Phóng viên: Thưa bà, Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là cuộc điều tra thống kê quy mô lớn đã được triển khai và có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc đánh giá thực trạng nền kinh tế. Bà có thể chia sẻ những kết quả nổi bật của công tác tổ chức, triển khai cuộc tổng điều tra trên phạm vi cả nước?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đã triển khai thành công trên phạm vi cả nước, bảo đảm đúng phương án, tiến độ và đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng thông tin.
Điểm nổi bật của công tác tổ chức, triển khai Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là mô hình thiết kế và triển khai đổi mới toàn diện, lấy chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin và khai thác dữ liệu hành chính làm nền tảng nâng cao chất lượng, hiệu quả thống kê. Đồng thời, cơ cấu tổ chức chỉ đạo cuộc tổng điều tra được thành lập từ trung ương đến cơ sở, giúp công tác điều hành luôn đồng bộ, nhất quán. Nhờ đó, cuộc tổng điều tra đã hoàn thành trong thời gian ngắn kỷ lục, tạo nên tiền lệ chưa từng có đối với công tác tổng điều tra nói chung và ngành Thống kê nói riêng.
Một số điểm mới của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 so với trước đây gồm:
Thứ nhất, mở rộng phạm vi điều tra: Lần đầu tiên đưa tổ hợp tác và cơ sở cá thể kinh doanh trực tuyến vào diện thu thập thông tin. Việc này giúp phản ánh toàn diện bức tranh nền kinh tế, đặc biệt là các mô hình mới và sự phát triển của kinh tế số.
Thứ hai, cập nhật toàn diện nội dung: Bổ sung các chỉ tiêu về chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo trong sản xuất kinh doanh. Đây là cơ sở cốt lõi để đánh giá năng lực thích ứng của các đơn vị kinh tế, phục vụ hiệu quả công tác xây dựng chính sách thời gian tới.
Thứ ba, đổi mới phương thức lập bảng kê: Lần đầu tiên ứng dụng dữ liệu nền trước khi điều tra chính thức đối với khối cơ sở cá thể. Giải pháp này giúp rà soát chuẩn xác đối tượng, phân loại đúng ngành nghề, hạn chế tối đa bỏ sót và chuẩn hóa chất lượng dữ liệu ngay từ đầu vào.
Thứ tư, số hóa xuyên suốt quy trình: Công nghệ thông tin được ứng dụng đồng bộ từ khâu chuẩn bị, thu thập, kiểm tra đến tổng hợp và phổ biến kết quả. Công tác chỉ đạo được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, nổi bật là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) để tự động hóa xác định mã ngành kinh tế, kết hợp hệ thống bản đồ số theo dõi tiến độ theo thời gian thực.
Thứ năm, đẩy mạnh khai thác dữ liệu hành chính: Tăng cường kết nối, đối chiếu đồng bộ với dữ liệu đăng ký doanh nghiệp, dữ liệu thuế và các cơ sở dữ liệu quốc gia. Phương thức này vừa giảm áp lực thu thập trực tiếp và gánh nặng cho đối tượng khai báo, vừa tối ưu hóa tính chính xác, nhất quán và độ tin cậy của số liệu thống kê.
Một dấu ấn đột phá của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là việc đổi mới phương thức tổ chức, rút ngắn kỷ lục thời gian triển khai so với kế hoạch ban đầu: giai đoạn 1 rút ngắn 20 ngày, giai đoạn 2 rút ngắn 4 tháng, báo cáo sơ bộ và chính thức lần lượt sớm hơn 7 tháng và 9 tháng. Việc cung cấp dữ liệu sớm đã đáp ứng kịp thời công tác chỉ đạo, điều hành của Nhà nước. Kết quả đáng tự hào này khẳng định sự chỉ đạo đúng đắn, quyết liệt của Lãnh đạo Đảng, Chính phủ, sự quyết tâm ứng dụng đổi mới của ngành Thống kê, cùng sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị.
Thành công của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đánh dấu bước chuyển quan trọng trong hiện đại hóa ngành Thống kê nhờ đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ mới và khai thác dữ liệu hành chính. Dữ liệu thu thập được là cơ sở cốt lõi để biên soạn các chỉ tiêu thống kê quốc gia, cập nhật cơ sở dữ liệu và xây dựng dàn mẫu cho các cuộc điều tra tiếp theo. Đồng thời, đây là căn cứ khoa học, tin cậy phục vụ hoạch định chủ trương, chính sách và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đất nước trong giai đoạn tới.
Phóng viên: Tổng điều tra kinh tế năm 2026 có nhiều đổi mới về phương pháp thu thập thông tin, ứng dụng công nghệ số và khai thác dữ liệu hành chính. Những đổi mới này đem lại hiệu quả như thế nào trong việc nâng cao chất lượng, tính chính xác và kịp thời của thông tin thống kê, thưa bà?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Có thể khẳng định, những đổi mới quyết liệt trong Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đã mang lại hiệu quả rất rõ nét. Đây không chỉ là thành công riêng của kỳ tổng điều tra này, mà còn tạo ra nền tảng vững chắc cho hành trình hiện đại hóa hoạt động thống kê trong thời gian tới.
Thứ nhất, hiệu quả đầu tiên và rõ rệt nhất là chất lượng, tính chính xác của thông tin được nâng lên đáng kể. Nhờ ứng dụng công nghệ số xuyên suốt từ khâu lập bảng kê, thu thập thông tin, kiểm tra, giám sát, xử lý, nghiệm thu cho đến khâu tổng hợp, phổ biến kết quả, chúng tôi đã chuẩn hóa quy trình nghiệp vụ, giảm tối đa các khâu thủ công và hạn chế sai sót. Đặc biệt, hệ thống phần mềm tích hợp các chức năng kiểm tra logic, cảnh báo sai lệch và đối chiếu dữ liệu ngay trong lúc điều tra giúp các điều tra viên và các cấp giám sát viên kịp thời phát hiện, xử lý các dấu hiệu bất thường ngay từ đầu, thay vì phải đợi đến khi kết thúc thu thập thông tin như trước đây.
Thứ hai, việc đẩy mạnh khai thác dữ liệu hành chính góp phần tạo thành công của Tổng điều tra kinh tế năm 2026. Chúng tôi đã kết nối, đối chiếu hiệu quả nguồn dữ liệu từ đăng ký doanh nghiệp, cơ quan thuế, báo cáo tài chính và các cơ sở dữ liệu quốc gia. Giải pháp này vừa tạo ra một kênh kiểm chứng độc lập để nâng cao độ tin cậy của số liệu, vừa giảm đáng kể khối lượng thu thập thông tin trực tiếp. Từ đó, giảm thiểu tối đa gánh nặng cho doanh nghiệp khi họ không phải cung cấp lặp lại những thông tin mà đã có trong các cơ sở dữ liệu hành chính.
Một điểm nhấn rất quan trọng khác là năng lực giám sát và điều hành cuộc Tổng điều tra theo thời gian thực. Với việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ xác định mã ngành kinh tế, kết hợp hệ thống định vị vệ tinh theo dõi tiến độ điều tra, Ban Chỉ đạo các cấp có thể theo dõi thường xuyên tình hình thu thập thông tin trên từng địa bàn, kịp thời phát hiện những nơi chậm tiến độ hoặc có dấu hiệu bất thường để chỉ đạo xử lý ngay trong quá trình thu thập thông tin.
Hiệu quả mang tính lan tỏa chính là việc rút ngắn kỷ lục thời gian xử lý và công bố kết quả. Nhờ đồng bộ công nghệ và cải tiến quy trình nghiệp vụ, so với kế hoạch ban đầu, chúng tôi đã rút ngắn được 20 ngày thu thập thông tin giai đoạn 1, và rút ngắn tới 4 tháng ở giai đoạn 2. Nhờ đó, báo cáo kết quả sơ bộ được công bố sớm hơn 7 tháng, và báo cáo chính thức dự kiến sẽ sớm hơn 9 tháng. Trong bối cảnh kinh tế biến động nhanh chóng như hiện nay, thông tin thống kê chỉ thực sự phát huy giá trị khi được cung cấp đúng, đủ và kịp thời. Việc công bố sớm đã đáp ứng rất kịp thời yêu cầu thông tin phục vụ công tác lãnh đạo, chỉ đạo và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đảng và Nhà nước.
Ngoài ra, những cải tiến về đối tượng và phương pháp cũng mang lại hiệu quả rất thiết thực. Việc lần đầu tiên lập bảng kê khối cơ sở cá thể bằng dữ liệu nền trước khi điều tra chính thức đã giúp rà soát chuẩn xác, phân loại đúng ngành nghề và hạn chế bỏ sót đối tượng vốn rất biến động này. Đồng thời, việc mở rộng phạm vi đối với tổ hợp tác và các cơ sở kinh doanh trực tuyến đã giúp phản ánh đầy đủ hơn bức tranh của nền kinh tế, nhất là sự phát triển của kinh tế số và các mô hình kinh doanh mới.
Tựu trung lại, cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đã đạt hiệu quả toàn diện cả về chất lượng, độ chính xác lẫn tốc độ cung cấp thông tin. Quan trọng hơn cả, sự kiện này đánh dấu bước chuyển chiến lược từ phương thức thống kê truyền thống sang mô hình hiện đại dựa trên dữ liệu số, dữ liệu hành chính và trí tuệ nhân tạo. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để ngành Thống kê tiếp tục đổi mới phương pháp sản xuất thông tin thống kê, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu quản lý, điều hành của Đảng, Nhà nước và nhu cầu thông tin của toàn xã hội.
Phóng viên: Việc điều chỉnh rút ngắn tiến độ 7 tháng có ý nghĩa như thế nào với cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026? Theo bà, đâu là khó khăn lớn nhất để đảm bảo đúng tiến độ điều chỉnh trong thực hiện cuộc tổng điều tra?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Trước hết, tôi muốn nhấn mạnh rằng việc rút ngắn thời gian công bố kết quả sớm hơn 7 tháng có ý nghĩa cực kỳ quan trọng. Đặc biệt, năm 2026 có ý nghĩa chính trị vô cùng quan trọng khi là năm đầu tiên toàn Đảng, toàn dân ta triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm giai đoạn 2026 - 2030. Ý nghĩa chiến lược này được thể hiện qua ba điểm cốt lõi:
Thứ nhất, kết quả cuộc Tổng điều tra cung cấp một bức tranh toàn diện và sâu sắc về quy mô, cơ cấu nền kinh tế; từ tình hình hoạt động của các doanh nghiệp, cơ sở sản xuất kinh doanh, cho đến các yếu tố về lao động, vốn, tài sản, mức độ ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số. Việc có được số liệu sớm giúp các cơ quan quản lý nhà nước, các cấp chính quyền và các nhà hoạch định chính sách kịp thời đánh giá sát thực tế tình hình, từ đó đưa ra các quyết sách phù hợp nhất, giảm tối đa độ trễ thông tin trong nền kinh tế.
Thứ hai, dữ liệu được cung cấp sớm là cơ sở để chúng ta nhận diện nhanh các xu hướng suy giảm hay phục hồi. Nhờ vậy, Chính phủ có thể chủ động đưa ra các biện pháp điều chỉnh chính sách kinh tế vĩ mô kịp thời, nhất là về chính sách thuế, tín dụng để hỗ trợ doanh nghiệp một cách hiệu quả nhất.
Thứ ba, đây là nguồn đầu vào quan trọng hàng đầu phục vụ việc xây dựng và điều chỉnh kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, cũng như chiến lược của từng ngành, vùng cụ thể trong giai đoạn 5 năm tới. Việc công bố kết quả sớm giúp chúng ta hoàn toàn chủ động trong khâu xây dựng kế hoạch và chuẩn bị các giải pháp đột phá để đạt được mục tiêu đề ra.
Tất nhiên, việc rút ngắn thời gian thực hiện cuộc Tổng điều tra có quy mô lớn đã đặt ra cho ngành Thống kê những thách thức chưa từng có.
Áp lực lớn nhất là phải tổ chức thu thập, kiểm tra, xử lý và làm sạch một khối lượng dữ liệu khổng lồ trong một quỹ thời gian ngắn hơn rất nhiều so với kế hoạch ban đầu. Cụ thể, công tác thu thập thông tin chịu sức ép cực kỳ lớn từ số lượng đơn vị điều tra khổng lồ và đa dạng, với hơn 5,2 triệu cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể và hơn 1,2 triệu doanh nghiệp, hợp tác xã.
Việc làm sao huy động đủ lực lượng điều tra viên thống kê, bảo đảm chất lượng thông tin và hỗ trợ các đơn vị kê khai đúng, đủ, kịp thời là một bài toán đòi hỏi yêu cầu rất cao. Bên cạnh đó, khâu kiểm tra và làm sạch dữ liệu cũng chịu áp lực không kém, bởi số liệu bắt buộc phải kiểm soát chặt chẽ, đối chiếu kỹ lưỡng với các nguồn dữ liệu liên quan trước khi tổng hợp và công bố.
Phóng viên: Và vượt qua áp lực rất lớn đó, những giải pháp nào đã được triển khai để Tổng điều tra kinh tế năm 2026 về đích, thưa bà?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Để vượt qua những khó khăn này, toàn ngành Thống kê đã đồng bộ triển khai nhiều giải pháp đột phá:
Một là, tăng cường tối đa sự chỉ đạo, điều hành của Ban Chỉ đạo các cấp, phân công rõ người, rõ việc, thường xuyên giám sát tiến độ để xử lý ngay các vấn đề phát sinh.
Hai là, thay đổi căn bản phương thức tổ chức thực hiện. Thay vì làm tuần tự như trước, chúng tôi chuyển sang mô hình cuốn chiếu: vừa thu thập thông tin, vừa kiểm tra, xử lý và hoàn thiện dữ liệu ngay trong quá trình điều tra. Công nghệ thông tin được áp dụng mạnh mẽ ở tất cả các khâu, từ giám sát tiến độ theo thời gian thực, tự động cảnh báo sai sót, đến hỗ trợ kiểm tra logic và đối soát dữ liệu.
Ba là, khai thác triệt để nguồn dữ liệu hành chính sẵn có để giảm tối đa số lượng thông tin phải thu thập trực tiếp. Đồng thời, chúng tôi đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ người cung cấp thông tin, kết hợp với việc tổ chức các đoàn kiểm tra, giám sát trực tiếp tại địa phương nhằm bảo đảm cả tiến độ lẫn chất lượng dữ liệu.
Có thể khẳng định, với sự quyết tâm cao độ của toàn ngành Thống kê, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, ngành, địa phương và sự đồng hành, hợp tác của cộng đồng doanh nghiệp, cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đã và đang được triển khai đúng theo tiến độ điều chỉnh. Chúng tôi cam kết bảo đảm mục tiêu cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, kịp thời nhất để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành và hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội của Đất nước.
Phóng viên: Kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ cung cấp những cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ xây dựng chính sách và hoạch định chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030. Theo bà, những kết quả điều tra sẽ hỗ trợ như thế nào cho các bộ, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp trong công tác quản lý, điều hành và phát triển kinh tế?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 không những phản ánh “bức tranh tổng thể” của nền kinh tế Việt Nam tại thời điểm điều tra trên cơ sở bộ dữ liệu toàn diện, cập nhật về doanh nghiệp; hơp tác xã; đơn vị hành chính, sự nghiệp; cơ sở sản xuất kinh doanh cá thể; tổ hợp tác; tổ chức tôn giáo, tín ngưỡng; hội, hiệp hội và tổ chức phi Chính phủ; kết quả Tổng điều tra còn là nền tảng dữ liệu quan trọng để nâng cao chất lượng hoạch định chính sách dựa trên bằng chứng, nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành của các cấp chính quyền, hỗ trợ doanh nghiệp và nhà đầu tư ra quyết định chính xác hơn, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội bền vững trong giai đoạn 2026 - 2030 và những năm tiếp theo. Cụ thể:
Đối với Chính phủ và các bộ, ngành: Cung cấp căn cứ để xây dựng, điều chỉnh và đánh giá các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026 - 2030 và các giai đoạn tiếp theo. Đánh giá thực trạng phát triển của từng ngành kinh tế, cơ cấu doanh nghiệp, lao động, quy mô sản xuất và năng lực cạnh tranh. Phục vụ xây dựng, hoàn thiện cơ chế, chính sách về đầu tư, tài chính, thuế, lao động, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và phát triển doanh nghiệp. Cập nhật và đánh giá lại quy mô của nền kinh tế, phục vụ biên soạn các chỉ tiêu GDP, GRDP và các tài khoản quốc gia.
Đối với các địa phương: Cung cấp bức tranh đầy đủ về tình hình phát triển kinh tế trên địa bàn theo từng ngành, lĩnh vực và loại hình kinh tế. Đồng thời là cơ sở để xây dựng quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, thu hút đầu tư và phân bổ nguồn lực phù hợp với đặc điểm, đặc thù của địa phương; hỗ trợ đánh giá hiệu quả các chính sách phát triển địa phương, xác định tiềm năng, lợi thế và những hạn chế cần khắc phục; nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với các chủ thể kinh tế trên địa bàn.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp: Cung cấp thông tin thống kê tổng hợp về quy mô thị trường, cơ cấu ngành nghề và xu hướng phát triển của nền kinh tế; hỗ trợ doanh nghiệp phân tích môi trường kinh doanh, xây dựng chiến lược đầu tư, mở rộng sản xuất và tìm kiếm cơ hội hợp tác; giúp các hiệp hội ngành nghề và nhà đầu tư có thêm dữ liệu để đánh giá năng lực cạnh tranh, chuỗi cung ứng và xu hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Phóng viên: Thưa bà, sau khi hoàn thành Tổng điều tra kinh tế năm 2026, Cục Thống kê sẽ tập trung vào những nhiệm vụ trọng tâm nào để khai thác hiệu quả kho dữ liệu điều tra, tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu thống kê quốc gia và đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu quản trị, điều hành trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển kinh tế số?
Cục trưởng Nguyễn Thị Hương: Để thúc đẩy sử dụng, khai thác hiệu quả dữ liệu Tổng điều tra kinh tế năm 2026 nhằm nâng cao giá trị cho dữ liệu và lan tỏa, đóng góp vào thành công của các chỉ đạo, điều hành, hoạch định chính sách của lãnh đạo các cấp và doanh nghiệp, chúng tôi sẽ tập trung vào các nhóm nhiệm vụ trong thời gian tới là:
Thứ nhất, tổ chức phân tích các chuyên đề chuyên sâu
Phiếu hỏi Tổng điều tra kinh tế năm 2026 được dày công thiết kế nhằm đáp ứng việc biên soạn các chỉ tiêu thuộc các hệ thống chỉ tiêu thống kê đã được quy định hình thành bức tranh chung của nền kinh tế. Bên cạnh đó, dữ liệu của Tổng điều tra còn có các thông tin chuyên sâu để các nhà nghiên cứu thực hiện phân tích các chuyên đề theo ngành, lĩnh vực, trong đó một số chủ đề đang quan tâm sâu sắc là: Chuyển đổi số và kinh tế số trong doanh nghiệp; Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh… Cục Thống kê đã xây dựng kế hoạch thực hiện một số chuyên đề của Tổng điều tra vào cuối năm nay và đầu năm 2027.
Thứ hai, xây dựng các công cụ khai thác dữ liệu trực quan và đa dạng
Với việc áp dụng các công nghệ mới hiện nay dữ liệu thống kê không chỉ công bố các bảng số liệu khô khan mà còn thể hiện đa dạng về hình thức và chú trọng tới trực quan hóa dữ liệu. Ngay từ khi công bố kết quả sơ bộ, các đại biểu đã được xem trình diễn kết quả Tổng điều tra trên nền bản đồ số GIS. Dữ liệu dashboard và kho dữ liệu khai thác tùy biến của kết quả sơ bộ cũng đã được xây dựng hoàn thành. Trong thời gian tới, các sản phẩm phổ biến kết quả sẽ được tiếp tục cập nhật toàn bộ kết quả của Tổng điều tra. Cùng với xu hướng phát triển, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Cục Thống kê đang nghiên cứu để cung cấp hình thức mới tra cứu thông tin thống kê nói chung và dữ liệu Tổng điều tra kinh tế nói riêng trong thời gian tới.
Thứ ba, xây dựng hồ dữ liệu khai thác dữ liệu vi mô
Một số quốc gia có nền thống kê tiên tiến trên thế giới cho phép người dùng tin được tiếp cận dữ liệu vi mô (đã ẩn thông tin định danh để bảo đảm bảo mật) để khai thác trực tuyết bằng các công cụ, mô hình thống kê theo nhu cầu của các tổ chức, cá nhân. Cục Thống kê đã xây dựng Hồ dữ liệu (Datalake) cho một số cuộc điều tra phát huy rất hiệu quả khi chia sẻ cho các bộ, ngành trung ương khai thác phục vụ phân tích. Kết quả Tổng điều tra kinh tế 2026 sẽ tiếp tục được kết nối nhiều kỳ Tổng điều tra để đưa lên Hồ dữ liệu phục vụ khai thác dữ liệu vi mô.
Phóng viên: Trân trọng cảm ơn Cục trưởng!
