Gỡ “điểm nghẽn” cơ chế thương mại hóa kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ từ ngân sách nhà nước

Từ "ngăn kéo" đưa ra ra thị trường

Phát biểu tại Hội nghị phổ biến Đề án tạo động lực thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh, ông Lâm Đình Thắng, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh cho biết, Thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu về quản trị chất lượng cao hơn, tốc độ nhanh hơn và tăng trưởng phải mang tính đột phá hơn.

Ông Lâm Đình Thắng cho biết, tỷ lệ thương mại hóa các đề tài nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước tại TP. Hồ Chí Minh chỉ chiếm khoảng 5%. Ảnh: Đức Mỹ

Trong bối cảnh đó, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực chủ yếu. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, tại TP. Hồ Chí Minh, dù sở hữu hệ sinh thái đổi mới sáng tạo năng động và hệ thống trường viện phong phú, nhưng tỷ lệ thương mại hóa các đề tài nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước hiện vẫn ở mức rất thấp, chỉ chiếm khoảng 5%.

Đáng chú ý, có đến 37% kết quả nghiên cứu đã sẵn sàng chuyển giao nhưng không thể đưa ra thị trường do vướng mắc về cơ chế định giá và thủ tục giao quyền sở hữu. Đồng thời, tâm lý e ngại rủi ro trong thực thi công vụ khi sử dụng ngân sách cũng là một rào cản lớn.

“Nếu không được tháo gỡ, những tồn tại này sẽ làm chậm quá trình chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế - xã hội và làm giảm hiệu quả đầu tư công cho khoa học công nghệ”, ông Lâm Đình Thắng nhấn mạnh.

Để giải quyết bài toán này, Đề án thí điểm của Thành phố đã đề ra 6 nhóm giải pháp đột phá nhằm tạo ra môi trường an toàn, linh hoạt nhưng có kiểm soát trong quá trình triển khai thực hiện.

Thứ nhất, xác định giá trị tài sản rõ ràng để đơn vị công lập chủ động thương mại hóa mà không lo ngại rủi ro pháp lý.

Thứ hai, không tính phần vốn nhà nước đã đầu tư trước đó vào tỷ lệ đối ứng ở giai đoạn sau, giúp doanh nghiệp mạnh dạn tham gia.

Thứ ba, áp dụng chi phí nghiên cứu phát triển làm giá sàn pháp lý trong giai đoạn đầu để đẩy nhanh việc đưa sản phẩm ra thị trường.

Thứ tư, giao quyền linh hoạt và rút ngắn thủ tục, thay vì mất 1-2 năm như trước đây, việc giao quyền sẽ được thực hiện nhanh chóng để bắt kịp nhịp độ thị trường.

Thứ năm, cam kết hỗ trợ tài chính lên đến 50% kinh phí hoàn thiện sản phẩm, thể hiện tinh thần cùng doanh nghiệp chia sẻ rủi ro.

Cuối cùng, chấp nhận và quản trị rủi ro khoa học, bảo vệ các tổ chức, cá nhân làm đúng quy định và không hình sự hóa các rủi ro khách quan.

Ông Lâm Đình Thắng nhìn nhận, mô hình hợp tác "ba nhà" (Nhà nước - Nhà khoa học - Doanh nghiệp) với doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm sẽ là chìa khóa để nâng tỷ lệ thương mại hóa tài sản trí tuệ của thành phố lên mức 8 - 10% trong thời gian tới.

Đặc biệt, với tín hiệu lạc quan bước đầu đã xuất hiện khi chỉ sau 2 tuần triển khai, đã có 54 sản phẩm từ 29 tổ chức đăng ký tham gia, với tổng kinh phí dự kiến hơn 500 tỷ đồng, trong đó ngân sách nhà nước dự kiến hỗ trợ hơn 200 tỷ đồng.

Tập trung tháo gỡ “điễm nghẽn”

Sự quyết tâm và tiên phong của TP. Hồ Chí Minh trong công tác này cũng đã nhận được sự đồng thuận và hỗ trợ mạnh mẽ từ các cơ quan Trung ương. Ông Nguyễn Hoàng Giang, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) đánh giá, TP. Hồ Chí Minh là "điểm đến đáng tin cậy" để thí điểm các chính sách mới trước khi đưa vào luật định.

Ông Nguyễn Hoàng Giang đánh giá, TP. Hồ Chí Minh là điểm đến đáng tin cậy để thí điểm các chính sách mới trước khi đưa vào luật định. Ảnh: Đức Mỹ

Cùng với năng lực sáng tạo của Thành phố đang chuyển dịch mạnh mẽ về chất, với tốc độ tăng trưởng văn bằng bảo hộ sáng chế giai đoạn 2021-2025 đạt tới 45,5%, cao gấp ba lần mức trung bình cả nước.

Đồng thời, ông Nguyễn Hoàng Giang cũng nhấn mạnh ba thông điệp chiến lược phát triển lĩnh vực này, gồm: Thương mại hóa phải bắt đầu từ quản trị tài sản trí tuệ; bảo hộ phải gắn chặt với thị trường và cần một cơ chế minh bạch để tạo động lực cho các nhà khoa học.

Để hỗ trợ hiệu quả lộ trình này, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi đã cắt giảm 30% thời gian xử lý đơn đăng ký, trong đó thời gian bảo hộ sáng chế chỉ còn khoảng 12 tháng.

Ngoài ra, Cục Sở hữu trí tuệ cam kết đồng hành cùng Thành phố trong việc xây dựng "bản đồ sáng chế" cho các công nghệ chiến lược, giúp doanh nghiệp và trường viện định hướng nghiên cứu đúng đắn, tránh lãng phí nguồn lực.

Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường cam kết đẩy mạnh thực hiện các chính sách thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ hình thành từ ngân sách nhà nước. Ảnh: Đức Mỹ

Về phía chính quyền địa phương, Phó Chủ tịch UBND TP. Hồ Chí Minh Nguyễn Mạnh Cường khẳng định, việc triển khai đề án là một "quyết tâm chính trị lớn" nhằm thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Thành phố không chỉ dừng lại ở việc ban hành văn bản mà đặt mục tiêu chuyển tải thông điệp đồng hành đến cộng đồng nghiên cứu và doanh nghiệp, đồng thời, tập trung đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tránh việc quy trình rườm rà làm "nản lòng" các bên tham gia.

Ông Nguyễn Mạnh Cường nhấn mạnh, sứ mệnh của Thành phố là phải triển khai thực hiện thành công đề án này, với mục tiêu cao nhất là để các công trình nghiên cứu không bị "đắp chiếu" mà phải đi vào thực tiễn, phục vụ sản xuất kinh doanh và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Thành phố kỳ vọng, sau quá trình thí điểm, những cơ chế này sẽ được hoàn thiện và trở thành chính sách chính thức, đồng bộ và triển khai rộng rãi. Đây chính là nền tảng để TP. Hồ Chí Minh khơi thông nguồn lực trí tuệ, từng bước trở thành trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực.

“Với sự kết hợp giữa tư duy dám nghĩ, dám làm của địa phương, sự ủng hộ về mặt pháp lý của Trung ương và sự dấn thân của cộng đồng doanh nghiệp, hành trình thương mại hóa tài sản trí tuệ từ ngân sách tại TP. Hồ Chí Minh đang mở ra một chương mới đầy triển vọng cho nền kinh tế tri thức Việt Nam nói chung”, ông Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ thêm.