Đón dòng vốn công nghệ cao, bán dẫn Việt Nam hướng tới nấc thang giá trị mới

Ngành Bán dẫn Việt Nam trước cơ hội bứt phá khi đón làn sóng đầu tư tỷ USD.

Việt Nam hút mạnh dòng vốn đầu tư vào ngành bán dẫn

Một trong những tín hiệu tích cực nhất của ngành bán dẫn là dòng vốn đầu tư nước ngoài tiếp tục tăng mạnh. Đến cuối năm 2025, Việt Nam thu hút 241 dự án FDI trong lĩnh vực bán dẫn với tổng vốn đăng ký hơn 14,2 tỷ USD. Đáng chú ý, Việt Nam đã tham gia hầu hết các công đoạn của chuỗi giá trị, thu hút hơn 50 doanh nghiệp thiết kế chip cùng khoảng 7.000 kỹ sư đang làm việc trong ngành.

Thị trường đang đặc biệt quan tâm đến khả năng Việt Nam đón thêm dự án nhà máy bán dẫn trị giá khoảng 1 tỷ USD trong quý III/2026. Dự án sản xuất đế mạch đóng gói bán dẫn của LG Innotek tại Hải Phòng nếu được triển khai sẽ trở thành dự án công nghệ cao đầu tiên trong Khu Thương mại tự do Hải Phòng, góp phần nâng vị thế của thành phố trong chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu.

Việc nhiều dự án quy mô tỷ USD liên tiếp xuất hiện cho thấy cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư công nghệ cao giữa các quốc gia đang bước sang giai đoạn mới. Các tập đoàn không chỉ quan tâm ưu đãi thuế mà còn đánh giá chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, tính ổn định của chính sách và khả năng hình thành chuỗi cung ứng nội địa để đảm bảo hoạt động lâu dài.

Theo Báo cáo Đầu tư ASEAN 2025, khu vực hiện chiếm hơn 20% hoạt động lắp ráp, kiểm định và đóng gói bán dẫn toàn cầu. Giai đoạn 2021-2024, ASEAN thu hút trung bình 12 tỷ USD vốn đầu tư mới mỗi năm, tương đương khoảng 12% tổng dòng vốn bán dẫn toàn cầu. Hầu hết các tập đoàn lớn đều đã hiện diện và xây dựng mạng lưới sản xuất trong khu vực.

Singapore và Malaysia vẫn dẫn đầu về số lượng cơ sở bán dẫn, tiếp theo là Việt Nam, Philippines, Thái Lan và Indonesia. Trong 30 doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu thế giới, có tới 17 công ty đến từ Hoa Kỳ. Nhiều tập đoàn phụ thuộc đáng kể vào năng lực sản xuất tại ASEAN, trong đó Intel, GlobalFoundries và On Semiconductor đều ghi nhận tỷ trọng doanh thu lớn từ khu vực này.

Hướng tới vị trí cao hơn trong chuỗi giá trị

Những năm gần đây, Việt Nam liên tục hoàn thiện chính sách phát triển ngành bán dẫn thông qua chiến lược công nghệ cao, đầu tư hạ tầng và thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Đồng thời, nhiều chương trình hợp tác giữa cơ quan quản lý, trường đại học và doanh nghiệp được triển khai nhằm đào tạo đội ngũ kỹ sư chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

Theo Luật Đầu tư năm 2025, doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực bán dẫn, trí tuệ nhân tạo và điện toán hiệu năng cao được hưởng thuế thu nhập doanh nghiệp 10% trong 15 năm, miễn thuế bốn năm đầu và giảm 50% trong chín năm tiếp theo. Ngoài ra, doanh nghiệp còn được miễn tiền thuê đất tới 15 năm cùng nhiều ưu đãi khác

Những dự án bán dẫn, AI hoặc điện toán hiệu năng cao có quy mô vốn từ 230 triệu USD trở lên sẽ được áp dụng thêm nhiều ưu đãi về thuế và tiền thuê đất. Theo Bộ Tài chính, chất lượng dòng vốn FDI vào Việt Nam đang cải thiện rõ rệt khi ngày càng có nhiều dự án quy mô lớn trong các lĩnh vực điện tử, chuyển đổi số và công nghệ cao.

Dù triển vọng tích cực, Việt Nam vẫn chủ yếu tham gia các khâu có giá trị gia tăng thấp trong chuỗi bán dẫn. Những hoạt động cốt lõi như thiết kế chip tiên tiến, nghiên cứu công nghệ nền tảng hay phát triển hệ thống bán dẫn phức tạp vẫn phụ thuộc nhiều vào các tập đoàn nước ngoài, khiến khả năng làm chủ công nghệ còn hạn chế.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất là năng lực nghiên cứu và phát triển còn khiêm tốn. Ngành bán dẫn đòi hỏi vốn đầu tư rất lớn, chu kỳ dài và rủi ro cao nên cần chiến lược bền bỉ trong nhiều năm. Bên cạnh đó, nguồn nhân lực chất lượng cao vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển nhanh của toàn ngành.

Theo ông Trần Đăng Hòa, Chủ tịch FPT IS, Việt Nam đã có nhiều chính sách ưu đãi quan trọng nhưng cần sớm hoàn thiện hướng dẫn thực hiện. Những quy định liên quan đến ưu đãi thuế, nhập khẩu thiết bị công nghệ cao và xuất xứ sản phẩm cần rõ ràng hơn để doanh nghiệp yên tâm mở rộng đầu tư và triển khai các dự án quy mô lớn.

“Phát triển nguồn nhân lực phải được ưu tiên thông qua ba hướng gồm đào tạo chuyển đổi kỹ sư hiện hữu, thu hút chuyên gia quốc tế và Việt kiều, đồng thời mở rộng mô hình đào tạo gắn với doanh nghiệp. Song song đó, việc xây dựng các trung tâm Chip-Lab quốc gia sẽ tạo nền tảng cho hoạt động nghiên cứu và đổi mới sáng tạo”, ông Hòa nêu rõ.

Theo Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân, Việt Nam cần thực hiện ba chuyển dịch chiến lược gồm nâng cấp lên các công đoạn có giá trị gia tăng cao, chuyển từ thu hút đầu tư sang đồng sáng tạo công nghệ và phát triển đội ngũ nhân tài dẫn dắt công nghệ tương lai. Đây sẽ là thước đo quan trọng cho sự thành công của ngành bán dẫn trong thập kỷ tới.