Thị trường chứng khoán Việt Nam đứng trước cơ hội lớn để bứt phá sau nâng hạng

Ông Kojima Kazunobu, Viện Nghiên cứu Daiwa, Chuyên gia Trưởng từ Dự án “Nâng cao năng lực về thúc đẩy hiệu quả thị trường chứng khoán Việt Nam” (JICA).

Phóng viên: FTSE Russell đã giữ nguyên lộ trình nâng hạng Việt Nam lên Thị trường mới nổi thứ cấp từ tháng 9/2026. Theo ông, những cải cách quan trọng nào giúp Việt Nam đạt được kết quả này và tác động của việc nâng hạng đối với dòng vốn ngoại sẽ diễn ra theo hướng nào?

Ông Kojima Kazunobu: Kể từ khi FTSE Russell thông báo nâng hạng Việt Nam lên nhóm Thị trường mới nổi thứ cấp, thay đổi đáng chú ý nhất không phải là một thay đổi đơn lẻ về quy định, mà là sự ghi nhận của cộng đồng đầu tư quốc tế đối với quá trình cải cách bền bỉ đi kèm với đối thoại liên tục và minh bạch. Các cơ quan quản lý Việt Nam đã thể hiện sự cầu thị rất lớn trước phản hồi từ nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đã đóng vai trò then chốt khi duy trì sự hợp tác chặt chẽ với với FTSE Russell, tổ chức các buổi làm việc, phiên giải trình và chủ động thông tin về tiến độ cải cách tới các thành viên trên thị trường toàn cầu.

Sự trao đổi liên tục và thiện chí này góp phần xây dựng niềm tin rằng cải cách không chỉ dừng lại ở lời nói, mà còn được thấu hiểu và thực thi trên thực tế. Việc nâng hạng đã tạo ra hiệu ứng tín hiệu tích cực đối với niềm tin của nhà đầu tư nước ngoài, phản ánh tiến bộ về tính minh bạch và thông lệ thị trường.

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, tác động đối với dòng vốn quốc tế thực tế mang tính lộ trình hơn là tức thì. Các nhà đầu tư thụ động thường được kỳ vọng sẽ điều chỉnh vị thế gần thời điểm hiệu lực của việc nâng hạng, phù hợp với quy tắc phân bổ theo chỉ số. Trong khi đó, các nhà đầu tư chủ động vẫn duy trì cách tiếp cận chọn lọc, cân nhắc các yếu tố như tính thanh khoản, tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng và mức độ tập trung của thị trường.

Phóng viên: Việt Nam cần ưu tiên tháo gỡ những rào cản nào để duy trì sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tổ chức dài hạn sau khi bước vào lộ trình nâng hạng, thưa ông?

Ông Kojima Kazunobu: Để duy trì sức hấp dẫn đối với các nhà đầu tư tổ chức dài hạn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gia tăng, Việt Nam cần tiếp tục tập trung nâng cao chất lượng và khả năng đầu tư của thị trường chứng khoán. Mặc dù số lượng doanh nghiệp niêm yết và đăng ký giao dịch đã vượt 1.500, nhưng số doanh nghiệp có quy mô và thanh khoản đáp ứng tiêu chí đầu tư của các nhà đầu tư toàn cầu vẫn còn tương đối hạn chế.

Đặc biệt, giới hạn sở hữu nước ngoài vẫn tiếp tục gây hạn chế cho việc xây dựng danh mục đầu tư của các nhà đầu tư quốc tế, nhất là trong các lĩnh vực có vốn hóa lớn như ngân hàng. Ngoài ra, dù số lượng công ty niêm yết lớn nhưng nhóm cổ phiếu có đủ tính thanh khoản và tỷ lệ chuyển nhượng tự do để vào tầm nhìn đầu tư của các nhà đầu tư toàn cầu vẫn còn ít.

Bên cạnh đó, đối với các nhà đầu tư nước ngoài, những trở ngại mang tính kỹ thuật như ngôn ngữ thông tin công bố, tiêu chuẩn kế toán và tính hiệu quả của thị trường có thể dần cải thiện.

Tôi cho rằng, Việt Nam nên ưu tiên định hình một quy trình tích hợp về chào bán công khai (IPO) và niêm yết chứng khoán phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế. Điều này là vì IPO đại diện cho cơ hội đầu tư mới hấp dẫn nhất tại Việt Nam đối với các nhà đầu tư tổ chức quốc tế. Việc áp dụng phương thức bảo lãnh phát hành (underwriting) và "dựng sổ" (book building) để xác định giá và phân bổ trong IPO là điều kiện tiên quyết để thu hút phổ rộng các nhà đầu tư quốc tế tham gia.

Ngoài ra, việc tạo ra các phân khúc thị trường chuyên biệt như thị trường "Blue Chip" với các tiêu chuẩn định tính cao về quản trị công ty và công bố thông tin sẽ giúp các nhà đầu tư nước ngoài dễ dàng tiếp cận các doanh nghiệp chất lượng hơn.

Nâng cao chất lượng của các công ty niêm yết là chủ đề trọng tâm xuyên suốt các dự án của JICA tại Việt Nam. Ảnh: Minh Đức

Phóng viên: Trong khuôn khổ các dự án của JICA, xin ông cho biết, những sáng kiến nào đang được triển khai để nâng cao quản trị doanh nghiệp và thúc đẩy công bố thông tin theo chuẩn quốc tế, nhất là liên quan đến ESG?

Ông Kojima Kazunobu: Nâng cao chất lượng của các công ty niêm yết là chủ đề trọng tâm xuyên suốt các dự án của JICA tại Việt Nam. Với dự án trước đây (giai đoạn 2019–2023), có một sáng kiến quan trọng tập trung vào công tác công bố thông tin và quan hệ nhà đầu tư. Cụ thể, một chương trình hội thảo trực tuyến kéo dài hai ngày về công bố thông tin và hoạt động quan hệ nhà đầu tư đã được tổ chức cho các doanh nghiệp niêm yết, thu hút khoảng 600 công ty niêm yết Việt Nam tham gia.

Trên cơ sở đó, dự án hiện tại (từ tháng 4/2024 đến tháng 3/2027) đặt trọng tâm lớn hơn vào việc công bố thông tin liên quan đến tính bền vững và quản trị doanh nghiệp.

Các chuyên gia JICA đã hỗ trợ tư vấn liên quan đến việc sửa đổi Thông tư số 96/2020/TT-BTC, cũng như thúc đẩy việc thảo luận chuyên sâu về các xu hướng quốc tế như các chuẩn mực ISSB. Nội dung thảo luận cũng bao gồm việc xem xét bộ chuẩn mực của Hội đồng Chuẩn mực Bền vững Nhật Bản (SSBJ), vốn được thiết kế nhằm đảm bảo mức độ tương thích cao với chuẩn mực của ISSB mà vẫn phản ánh kinh nghiệm quản lý trong nước.

Ngoài ra, từ góc độ nâng cao chất lượng của các công ty niêm yết, chúng tôi cũng đang tiến hành trao đổi về khả năng áp dụng cơ chế thẩm định điều kiện thực chất (điều kiện định tính – ND) tại Sở Giao dịch chứng khoán. Đây là phương thức được áp dụng rộng rãi tại nhiều thị trường, nhằm đánh giá các yếu tố như năng lực công bố thông tin phù hợp của doanh nghiệp, tính hiệu quả trong vận hành quản trị doanh nghiệp và việc bảo vệ quyền bình đẳng giữa các cổ đông. Trên bình diện quốc tế, cách tiếp cận này được nhìn nhận là góp phần nâng cao chất lượng niêm yết và tăng cường bảo vệ nhà đầu tư trong dài hạn.

Phóng viên: Nhìn về tầm nhìn đến năm 2030, theo ông, thị trường chứng khoán Việt Nam cần tập trung vào những trụ cột nào để trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn hiệu quả?

Ông Kojima Kazunobu: Vai trò của thị trường chứng khoán có thể được nhìn nhận trên hai chức năng cốt lõi: thị trường sơ cấp phục vụ huy động vốn và thị trường thứ cấp phục vụ quản lý tài sản. Để hỗ trợ tăng trưởng bền vững của Việt Nam, hai chức năng này cần vận hành theo hướng bổ trợ lẫn nhau, trong đó thị trường sơ cấp cung cấp nguồn vốn cho sự tăng trưởng của doanh nghiệp Việt Nam, còn thị trường thứ cấp hỗ trợ quá trình hình thành tài sản dài hạn cho người dân Việt Nam.

Việc nâng hạng thị trường gần đây nên được nhìn nhận là một bước khởi đầu thay vì là đích đến. Từ tầm nhìn dài hạn, thách thức then chốt là làm thế nào để thị trường chứng khoán Việt Nam có thể tiến xa hơn, trở thành một kênh hiệu quả cho lưu chuyển vốn trung và dài hạn nhằmkiến thiết tăng trưởng kinh tế bền vững của Việt Nam.

Về phía JICA, theo cách hiểu của tôi, JICA cam kết đóng góp vào việc thực hiện Chiến lược Phát triển thị trường chứng khoán Việt Nam đến năm 2030, thông qua các dự án tiếp nối hoặc các hình thức hợp tác mới sau khi dự án hiện tại kết thúc vào tháng 3/2027. Sự gắn kết liên tục này của JICA, được xây dựng trên nền tảng hợp tác chặt chẽ với các cơ quan quản lý của Việt Nam và các thành viên thị trường, sẽ góp phần duy trì động lực cải cách và thúc đẩy thị trường tiếp tục tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.

Chúng tôi tin rằng đây sẽ trở thành một trong những thị trường tiềm năng hấp dẫn nhất thế giới đối với các nhà đầu tư nước ngoài, được hưởng lợi từ tốc độ tăng trưởng kinh tế vượt bậc của Việt Nam, nguồn nhân lực 100 triệu người có trình độ học vấn và lao động chăm chỉ, cũng như sự ổn định chính trị và xã hội.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn những chia sẻ của ông!