Siêu đô thị TP. Hồ Chí Minh và mục tiêu dẫn đầu về chuyển đổi số, kinh tế số

TP. Hồ Chí Minh mới không chỉ mở rộng về quy mô địa lý, mà còn tích hợp không gian phát triển kinh tế – công nghệ – logistics. Ảnh: TL

Đầu tàu kinh tế và chuyển đổi số

Hơn nửa thế kỷ sau Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 – 30/4/2026), TP. Hồ Chí Minh đã và đang giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, nhưng cách thức đóng góp đang thay đổi rõ rệt.

Nếu trước đây tăng trưởng của Thành phố chủ yếu dựa vào vốn đầu tư, lao động và mở rộng quy mô, thì hiện nay, động lực tăng trưởng đang chuyển đổi dần sang khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và kinh tế số. Sự chuyển dịch này càng trở nên rõ nét khi Thành phố sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa – Vũng Tàu cùng vận hành theo mô hình phát triển mới kể từ ngày 1/7/2025, hình thành một không gian kinh tế tích hợp có quy mô và sức cạnh tranh vượt trội.

Có thể nói, trước khi hợp nhất, 3 địa phương đã tạo nên một “tam giác phát triển” với cấu trúc kinh tế bổ trợ lẫn nhau.

TP. Hồ Chí Minh là trung tâm tài chính, thương mại, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, đóng góp khoảng 22-23% GDP và gần 27% tổng thu ngân sách quốc gia. Bình Dương là điểm sáng về công nghiệp với GRDP bình quân đầu người thuộc nhóm cao nhất cả nước, thu hút hơn 40 tỷ USD vốn FDI lũy kế, trong đó nhiều dự án thuộc lĩnh vực công nghệ cao và sản xuất thông minh. Trong khi Bà Rịa – Vũng Tàu giữ vai trò cửa ngõ logistics quốc tế với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lượng hàng hóa xuất nhập khẩu bằng đường biển của cả nước, đồng thời là trung tâm năng lượng quan trọng.

Tuy nhiên, sự phát triển mang tính phân tán trong thời gian qua đã tạo ra những “điểm nghẽn” về hạ tầng, thể chế và đặc biệt là liên thông dữ liệu. Chi phí logistics của Việt Nam nói chung vẫn ở mức cao, chiếm khoảng 16 –18% GDP, trong đó khu vực phía Nam chịu áp lực lớn do ách tắc kết nối. Ngoài ra, việc thiếu cơ chế điều phối thống nhất cũng khiến nguồn lực đầu tư cho khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa đạt hiệu quả tối ưu.

Việc vận hành theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp sau hợp nhất từ ngày 1/7/2025 đã mở ra bước ngoặt mang tính chiến lược, TP. Hồ Chí Minh mới không chỉ mở rộng về quy mô địa lý mà quan trọng hơn là hình thành một không gian phát triển kinh tế – công nghệ – logistics tích hợp.

Cùng với đó, TP. Hồ Chí Minh giữ vai trò hạt nhân về khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hiện Thành phố có hơn 2.000 doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, hơn 22.000 doanh nghiệp công nghệ số và hàng trăm viện nghiên cứu, trường đại học.

Riêng tại Khu Công nghệ cao TP. Hồ Chí Minh đạt doanh thu hàng chục tỷ USD mỗi năm, và là nơi đặt cơ sở sản xuất của nhiều tập đoàn công nghệ toàn cầu. Trong khi đó, Bình Dương phát triển mạnh các khu công nghiệp thông minh, Bà Rịa – Vũng Tàu đóng vai trò cửa ngõ xuất khẩu, giúp hoàn thiện chuỗi giá trị từ nghiên cứu, sản xuất đến phân phối.

Đánh giá về tiềm năng phát triển của Thành phố, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc hình thành một “siêu đô thị” tích hợp là điều kiện tiên quyết để Thành phố nâng tầm cạnh tranh quốc tế.

Theo ông Nguyễn Mạnh Cường, trong kỷ nguyên số, lợi thế không còn nằm ở tài nguyên hay lao động giá rẻ mà nằm ở dữ liệu, công nghệ và khả năng đổi mới sáng tạo. Thành phố sẽ đóng vai trò điều phối, kết nối và lan tỏa các nguồn lực này trong toàn vùng.

Quan điểm này hoàn toàn phù hợp với định hướng của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, trong đó, xác định khoa học công nghệ là động lực chính của tăng trưởng, là nền tảng để nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện thể chế, phát triển thị trường khoa học công nghệ, thúc đẩy liên kết vùng và tăng cường tự chủ công nghệ.

Ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh nhấn mạnh, việc hình thành một “siêu đô thị” tích hợp là điều kiện tiên quyết để Thành phố nâng tầm cạnh tranh quốc tế. Ảnh: Đức Mỹ

Khát vọng trở thành trung tâm khoa học công nghệ, kinh tế số của khu vực

Để hiện thực hóa mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế số và đổi mới sáng tạo của khu vực, TP. Hồ Chí Minh đã và đang triển khai nhiều cơ chế, chính sách mang tính đột phá.

Nổi bật nhất là Nghị quyết số 98/2023/QH15 của Quốc hội về thí điểm cơ chế, chính sách đặc thù phát triển thành phố. Đây được xem là “khung thể chế mở”, cho phép TP. Hồ Chí Minh chủ động hơn trong huy động nguồn lực, thu hút đầu tư và thử nghiệm các mô hình phát triển mới.

Trong lĩnh vực khoa học công nghệ, Thành phố được phép áp dụng các chính sách ưu đãi vượt trội để thu hút chuyên gia, nhà khoa học, cũng như hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Các cơ chế tài chính linh hoạt, cho phép chấp nhận rủi ro trong nghiên cứu khoa học, đang từng bước tháo gỡ những rào cản lâu nay. Đồng thời, Thành phố cũng đẩy mạnh đầu tư cho hạ tầng số, bao gồm trung tâm dữ liệu, nền tảng điện toán đám mây và hệ thống phân tích dữ liệu lớn phục vụ quản trị đô thị.

Theo số liệu thống kê, kinh tế số của TP. Hồ Chí Minh hiện đóng góp khoảng 25% GRDP và dự kiến đạt 40% vào năm 2030. Tốc độ tăng trưởng của kinh tế số duy trì ở mức 10 – 15% mỗi năm, cao hơn đáng kể so với tăng trưởng chung. Các lĩnh vực như thương mại điện tử, tài chính số, logistics thông minh và sản xuất thông minh đang trở thành những động lực tăng trưởng mới.

Theo ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh, các lĩnh vực thương mại điện tử, tài chính số, logistics thông minh và sản xuất thông minh đang trở thành những động lực tăng trưởng mới. Ảnh: Sở KHCN

Bên cạnh những kết quả tích cực, TP. Hồ Chí Minh cũng đối mặt với không ít thách thức như: Hạ tầng số chưa được đồng bộ, đặc biệt là kết nối dữ liệu giữa các ngành, các địa phương trong vùng; nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, an ninh mạng vẫn còn thiếu hụt; hoạt động nghiên cứu khoa học tuy phát triển nhưng tỷ lệ thương mại hóa còn hạn chế. Ngoài ra, khung pháp lý cho các mô hình kinh tế mới như kinh tế nền tảng, tài sản số vẫn đang trong quá trình hoàn thiện.

Về vấn đề này, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho biết, trong giai đoạn tới, Thành phố sẽ tập trung giải quyết các “điểm nghẽn” này thông qua việc hoàn thiện hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Cùng lúc, xây dựng mạng lưới liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp và phát triển thị trường khoa học công nghệ để các kết quả nghiên cứu có thể nhanh chóng đi vào thực tiễn.

TP. Hồ Chí Minh đã và đang đẩy mạnh phát triển công nghệ lõi, trí tuệ nhân tạo AI, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo. Ảnh: TL

Một trong những giải pháp trọng tâm là phát triển các lĩnh vực công nghệ lõi như trí tuệ nhân tạo AI, vi mạch bán dẫn, công nghệ sinh học và năng lượng tái tạo. Thành phố cũng đặt mục tiêu trở thành trung tâm đào tạo nhân lực chất lượng cao cho khu vực, thông qua việc nâng cao chất lượng giáo dục đại học và thu hút chuyên gia quốc tế.

Bên cạnh đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong khu vực công và doanh nghiệp cũng được xác định là ưu tiên hàng đầu. Thành phố hướng tới xây dựng chính quyền số toàn diện, trong đó 100% dịch vụ công trực tuyến được cung cấp ở mức độ cao, dữ liệu được kết nối và chia sẻ hiệu quả. Đối với doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, Thành phố triển khai nhiều chương trình hỗ trợ chuyển đổi số, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh.