Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đang tăng tốc về "đích", đảm bảo độ tin cậy số liệu

Phó Cục trưởng Cục Thống kê Đỗ Thị Ngọc làm việc tại Lâm Đồng chỉ đạo, giám sát công tác tổ chức Tổng điều tra kinh tế năm 2026.

Ngày 12/2/2026, Bộ trưởng Bộ Tài chính Nguyễn Văn Thắng ký ban hành Quyết định số 303/QĐ-BTC về việc sửa đổi Điều 3 Quyết định số 2837/QĐ-BTC ngày 18/8/2025 về việc tổ chức Tổng điều tra kinh tế năm 2026 (TĐTKT 2026), đồng thời sửa đổi, bổ sung Phương án Tổng điều tra kinh tế năm 2026 ban hành kèm theo Quyết định số 3100/QĐ-BTC ngày 4/9/2025. Theo đó, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 được triển khai với một yêu cầu rất đặc biệt: đẩy nhanh tiến độ, rút ngắn thời gian tới 7 tháng, nhưng vẫn phải bảo đảm chất lượng và độ tin cậy của số liệu.

Theo bà Đỗ Thị Ngọc, Phó Cục trưởng Cục Thống kê (Bộ Tài chính), việc rút ngắn thời gian 7 tháng có ý nghĩa rất lớn đối với công tác điều hành kinh tế ở nhiều khía cạnh. Trước hết, số liệu TĐTKT 2026 là một bức tranh tổng thể đầy đủ nhất về các cơ sở kinh tế, lao động, quy mô và cơ cấu nền kinh tế. Việc công bố số liệu sớm 7 tháng giúp nhà hoạch định chính sách có căn cứ đưa ra các chính sách sát thực tế nhất, giảm độ trễ thông tin trong nền kinh tế.

Bên cạnh đó, khi có dữ liệu sớm cũng giúp phát hiện nhanh các xu hướng suy giảm hay phục hồi và có biện pháp điều chỉnh chính sách kinh tế kịp thời như chính sách thuế, tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp.

Đồng thời kết quả TĐTKT 2026 là căn cứ để hỗ trợ xây dựng và điều chỉnh kế hoạch phát triển kinh tế giai đoạn 5 năm cũng như là đầu vào quan trọng cho việc xây dựng kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và chiến lược cho từng ngành, vùng cụ thể. Việc công bố kết quả sớm sẽ giúp chủ động xây dựng kế hoạch và có những giải pháp để đạt được kế hoạch đề ra.

Thay đổi căn bản cách tổ chức thực hiện tổng điều tra

Phó Cục trưởng Đỗ Thị Ngọc cho rằng, việc rút ngắn tới 7 tháng trong một cuộc điều tra quy mô rất lớn như Tổng điều tra kinh tế 2026 không thể chỉ là “làm nhanh hơn”, mà đòi hỏi thay đổi căn bản cách tổ chức thực hiện.

Điều này đòi hỏi tăng cường công tác chỉ đạo của Ban Chỉ đạo TĐTKT các cấp và có sự vào cuộc mạnh mẽ của các Bộ, ngành và các cơ quan địa phương trong việc phối hợp thực hiện nhiệm vụ của cuộc tổng điều tra. Phân công rõ trách nhiệm cho các cơ quan liên quan thực hiện nhiệm vụ trong TĐTKT.

Đẩy mạnh công tác tuyên truyền về nội dung của tổng điều tra đến đông đảo quần chúng nhân dân, cộng đồng doanh nghiệp với nhiều hình thức và nhiều kênh tuyên truyền để người cung cấp thông tin nhận thức rõ trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin.

Thay đổi quy trình từ việc tiến hành tuần tự các bước từ thu thập thông tin, kiểm tra, xử lý sang vừa thu thập vừa đồng thời tiến hành kiểm tra, xử lý và hoàn thiện dữ liệu. Tức là thu thập đến đâu tiến hành kiểm tra và xử lý ngay đến đó. Yêu cầu các lực lượng tham gia thực hiện TĐTKT cần phối hợp chặt chẽ và thường xuyên hơn trong quá trình thu thập thông tin.

Ứng dụng triệt để công nghệ thông tin vào tất cả các khâu trong quá trình thu thập thông tin và sử dụng công nghệ AI trong TĐTKT để giúp điều tra viên và giám viên nâng cao năng suất và chất lượng công việc.

Rà soát lại toàn bộ các chỉ tiêu hướng đến sử dụng triệt để dữ liệu hành chính, từ đó giảm bớt tối đa các thông tin cần thu thập, bảo đảm phiếu điều tra ngắn gọn, súc tích, rõ ràng và dễ hiểu để người cung cấp thông tin thuận lợi nhất trong quá trình thực hiện kê khai.

Thống kê TP. Hà Nội đang kiểm tra, giám sát đẩy nhanh tiến độ triển khai Tổng điều tra kinh tế năm 2026.

Đảm bảo tiến độ với độ tin cậy cao

Trong điều kiện thời gian rút ngắn, Phó Cục trưởng Đỗ Thị Ngọc nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng nhất để bảo đảm độ tin cậy của số liệu là tăng cường và ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong việc thực hiện giám sát điều tra trực tuyến. Giám sát viên thường xuyên bám sát điều tra viên trong quá trình thực hiện để kịp thời phát hiện những trường hợp chưa tuân thủ đầy đủ quy trình điều tra và chấn chỉnh tránh sai sót hệ thống.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh công tác kiểm tra, giám sát trực tiếp để nâng cao trách nhiệm của giám sát viên cấp dưới và điều tra trong việc thực hiện nhiệm vụ; thực hiện ngay và quyết liệt việc kiểm tra, xử lý và làm sạch dữ liệu ngay từ những ngày đầu thu thập dữ liệu trên tinh thần số liệu thu thập đến đâu thực hiện kiểm tra, xử lý ngay đến đó.

"Từ thực tế triển khai chúng tôi thấy 'điểm nghẽn lớn nhất' trong quá trình thu thập thông tin hiện nay chính là vấn đề tuân thủ nghĩa vụ cung cấp thông tin của người cung cấp thông tin", bà Ngọc nói.

Đại diện lãnh đạo Cục Thống kê phân tích rõ hơn, hiện nay có một số doanh nghiệp chưa thực sự nhận thức rõ trách nhiệm của mình trong việc kê khai thông tin cho ngành Thống kê nói chung và TĐTKT nói riêng. Để bảo đảm tiến độ và chất lượng của cuộc TĐTKT thì việc các đơn vị cung cấp thông tin như doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, hội, hiệp hội thực hiện ngay và tốt nghĩa vụ cung cấp thông tin trên trang điều hành của tổng điều tra đóng vai trò vô cùng quan trọng góp phần vào thành công của cuộc TĐTKT.

Trước thực tế đó, để đáp ứng yêu cầu đặt ra là thực hiện TĐTKT đạt tiến độ nhưng vẫn bảo đảm được độ tin cậy cao, ngành Thống kê sẽ đẩy mạnh công tác chỉ đạo TĐTKT, gắn rõ trách nhiệm của các thành viên tham gia TĐTKT đặc biệt là giám sát viên và điều tra viên. Ứng dụng tối đa công nghệ thông tin trong việc thực hiện giám sát điều tra trực tuyến. Giám sát viên thường xuyên bám sát điều tra viên trong quá trình thực hiện để kịp thời phát hiện những trường hợp chưa tuân thủ đầy đủ quy trình điều tra và chấn chỉnh tránh sai sót hệ thống.

Thực hiện hướng dẫn nghiệp vụ và chấn chỉnh điều tra viên, giám sát viên kịp thời và thường xuyên. Có cơ chế khen thưởng rõ ràng đối với những cá nhân, tập thể có thành tích tốt. Đồng thời, có chế tài xử phạt đối với giám sát viên, điều tra viên chưa thực hiện tốt nhiệm vụ để nâng cao tinh thần trách nhiệm và chất lượng trọng việc thực hiện nhiệm vụ của các đơn vị và cá nhân tham gia cuộc TĐTKT.

Song song các giải pháp trên, việc kết nối, đối soát với các cơ sở dữ liệu hành chính (thuế, đăng ký kinh doanh…) được thực hiện ngay trong quá trình thu thập thông tin và trong quá trình kiểm tra, xử lý dữ liệu

Dữ liệu thuế và đăng ký kinh doanh được tích hợp ngay vào hệ thống của TĐTKT để thực hiện việc đối soát và kiểm tra dữ liệu điều tra giúp giảm các lỗi sai của người cung cấp thông tin.

Đồng thời hệ thống quản lý của TĐTKT có nhiều ứng dụng thực hiện việc kiểm tra chuyên sâu trong việc đối soát dữ liệu điều tra với dữ liệu hành chính. Việc kiểm tra chéo dữ liệu điều tra với dữ liệu hành chính từ dữ liệu vi mô đến dữ liệu tổng hợp giúp phát hiện ra những vấn đề bất hợp lý trong dữ liệu để xử lý và giảm thiểu sai sót.

"Qua nhiều năm thực hiện điều tra doanh nghiệp, chúng tôi nhận thấy việc sử dụng dữ liệu hành chính trong tổng hợp, kiểm tra, đối chiếu dữ liệu giúp nâng cao độ tin cậy đối với dữ liệu điều tra. Dữ liệu thu thập và dữ liệu hành chính được so sánh, đánh giá lẫn nhau để phát hiện lỗi sai và khắc phục kịp thời giúp giảm sai số phi mẫu", bà Ngọc cho biết.