Nguồn lực “thể chế” thúc đẩy mạnh mẽ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số

Nền tảng thể chế từng bước thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của Việt Nam. (Ảnh minh họa: Đức Thanh).

Dấu ấn từ những lát cắt thực tiễn

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã triển khai Dự án Trung tâm Vũ trụ Việt Nam với tổng mức đầu tư khoảng 7.318.856,3 triệu đồng. Tập đoàn Viettel đã khởi công nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên tại Việt Nam với tổng mức đầu tư khoảng 33 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo, các doanh nghiệp lớn như FPT, Viettel, VNPT, CMC, Zalo đã đầu tư tổng cộng 4.208 GPU (bộ xử lý đồ họa), bước đầu hình thành hạ tầng tính toán phục vụ nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo trong nước.

Cùng với đó, một số doanh nghiệp trong nước đã bước đầu làm chủ các công nghệ lõi và phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược như: AI camera, mạng 5G, UAV (thiết bị bay không người lái), robotics...

Đây là những lát cắt tiêu biểu cho thấy bước tiến phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số của Việt Nam trong thời gian gần đây. Bên cạnh những điểm nhấn nói trên, còn có thể kể đến con số 963 doanh nghiệp được cấp giấy chứng nhận doanh nghiệp khoa học công nghệ.

Đáng chú ý, theo báo cáo chưa đầy đủ (từ 28/34 Sở Khoa học và Công nghệ), trong quý I/2026, chỉ với 335 doanh nghiệp khoa học và công nghệ đã đem lại doanh thu ước đạt hơn 190.673,12 tỷ đồng; tạo việc làm cho hơn 39.000 người, phần lớn là lao động kỹ thuật và có trình độ chuyên môn.

Tổng doanh thu lĩnh vực công nghệ số (ICT) trong 3 tháng đầu năm 2026 đạt 1.419.266 tỷ đồng, tăng 29,1% so với cùng kỳ năm 2025; lợi nhuận sau thuế ước đạt 101.309 tỷ đồng, tăng 32,7%; nộp ngân sách nhà nước đạt 18.972 tỷ đồng, tăng 23,3%; kim ngạch xuất khẩu sản phẩm phần cứng và điện tử đạt 46.151 triệu USD, tăng 25,3% so với cùng kỳ.

Kiến tạo khung pháp lý cho kỷ nguyên số

Cần phải nhấn mạnh rằng, để có được những dấu ấn và kết quả nói trên, từ năm 2025 đến nay, thể chế lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã liên tục được xây dựng và hoàn thiện. Hàng loạt văn bản luật, nghị định, thông tư, hướng dẫn chuyên ngành đã được ban hành trong năm 2025 cũng như từ đầu năm 2026 cho đến nay.

Tiêu biểu nhất phải kể đến: Nghị quyết số 193/2025/QH15 ngày 19/02/2025 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc biệt tạo đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; Luật Công nghệ cao, Luật Công nghiệp công nghệ số, Luật Chuyển đổi số; Luật Trí tuệ nhân tạo, Luật Dữ liệu, Luật Thương mại điện tử… Theo thống kê, chỉ trong năm 2025, Quốc hội đã ban hành 10 Luật và 1 Nghị quyết; Chính phủ ban hành 25 Nghị định có liên quan đến khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

TS. Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ đánh giá, nền tảng thể chế cho phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đã được củng cố. Các văn bản luật mới đã hình thành khung pháp luật nền tảng cho kỷ nguyên số, bao trùm đầy đủ các trụ cột chiến lược về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, từ nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng, chuyển giao công nghệ, công nghiệp công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, năng lượng nguyên tử, tiêu chuẩn, quy chuẩn, kỹ thuật, chất lượng và sở hữu trí tuệ.

Đại diện cho nhóm nghiên cứu về chính sách phát triển công nghệ và kinh tế số tại Việt Nam, TS. Nguyễn Thế Hùng, Phó Giám đốc Học viện Chính sách và Phát triển cũng bình luận rằng: Các văn bản pháp lý nói trên đã kiến tạo không gian cho đổi mới sáng tạo, Việt Nam đã chuyển dịch mạnh mẽ từ tư duy quản lý sang tư duy phát triển nhằm giúp Việt Nam không chỉ là nước sử dụng công nghệ mà phải vươn lên làm chủ một số công nghệ lõi mang thương hiệu "Make in Vietnam".

Có thể thấy, việc thể chế mở đường đã từng bước khơi thông nguồn lực rất lớn để khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được đặt vào vị trí trung tâm của mô hình tăng trưởng mới, gắn trực tiếp với năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và năng lực tự chủ của nền kinh tế.