Thị trường chứng khoán Việt Nam trước ngưỡng cửa phát triển mới

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn làm việc với Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tháng 5/2026. Ảnh: Minh Đức

Dòng vốn quốc tế chờ ngày giải ngân

Sau nhiều năm nằm trong danh sách theo dõi, thị trường chứng khoán Việt Nam đã được FTSE Russell xác nhận chuyển từ thị trường cận biên lên thị trường mới nổi thứ cấp. Quyết định có hiệu lực từ phiên giao dịch ngày 21/9/2026, đưa Việt Nam vào cùng nhóm phân loại với nhiều thị trường lớn như Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia.

Thành quả này được tạo dựng qua quá trình cải cách kéo dài, từ hoàn thiện khung pháp lý, tháo gỡ yêu cầu ký quỹ trước giao dịch đối với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài đến hiện đại hóa hạ tầng và nâng cao tiêu chuẩn công bố thông tin. Việc đưa hệ thống công nghệ KRX vào vận hành tiếp tục mở rộng dư địa phát triển sản phẩm, tăng năng lực xử lý giao dịch và hỗ trợ công tác giám sát.

Theo lộ trình của FTSE Russell, cổ phiếu Việt Nam sẽ được đưa vào các chỉ số mới nổi qua 4 giai đoạn, kéo dài từ tháng 9/2026 đến tháng 9/2027. Tỷ lệ phân bổ theo từng đợt lần lượt là 10%, 20%, 35% và 35%, tương ứng mức tích lũy 10%, 30%, 65% trước khi hoàn tất 100%.

Cơ chế triển khai từng bước cho thấy ngày 21/9 mới là thời điểm khởi đầu của quá trình giải ngân. Với giả định tổng vốn thụ động khoảng 1,5 tỷ USD, lượng tiền gắn với đợt đầu có thể vào khoảng 150 triệu USD. Phần còn lại dự kiến được phân bổ trong các kỳ cơ cấu tiếp theo vào tháng 3, tháng 6 và tháng 9/2027.

Đồ họa có sự hỗ trợ bởi AI.

Trao đổi với Tạp chí Kinh tế - Tài chính, ông Phạm Lưu Hưng, Kinh tế trưởng SSI Research cho biết, ước tính tổng dòng vốn thụ động liên quan đến sự kiện này có thể đạt 1,5-1,67 tỷ USD. Dự báo, dòng vốn ETF sẽ giải ngân rõ nét hơn từ tháng 9/2026. Tuy nhiên, giá cổ phiếu thường vận động trước kỳ vọng, vì vậy, một phần tác động có thể đã được phản ánh trước khi các quỹ chính thức thực hiện giao dịch.

Theo ông Hưng, áp lực bán từ các quỹ đầu tư theo chỉ số cận biên dự kiến không quá lớn do quy mô của nhóm này còn hạn chế. Trong khi đó, làn sóng IPO của các doanh nghiệp lớn và sự xuất hiện của nguồn hàng mới có thể gia tăng sức hấp dẫn, qua đó thu hút dòng vốn vượt ra ngoài phạm vi các quỹ mô phỏng chỉ số.

“Việc gia nhập nhóm thị trường mới nổi không phải ‘phép màu’ khiến chỉ số tăng mạnh ngay lập tức. Đây giống như một chứng nhận về bước tiến của chứng khoán Việt Nam trong quá trình tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Chặng đường tiếp theo là nâng cao năng lực cạnh tranh trong nhóm phân loại của FTSE và tiến tới đáp ứng các tiêu chí của MSCI”, chuyên gia của SSI Research chia sẻ.

Thực tế, toàn bộ nguồn tiền “ngoại” sẽ giải ngân ngay sau ngày 21/9/2026. Vốn thụ động vận động theo lịch cơ cấu chỉ số, còn quyết định của các quỹ chủ động chịu ảnh hưởng bởi định giá, tỷ giá, triển vọng lợi nhuận, thanh khoản, khả năng thoái vốn và chất lượng quản trị doanh nghiệp.

Do đó, ông Hưng cho rằng, nhà đầu tư không nên “đong đếm” tác động lớn nhất của dấu mốc nâng hạng qua lượng tiền giải ngân trong một phiên. Giá trị dài hạn là khả năng đưa chứng khoán Việt Nam vào “tầm ngắm” thường xuyên của các tổ chức quản lý tài sản toàn cầu, mở rộng cơ sở nhà đầu tư và tạo thêm cầu nối giữa nguồn vốn quốc tế với doanh nghiệp trong nước.

Từ góc nhìn của một quỹ ngoại, trong thư gửi nhà đầu tư sau quyết định nâng hạng của FTSE Russell, ông Petri Deryng, nhà sáng lập kiêm quản lý PYN Elite Fund, nhận định, việc nâng hạng sẽ thu hút thêm nhà đầu tư tổ chức vào Việt Nam. Các quỹ bám theo chỉ số FTSE sẽ điều chỉnh danh mục và nâng tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam trong năm 2026.

“Chúng tôi tin rằng Việt Nam cũng sẽ được MSCI, một tổ chức xếp hạng khác, nâng hạng lên thị trường mới nổi trong những năm tới. Ngoài ra, việc trái phiếu chính phủ được xếp hạng IG trong những năm tới sẽ rất quan trọng đối với việc tài trợ cho các dự án công lớn của Việt Nam”, ông Petri Deryng nhấn mạnh.

Tái cơ cấu để mở rộng dòng vốn dài hạn

Thị trường chứng khoán bước vào giai đoạn mới trên nền tảng quy mô ngày càng lớn. Đến ngày 30/6/2026, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt hơn 10,57 triệu tỷ đồng, tăng khoảng 6% so với cuối năm 2025 và tương đương 82,3% GDP ước tính năm 2025. Giá trị giao dịch bình quân đạt khoảng 29.300 tỷ đồng mỗi phiên, trong khi số tài khoản chứng khoán tăng lên 13,16 triệu.

Năng lực huy động vốn cũng tiếp tục được cải thiện. Năm 2025, tổng giá trị vốn huy động thông qua phát hành cổ phiếu và trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt hơn 763.000 tỷ đồng. Trong 6 tháng đầu năm 2026, giá trị phát hành cổ phiếu đạt khoảng 114.000 tỷ đồng, tăng hơn 67% so với cùng kỳ; phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ đạt gần 149.000 tỷ đồng.

Các số liệu này phản ánh vai trò ngày càng rõ nét của thị trường chứng khoán trong việc chia sẻ chức năng cung ứng vốn với hệ thống ngân hàng. Đây là yêu cầu cấp thiết khi nền kinh tế hướng tới tốc độ tăng trưởng cao, kéo theo nhu cầu nguồn lực lớn dành cho hạ tầng, sản xuất, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển khu vực kinh tế tư nhân.

Trong báo cáo “A Turning Point for Viet Nam’s Capital Markets”, Ngân hàng Thế giới (WB) ước tính, Việt Nam cần khoảng 30 tỷ USD mỗi năm để đầu tư hạ tầng, trong khi mức thiếu hụt tích lũy giai đoạn 2019-2040 có thể lên tới 94 tỷ USD. Giai đoạn 2019-2023, nền kinh tế huy động bình quân khoảng 53,5 tỷ USD mỗi năm qua hệ thống ngân hàng, trong khi nguồn vốn từ thị trường cổ phiếu mới đạt khoảng 2,9 tỷ USD.

Khoảng cách này phản ánh dư địa phát triển rất lớn của thị trường vốn. Việc doanh nghiệp phụ thuộc nhiều vào tín dụng ngân hàng có thể gia tăng áp lực về kỳ hạn và thanh khoản. Một thị trường cổ phiếu, trái phiếu đủ sâu sẽ cung cấp nguồn lực dài hạn phù hợp hơn cho các dự án hạ tầng, công nghệ và hoạt động đầu tư có thời gian thu hồi vốn kéo dài.

Bà Mariam J. Sherman, Giám đốc WB phụ trách Việt Nam, Campuchia và Lào nhấn mạnh, mục tiêu huy động nguồn lực ở quy mô cần thiết để Việt Nam tiến tới quốc gia thu nhập cao chỉ có thể đạt được khi thị trường vốn tạo dựng được niềm tin với nhà đầu tư trên toàn cầu.

Niềm tin vì vậy trở thành một loại “vốn” đặc biệt. Dòng tiền có thể xuất hiện nhờ hoạt động cơ cấu chỉ số, nhưng khả năng ở lại lâu dài phụ thuộc vào mức độ minh bạch, sự nhất quán của chính sách, chất lượng doanh nghiệp và hiệu quả bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư.

Theo Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước Vũ Thị Chân Phương, thay đổi phân hạng mới chỉ tạo ra cơ hội ban đầu. Để chuyển hóa cơ hội thành dòng vốn thực chất, thị trường cần có thêm nhiều doanh nghiệp đủ quy mô, quản trị minh bạch, sử dụng vốn hiệu quả và đáp ứng yêu cầu của nhà đầu tư quốc tế.

Yêu cầu tái cơ cấu theo đó được đặt ra ở cả phía cung lẫn phía cầu. Về nguồn cung, cần thúc đẩy IPO gắn với niêm yết, đẩy nhanh cổ phần hóa, thoái vốn nhà nước và khuyến khích doanh nghiệp lớn, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài tham gia thị trường. Nguồn hàng mới phải bảo đảm chất lượng, có tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng phù hợp và quy mô đủ lớn để các quỹ tổ chức giải ngân.

Cơ cấu chứng khoán Việt Nam hiện còn tập trung nhiều vào tài chính và bất động sản. Việc bổ sung doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực tiêu dùng, công nghệ, logistics, y tế, năng lượng và hạ tầng sẽ giúp thị trường phản ánh đầy đủ hơn cấu trúc nền kinh tế. Cơ cấu ngành đa dạng hơn cũng mở rộng lựa chọn cho các quỹ có chiến lược và khẩu vị rủi ro khác nhau. Ở phía cầu, vai trò của nhà đầu tư tổ chức như quỹ đầu tư, doanh nghiệp bảo hiểm và quỹ hưu trí cần được mở rộng.

Nhìn lại 30 năm lịch sử hình thành và phát triển ngành Chứng khoán, Chủ tịch Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cho rằng, thị trường đang chuyển từ giai đoạn “đạt điều kiện” sang vận hành ổn định, bền vững theo chuẩn mực mới nổi; trọng tâm là củng cố an toàn hệ thống, nâng cao minh bạch, khả năng chống chịu và thích ứng trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

“Chặng đường ấy là một phần trong hành trình hơn 80 năm xây dựng và phát triển của ngành Tài chính Việt Nam. Từ những ngày đầu còn sơ khai, thị trường chứng khoán đã từng bước trở thành kênh huy động và phân bổ vốn quan trọng, góp phần hoàn thiện cấu trúc tài chính quốc gia và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội”, bà Phương khẳng định.

Trong khi đó, theo WB, cơ cấu nhà đầu tư chứng khoán Việt Nam còn nghiêng về cá nhân nên dễ chịu ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông. Sự tham gia lớn hơn của các tổ chức dài hạn sẽ góp phần ổn định dòng vốn, cải thiện khả năng định giá và nâng mức độ chuyên nghiệp.

Đi cùng quá trình này là yêu cầu nâng chuẩn công bố thông tin bằng tiếng Anh, chuẩn hóa dữ liệu, cải thiện quản trị công ty và tăng trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp. Công tác thanh tra, giám sát cũng cần theo kịp tốc độ mở rộng quy mô, bảo đảm phát hiện sớm và xử lý nghiêm các hành vi thao túng, giao dịch nội gián hoặc công bố thông tin sai lệch.

Việc gia nhập nhóm thị trường mới nổi thứ cấp của FTSE Russell đồng thời tạo nền tảng để Việt Nam hướng đến tiêu chuẩn cao hơn của MSCI. WB nhận định dòng vốn từ sự kiện MSCI nâng hạng có thể lớn gấp 3-4 lần tác động của FTSE. Dù vậy, Việt Nam vẫn cần tiếp tục xử lý các vấn đề liên quan đến giới hạn sở hữu nước ngoài, mức độ tự do hóa thị trường ngoại hối, cơ chế đối tác bù trừ trung tâm, thủ tục mở tài khoản, công bố thông tin và khả năng tiếp cận bình đẳng của nhà đầu tư quốc tế.

Về những kết quả ngành Chứng khoán đạt được trong thời gian qua, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn đánh giá cao và ghi nhận nhiều kết quả nổi bật, trong đó có nỗ lực đưa thị trường Việt Nam vào danh sách nâng hạng lên thị trường mới nổi của FTSE Russell và tiếp tục được MSCI theo dõi, đánh giá.

Theo Bộ trưởng, thành quả này được tạo nên từ quá trình hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả giám sát, đa dạng hóa sản phẩm, đưa hệ thống công nghệ mới vào vận hành và chủ động hội nhập quốc tế.

Bước vào giai đoạn phát triển mới, Bộ trưởng yêu cầu ngành Chứng khoán giữ vững kết quả nâng hạng, tiếp tục đáp ứng các tiêu chí của MSCI và thông lệ quốc tế; đồng thời đẩy nhanh sửa đổi pháp luật, cải cách thủ tục hành chính, nâng chất lượng hàng hóa, phát triển nhà đầu tư tổ chức và tăng cường giám sát gắn với chuyển đổi số. Việc mở rộng quy mô phải đi cùng quản trị rủi ro, bảo đảm thị trường vận hành ổn định, an toàn, minh bạch, qua đó phát huy vai trò kênh huy động vốn trung và dài hạn cho nền kinh tế.

Bên cạnh đó, Thứ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Đức Chi cũng đề nghị ngành Chứng khoán phát triển theo chiều sâu, rà soát sửa đổi Luật Chứng khoán, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, đa dạng hóa sản phẩm, trong đó có chứng khoán phái sinh và tài chính xanh, đồng thời nâng cao chất lượng đội ngũ quản lý. Đây là những nhiệm vụ vừa củng cố vị thế mới nổi theo FTSE, vừa chuẩn bị nền tảng để tiến tới các tiêu chuẩn cao hơn của MSCI.

Khi tiếng chuông mở cửa phiên giao dịch ngày 21/9/2026 vang lên, thị trường chứng khoán Việt Nam sẽ bước sang một vị thế mới trên bản đồ tài chính toàn cầu. Dòng tiền từ các quỹ quốc tế là kỳ vọng dễ nhận thấy, song thành quả bền vững hơn nằm ở khả năng xây dựng một thị trường minh bạch, cân bằng và đủ chiều sâu. Khi niềm tin được củng cố, nguồn vốn được dẫn tới những doanh nghiệp sử dụng hiệu quả, bước chuyển về phân hạng mới thực sự trở thành động lực phát triển của thị trường tài chính và nền kinh tế.

(Bài viết đăng lại từ Đặc san Kinh tế - Tài chính Việt Nam năm 2026)