Dữ liệu thống kê chất lượng mở đường cho hoạch định chính sách phát triển

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, Trưởng ban Chỉ đạo Tổng điều tra kinh tế năm 2026 Trung ương tặng bằng khen cho các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong triển khai thực hiện Tổng điều tra kinh tế năm 2026.

Khẳng định vai trò của cuộc tổng điều tra có quy mô lớn nhất cả nước

Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là một trong những cuộc tổng điều tra thống kê quốc gia có quy mô lớn, thu thập thông tin toàn diện về doanh nghiệp, hộ sản xuất kinh doanh cá thể, đơn vị sự nghiệp, tổ chức tôn giáo, tín ngưỡng trên phạm vi cả nước. Đây là nguồn dữ liệu có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ phản ánh thực trạng nền kinh tế mà còn là căn cứ để đánh giá hiệu quả phát triển, xây dựng chiến lược và hoạch định chính sách kinh tế - xã hội trong giai đoạn 2026-2030.

Điểm khác biệt của Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là yêu cầu hoàn thành và công bố kết quả sớm hơn 7 tháng. Áp lực về tiến độ buộc ngành Thống kê và các địa phương đổi mới trong hoạt động triển khai với việc tăng cường phối hợp liên ngành, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số qua đó đã bảo đảm tiến độ nhưng không đánh đổi chất lượng số liệu.

Một bước tiến nổi bật của cuộc Tổng điều tra kinh tế năm 2026 là việc ứng dụng toàn diện công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo (AI) trong toàn bộ quy trình từ thu thập, kiểm tra, giám sát đến xử lý dữ liệu. Các phiếu điều tra yêu cầu phân loại ngành kinh tế theo Hệ thống ngành kinh tế Việt Nam, mã sản phẩm theo Danh mục sản phẩm Việt Nam.

Việc chuyển đổi sang phương thức điều tra số là bước tiến quan trọng nhằm nâng cao chất lượng dữ liệu, rút ngắn thời gian xử lý và tăng cường giám sát trực tuyến, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực của đội ngũ điều tra viên, qua đó tạo nền tảng để ngành Thống kê từng bước hình thành hệ thống dữ liệu quốc gia hiện đại, đồng bộ và kết nối.

Lạng Sơn linh hoạt vượt khó, bảo đảm tiến độ giữa thiên tai và địa hình phức tạp

Trong bức tranh chung của cả nước, Lạng Sơn là một trong những địa phương đối mặt với nhiều khó khăn khi triển khai Tổng điều tra kinh tế năm 2026. Là tỉnh miền núi, biên giới với địa bàn rộng, nhiều xã vùng cao và hoạt động kinh tế cửa khẩu phát triển mạnh, địa phương vừa phải tổ chức điều tra trên địa bàn phức tạp, vừa bảo đảm thu thập đầy đủ thông tin của hàng nghìn doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu, logistics, vận tải và thương mại biên giới.

Khó khăn càng gia tăng khi giai đoạn lập bảng kê trùng với thời điểm tỉnh liên tiếp chịu ảnh hưởng của bão số 10 và bão số 11. Mưa lớn kéo dài gây lũ quét, sạt lở đất và ngập úng nghiêm trọng tại nhiều địa phương như: Hữu Lũng, Vân Nham, Yên Bình, Tuấn Sơn, Tràng Định, Quốc Việt, Bắc Sơn, Bình Gia và Lộc Bình. Nhiều tuyến giao thông bị chia cắt trong nhiều ngày, ảnh hưởng trực tiếp đến công tác tập huấn, di chuyển của điều tra viên và tiến độ thu thập thông tin.

Bên cạnh đó, thời gian điều tra giai đoạn 1 còn trùng với dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 và mùa lễ hội truyền thống của tỉnh, khiến việc tiếp cận đối tượng điều tra gặp nhiều trở ngại.

Để hoàn thành nhiệm vụ, Lạng Sơn đã huy động 931 người tham gia lập bảng kê; bước sang giai đoạn điều tra chính thức tiếp tục tuyển chọn 205 điều tra viên cùng lực lượng dự phòng và 65 tổ trưởng triển khai trên toàn tỉnh. Việc bảo đảm hoàn thành tiến độ trong điều kiện thiên tai, địa hình chia cắt và thời gian gấp rút cho thấy sự chủ động, linh hoạt của Ban Chỉ đạo các cấp cũng như tinh thần trách nhiệm của lực lượng tham gia điều tra.

Đà Nẵng tạo dấu ấn bằng cách làm bài bản và ứng dụng công nghệ

Nếu Lạng Sơn là minh chứng cho nỗ lực vượt khó thì Đà Nẵng lại nổi bật với mô hình tổ chức khoa học, đồng bộ và hiệu quả, trở thành địa phương được Ban Chỉ đạo Trung ương xếp loại Giỏi và đứng thứ nhất trong 34 tỉnh, thành phố về kết quả triển khai Tổng điều tra kinh tế năm 2026.

Ngay từ đầu, thành phố đã tạo hành lang pháp lý thống nhất khi Ban Chỉ đạo các cấp ban hành 825 văn bản chỉ đạo. Đồng thời, huy động sự phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan Thuế, Ban Quản lý Khu công nghệ cao và các khu công nghiệp, Liên minh Hợp tác xã, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa cùng chính quyền địa phương trong rà soát đối tượng điều tra, chia sẻ dữ liệu và hỗ trợ doanh nghiệp kê khai.

Để đáp ứng yêu cầu rút ngắn tiến độ 7 tháng, Đà Nẵng triển khai đồng loạt nhiều giải pháp như tuyển chọn điều tra viên với số lượng cao hơn quy định; tổ chức lễ ra quân tại 93/93 xã, phường; phát động “Tuần kê khai cao điểm” dành cho doanh nghiệp; xây dựng kế hoạch hành động 8 tuần cho giai đoạn điều tra chính thức; duy trì giao ban thường xuyên nhằm tháo gỡ khó khăn phát sinh.

Đặc biệt, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong kiểm tra, nghiệm thu dữ liệu đã giúp giảm khoảng 50% thời gian xử lý nhưng vẫn bảo đảm chất lượng số liệu.

Kết quả, thành phố hoàn thành thu thập thông tin của hơn 195 nghìn hộ sản xuất kinh doanh cá thể, 77 tổ hợp tác, hơn 1.000 cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng; nghiệm thu dữ liệu của 44.312 doanh nghiệp cùng 518 đơn vị sự nghiệp ngoài công lập, hội, hiệp hội và tổ chức phi chính phủ. 100% Ban Chỉ đạo cấp xã được xếp loại Giỏi, toàn bộ điều tra viên đạt yêu cầu.

Những kết quả này cho thấy, khi có sự chỉ đạo quyết liệt, chuẩn bị kỹ lưỡng và ứng dụng hiệu quả công nghệ số, việc rút ngắn thời gian triển khai không ảnh hưởng đến chất lượng còn góp phần nâng cao hiệu quả tổ chức điều tra.

Toàn cảnh Hội nghị tổng kết Tổng điều tra kinh tế năm 2026.

TP. Hồ Chí Minh phản ánh rõ vị thế đầu tàu kinh tế của cả nước

Kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò đầu tàu của TP. Hồ Chí Minh trong nền kinh tế Việt Nam. Dù chỉ chiếm khoảng 2% diện tích cả nước nhưng Thành phố quản lý thực tế gần 14 triệu dân, đóng góp khoảng một phần ba tổng thu ngân sách quốc gia và là trung tâm kinh tế, tài chính, thương mại, khoa học - công nghệ lớn nhất cả nước.

Quy mô điều tra tại Thành phố lên tới hơn một triệu cơ sở, cho thấy mức độ phát triển vượt trội của các hoạt động sản xuất, kinh doanh và dịch vụ.

Trong đó, khu vực doanh nghiệp có 296.759 đơn vị đang hoạt động, chiếm khoảng một phần ba tổng số doanh nghiệp cả nước, tiếp tục dẫn đầu về số lượng doanh nghiệp, quy mô vốn và lao động. Điều này phản ánh sức hấp dẫn của môi trường đầu tư cũng như vai trò trung tâm đổi mới sáng tạo của Thành phố.

Khu vực hộ kinh doanh cá thể có 661.854 cơ sở, chiếm 12,6% tổng số hộ kinh doanh của cả nước, trong đó trên 95% hoạt động trong lĩnh vực thương mại và dịch vụ. Cơ cấu này cho thấy quá trình chuyển dịch kinh tế theo hướng dịch vụ tiếp tục diễn ra mạnh mẽ, phù hợp với định hướng phát triển đô thị hiện đại.

Ở khu vực sự nghiệp ngoài công lập, hiệp hội và tổ chức phi chính phủ, Thành phố có 1.385 đơn vị với hơn 33 nghìn lao động. Đáng chú ý, lĩnh vực giáo dục chiếm tới 92,8% số đơn vị và 98% số lao động, phản ánh xu hướng xã hội hóa ngày càng sâu rộng trong cung ứng dịch vụ công.

Bên cạnh đó, Thành phố hiện có 4.127 cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng, chiếm khoảng 7,9% tổng số cơ sở của cả nước và đứng thứ ba toàn quốc.

Những con số này không chỉ phản ánh quy mô kinh tế vượt trội mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng để Thành phố xây dựng chính sách phát triển doanh nghiệp, thu hút đầu tư, quản lý hộ kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số trong giai đoạn tới.

Dữ liệu thống kê trở thành nguồn lực cho phát triển bền vững

Thực tiễn triển khai Tổng điều tra kinh tế năm 2026 cho thấy, việc đổi mới phương thức tổ chức, đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo đã tạo bước chuyển căn bản trong hoạt động thống kê quốc gia. Không chỉ rút ngắn đáng kể thời gian thực hiện, các giải pháp này còn nâng cao chất lượng dữ liệu, tăng tính minh bạch và khả năng khai thác thông tin phục vụ điều hành.

Nhìn từ kết quả trong triển khai thực hiện của tỉnh Lạng Sơn, TP. Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh cho thấy, thành công của cuộc Tổng điều tra không chỉ có sự nỗ lực của ngành Thống kê đó còn là kết quả của sự vào cuộc đồng bộ của cấp ủy, chính quyền, các sở, ngành, doanh nghiệp và người dân.

Việc hình thành được kho dữ liệu từ Tổng điều tra kinh tế năm 2026 sẽ là nguồn tài nguyên số có giá trị lâu dài, phục vụ xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý và hoạch định chính sách, thúc đẩy chuyển đổi số. Đồng thời cũng là nền tảng quan trọng để khai thác hiệu quả dư địa tăng trưởng của từng địa phương, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và tạo động lực hiện thực hóa mục tiêu phát triển nhanh, bền vững trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.