Quản trị doanh nghiệp nhà nước theo hướng hiện đại, có tính lan tỏa

Tiếp cận kinh tế nhà nước như một chỉnh thể theo Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước của Bộ Chính trị từng khẳng định, kinh tế nhà nước là thành phần đặc biệt quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

Nền tảng của kinh tế nhà nước bao gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối hoạt động nhằm thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế-xã hội, ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh, quốc phòng.

Dẫn dắt, điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô

Ngày 6/7/2026, Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật đã ban hành Thông báo số 01-TB/BCĐTW về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Trưởng Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo.

Trong đó, đối với Báo cáo chuyên đề về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế nhà nước theo Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị, Ban Chỉ đạo cơ bản thống nhất với Báo cáo của Đảng ủy Bộ Tài chính về cơ chế, chính sách, giải pháp lớn để thể chế hóa các chủ trương, định hướng về phát triển kinh tế nhà nước, trong đó tiếp cận kinh tế nhà nước như một chỉnh thể, gồm ngân sách nhà nước, tài sản công, đất đai, tài nguyên, kết cấu hạ tầng, dự trữ quốc gia, doanh nghiệp nhà nước, tổ chức tín dụng nhà nước, vốn nhà nước... theo Nghị quyết số 79-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nhưng không phải bằng khẩu hiệu, không dựa vào bao cấp, độc quyền, ưu đãi hành chính hoặc cơ chế xin-cho. Vai trò chủ đạo phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt, điều tiết, ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm các cân đối lớn, chi phối lĩnh vực then chốt, thiết yếu, chiến lược; đồng thời, tuân thủ kỷ luật thị trường, tài chính, quản trị và trách nhiệm giải trình.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chủ trì Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương về hoàn thiện thể chế và thực thi pháp luật. Ảnh: TTXVN

Kết luận của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu, cần rà soát tổng thể hệ thống pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước; xác định rõ các văn bản cần sửa đổi, bổ sung, ban hành mới; nội dung cần xử lý ngay trong năm 2026; nội dung cần chuẩn bị cho việc sửa đổi các luật lớn. Chuyển từ quản lý nguồn lực phân tán sang quản trị thống nhất vòng đời (quy hoạch - phân bổ - giao quản lý, khai thác - sử dụng, hạch toán - giám sát - đánh giá hiệu quả), lấy hiệu quả, giá trị gia tăng và đóng góp phát triển bền vững làm thước đo chủ yếu.

Doanh nghiệp nhà nước cần đột phá trong quản trị theo chuẩn mực hiện đại, minh bạch, cạnh tranh và có cơ chế đánh giá rõ ràng; đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển lĩnh vực then chốt, thiết yếu, có tính lan tỏa. Kiên quyết không để tồn tại lợi ích nhóm, sân sau, đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài mà không rõ chủ thể chịu trách nhiệm.

Ban Chỉ đạo giao Đảng ủy Chính phủ chỉ đạo Đảng ủy Bộ Tài chính và các cơ quan liên quan rà soát tổng thể hệ thống pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước theo hướng xác định rõ danh mục các văn bản phải sửa đổi, bổ sung, thay thế, bãi bỏ hoặc ban hành mới và lộ trình thực hiện; đề xuất các cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển doanh nghiệp nhà nước.

Trước đó, thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 6/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước (Nghị quyết số 79-NQ/TW), Đảng bộ Bộ Tài chính ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW.

Kế hoạch nhằm quán triệt để thống nhất quan điểm xây dựng, phát triển kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế; kiến tạo phát triển, dẫn dắt, mở đường; cạnh tranh bình đẳng, tiếp cận công bằng với các khu vực kinh tế khác; nguồn lực kinh tế nhà nước được rà soát, thống kê, đánh giá, hạch toán đầy đủ theo nguyên tắc thị trường.

Đồng thời, cụ thể hóa chủ trương, đường lối, quan điểm, mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp được xác định tại Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Đảng bộ Bộ Tài chính.

Kế hoạch đặt ra yêu cầu toàn Đảng bộ Bộ Tài chính quyết tâm phấn đấu thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ được giao; đảm bảo sự thống nhất cao, nỗ lực lớn trong nhận thức và hành động của toàn thể cán bộ, đảng viên trong Đảng bộ; đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, cơ quan, đơn vị trong chỉ đạo và tổ chức thực hiện Kế hoạch.

Kế hoạch hành động của Đảng bộ Bộ Tài chính cũng đã đưa ra các nhiệm vụ, giải pháp cụ thể. Trong đó, đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức của cấp ủy các cấp trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện các nội dung về phát triển kinh tế nhà nước. Tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền về phát triển kinh tế nhà nước, xây dựng và tổ chức triển khai kế hoạch tuyên truyền sâu rộng về phát triển kinh tế nhà nước; đa dạng hóa các hình thức, phương thức tuyên truyền; triển khai các chương trình truyền thông chuyên đề về phát triển kinh tế nhà nước trên các kênh thông tin do đơn vị phụ trách, các mạng xã hội, báo điện tử để khơi thông và nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng nguồn lực cho phát triển kinh tế nhà nước.

Hoàn thiện thể chế để kinh tế nhà nước phát triển

Các đảng bộ, chi bộ trực thuộc Đảng bộ Bộ Tài chính tổ chức chỉ đạo triển khai các nhiệm vụ chính trị được phân công cho đơn vị thực hiện Nghị quyết của Bộ Chính trị và các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ về phát triển kinh tế nhà nước; trong đó, tập trung ưu tiên vào hoàn thiện, nâng cao chất lượng thể chế, chính sách, bảo đảm pháp luật đồng bộ, minh bạch cho phát triển kinh tế nhà nước.

Tiếp tục thực hiện cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền, nâng cao tính tự chủ, tự chịu trách nhiệm; thực hiện đánh giá tác động và phân tích lợi ích - chi phí xã hội của hoạt động đầu tư từ nguồn lực vật chất của Nhà nước theo thông lệ quốc tế. Tách bạch việc sử dụng nguồn lực Nhà nước trong cung cấp hàng hoá, dịch vụ công, thực hiện nhiệm vụ chính trị với các hoạt động kinh doanh; tạo nền tảng minh bạch, công bằng trong đánh giá hiệu quả sử dụng nguồn lực công. Tạo lập môi trường thuận lợi, công bằng, minh bạch cho các khu vực kinh tế, trong đó có khu vực kinh tế nhà nước, trong khai thác và sử dụng nguồn lực quốc gia.

Bên cạnh đó, hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia, trong đó dữ liệu về chủ thể và các nguồn lực của kinh tế nhà nước được chuẩn hóa, quản lý thống nhất, cập nhật thường xuyên, bảo đảm liên thông, tích hợp, chia sẻ, an toàn, an ninh thông tin, dữ liệu; khai thác, sử dụng dữ liệu để kịp thời giám sát, đánh giá hiệu quả quản lý, sử dụng vốn, tài sản, nguồn lực nhà nước, làm căn cứ cho hoạch định chính sách, phân bổ và điều tiết nguồn lực.

Đối với các thành tố của kinh tế nhà nước, Kế hoạch yêu cầu chú trọng tới các nhiệm vụ như: ban hành cơ chế vượt trội, triển khai các khuôn khổ thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) đối với phát triển kinh tế không gian vũ trụ và kinh tế tầm thấp, ngành công nghiệp hàng không, vũ trụ. Mở rộng việc áp dụng hình thức hợp tác công - tư trong xây dựng và quản lý, vận hành công trình kết cấu hạ tầng.

Xây dựng cơ chế đặc thù trong mua, bán, nhập, xuất, chuyển đổi mục đích, luân chuyển hàng dự trữ quốc gia; bảo đảm tính chủ động, linh hoạt, kịp thời trong mọi tình huống. Giảm đầu mối để tăng quy mô, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn của các quỹ tài chính Nhà nước ngoài ngân sách.

Tập trung đầu tư, phát triển một số tập đoàn kinh tế, doanh nghiệp nhà nước mạnh, có quy mô lớn đóng vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực then chốt, chiến lược. Sắp xếp, tổ chức lại hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập phù hợp với chính quyền địa phương hai cấp; tập trung đầu tư phát triển đối với một số đơn vị sự nghiệp công lập quan trọng có tiềm lực, có khả năng cạnh tranh trong một số lĩnh vực nghiên cứu cơ bản, ngành công nghệ chiến lược.