảnh Hội nghị. Ảnh VGP.

Hoàn thiện nền tảng pháp lý, tạo điều kiện triển khai đồng bộ

Chương trình MTQG giai đoạn 2026-2030 được Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 257/2025/QH15 với tổng nguồn lực ngân sách nhà nước khoảng 423.000 tỷ đồng. Việc triển khai diễn ra đồng thời với quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, trong bối cảnh cơ chế quản lý tiếp tục được đẩy mạnh theo hướng phân cấp, phân quyền.

Trên cơ sở tổng kết việc thực hiện ba Chương trình MTQG giai đoạn 2021-2025, chương trình mới được thiết kế theo hướng tích hợp, tập trung nguồn lực, tăng quyền chủ động cho địa phương và quản lý theo kết quả. Những bất cập trước đây như chồng chéo chính sách, phân tán đầu mối, nhiều văn bản hướng dẫn hay phân bổ nguồn lực dàn trải cơ bản đã được xử lý.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, sau 6 tháng đầu năm 2026, hệ thống cơ chế, chính sách và văn bản hướng dẫn ở Trung ương đã được ban hành tương đối đầy đủ, tạo hành lang pháp lý thống nhất để triển khai chương trình trên phạm vi cả nước.

Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các Chương trình MTQG cùng cơ quan thường trực và bộ phận giúp việc cũng đã được kiện toàn theo hướng tập trung, thống nhất.

Đáng chú ý, mặc dù số lượng văn bản hướng dẫn đã giảm tới 79% so với giai đoạn trước, khối lượng văn bản vẫn còn khá lớn. Vì vậy, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành Sổ tay hướng dẫn Chương trình nhằm giúp các bộ, ngành, địa phương thuận lợi hơn trong quá trình tổ chức thực hiện.

Đến hết tháng 6/2026, đã có 31/34 tỉnh, thành phố hoàn thành phân loại nhóm xã; 17 địa phương ban hành kế hoạch thực hiện Chương trình; 9 địa phương ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ ngân sách; 4 địa phương ban hành Bộ tiêu chí xã nông thôn mới.

Bên cạnh những kết quả bước đầu, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đánh giá việc triển khai tại cơ sở vẫn chưa tạo được chuyển biến rõ nét. Phần lớn công việc hiện nay vẫn tập trung vào hoàn thiện thể chế, xây dựng kế hoạch và chuẩn bị nguồn lực, trong khi nhiều nhiệm vụ liên quan trực tiếp đến hạ tầng, sinh kế, giảm nghèo mới ở giai đoạn khởi động.

Đến ngày 30/6/2026, tổng vốn đầu tư công của các Chương trình MTQG mới giải ngân hơn 2.714 tỷ đồng, đạt 23,5% kế hoạch. Trong đó, vốn ngân sách Trung ương giải ngân hơn 1.506 tỷ đồng, tương đương 22,1% kế hoạch.

Cụ thể, Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đạt tỷ lệ giải ngân 24,3%; Chương trình xây dựng nông thôn mới đạt 18,9%; Chương trình giảm nghèo bền vững cũng đạt 18,9%.

Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn phát biểu tại Hội nghị.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Tạ Anh Tuấn, nhìn chung tiến độ giải ngân các Chương trình MTQG đang chậm hơn mặt bằng giải ngân đầu tư công của cả nước. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều phía, bao gồm việc hướng dẫn cơ chế, chính sách còn chưa đồng bộ, giao vốn chậm và khâu tổ chức thực hiện ở địa phương còn nhiều hạn chế.

“Mặc dù đã có thông báo vốn, đã có dự án và cơ chế chính sách nhưng tỷ lệ giải ngân mới đạt khoảng 18,9% kế hoạch năm. Điều này cho thấy việc triển khai các Chương trình MTQG vẫn còn rất chậm”, Thứ trưởng Tạ Anh Tuấn nhấn mạnh.

Để tăng tốc giải ngân trong 6 tháng cuối năm, lãnh đạo Bộ Tài chính đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Dân tộc và Tôn giáo khẩn trương tổng hợp các kiến nghị từ địa phương, kịp thời bổ sung những hướng dẫn còn thiếu hoặc chưa thống nhất nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình triển khai.

Đối với các địa phương, cần sớm ban hành nguyên tắc, tiêu chí và định mức phân bổ vốn; đồng thời chủ động xây dựng các cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền để hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo điều kiện đẩy nhanh tiến độ thực hiện.

Sớm ban hành bộ tiêu chí KPI về giải ngân

Kết luận hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng đánh giá sau 5 năm triển khai giai đoạn 2021-2025, ba Chương trình MTQG đã tạo nhiều chuyển biến tích cực trong phát triển hạ tầng nông thôn, giảm nghèo, nâng cao đời sống người dân và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Trong đó, Chương trình xây dựng nông thôn mới có 4/7 chỉ tiêu vượt kế hoạch; cả nước đã phát triển khoảng 25.000 sản phẩm OCOP. Chương trình giảm nghèo bền vững có 2/5 chỉ tiêu vượt mục tiêu, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 2,95% vào cuối năm 2025. Đối với Chương trình phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, 6/9 chỉ tiêu đã hoàn thành hoặc vượt kế hoạch.

Tuy nhiên, Phó Thủ tướng cũng chỉ rõ nhiều tồn tại như chương trình còn dàn trải; hệ thống văn bản vẫn nhiều; một số địa phương chưa quyết liệt trong tổ chức thực hiện, đặc biệt sau khi sắp xếp đơn vị hành chính; công tác giải phóng mặt bằng, đấu thầu, xác định danh mục dự án và quản lý vật liệu xây dựng còn nhiều vướng mắc.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng phát biểu kết luận hội nghị. Ảnh VGP.

Theo Phó Thủ tướng, thực tế cho thấy nơi nào cấp ủy, chính quyền địa phương vào cuộc quyết liệt thì tiến độ giải ngân đạt kết quả tích cực, thậm chí có địa phương vượt 50%, trong khi nhiều nơi vẫn ở mức rất thấp dù thực hiện cùng một cơ chế chính sách.

Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục phát huy vai trò cơ quan thường trực của Chương trình, chủ động đôn đốc, tổng hợp, xử lý khó khăn phát sinh; phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính, Bộ Dân tộc và Tôn giáo và các cơ quan liên quan trong công tác hướng dẫn, kiểm tra, giám sát.

Đặc biệt, ngay trong tuần tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải trình Chính phủ ban hành bộ tiêu chí đánh giá, chấm điểm KPI đối với việc triển khai và giải ngân các Chương trình MTQG. Đây sẽ là cơ sở để lượng hóa kết quả thực hiện của từng bộ, ngành và địa phương, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu các địa phương quyết tâm hoàn thành mục tiêu giải ngân 100% nguồn vốn ngân sách Trung ương được giao trong năm 2026, coi đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm nhằm khắc phục tình trạng chậm giải ngân kéo dài.

Bên cạnh đó, Ngân hàng Chính sách xã hội được giao tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành và địa phương triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng chính sách, hỗ trợ phát triển sinh kế, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho hộ nghèo, hộ cận nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và người dân vùng khó khăn, góp phần thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững và xây dựng nông thôn mới.