TP. Hồ Chí Minh: Đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ

Tháo gỡ "điểm nghẽn" về nghiên cứu và tài sản trí tuệ

Theo đánh giá của nhiều chuyên gia, nhà khoa học, Đề án được xem là giải pháp phù hợp nhằm tháo gỡ tình trạng nhiều kết quả nghiên cứu đã nghiệm thu nhưng chưa thể chuyển hóa thành sản phẩm, hàng hóa cụ thể trên thị trường.

Đặc biệt, trong bối cảnh lĩnh vực khoa học công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo được xác định là động lực tăng trưởng mới của Thành phố. Do đó, việc đẩy mạnh thương mại hóa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước (NSNN), mà còn tạo thêm động lực cho doanh nghiệp và nhà khoa học tham gia sâu hơn vào hoạt động nghiên cứu phát triển.

TP. Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh các giải pháp đưa kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ vào thị trường. Ảnh: Sở KHCN TP. Hồ Chí Minh

Theo số liệu của Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ TP. Hồ Chí Minh (Sở Khoa học và Công nghệ TP. Hồ Chí Minh), giai đoạn 2014-2018, tại Thành phố có 1.587 nhiệm vụ KHCN sử dụng NSNN được nghiệm thu nhưng có chỉ 201 nhiệm vụ (13%) được thương mại hóa.

Trong đó, có 591 nhiệm vụ (37%) sẵn sàng chuyển giao nhưng chưa được đưa vào sản xuất, kinh doanh; tỷ lệ thương mại hóa thực tế hiện chỉ khoảng 5%, thấp hơn mục tiêu 8-10%. Với kết quả này, các chuyên gia và nhà khoa học cho rằng, Thành phố chưa khai thác hiệu quả tiềm năng từ kết quả nghiên cứu và tài sản trí tuệ.

Tuy nhiên, Đề án cũng chỉ ra “điểm nghẽn” chủ yếu nằm ở khâu sau nghiệm thu là vướng thủ tục quản lý tài sản công, thiếu cơ chế tài chính linh hoạt để hoàn thiện sản phẩm, tâm lý e ngại rủi ro trách nhiệm, cùng với sự thiếu hụt các tổ chức trung gian đủ năng lực (định giá tài sản trí tuệ, tư vấn pháp lý, kết nối doanh nghiệp), khiến nhiều kết quả nghiên cứu dù đã sẵn sàng vẫn "tắc" ở ngưỡng chuyển giao.

Để tháo gỡ những vướng mắc trên, Đề án tập trung giải quyết 03 vấn đề chính, gồm: Cơ chế giao quyền cho tổ chức, cá nhân không là tổ chức chủ trì đối với tài sản hình thành từ việc triển khai nhiệm vụ sử dụng NSNN; chính sách ưu đãi, hỗ trợ về các hoạt động trung gian để phát triển sản phẩm ra thị trường và cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả hoạt động thương mại hóa. Các cơ chế này nhằm tạo điều kiện để kết quả nghiên cứu nhanh chóng được thương mại hóa, thúc đẩy giá trị kinh tế - xã hội Thành phố trong giai đoạn tới.

Linh hoạt thương mại hóa kết quả nghiên cứu

Trên cơ sở các giải pháp trên, Đề án xác định thí điểm trong giai đoạn 2026-2028 theo mô hình không gian thử nghiệm chính sách - “sandbox chính sách”, tập trung tháo gỡ trực diện các điểm nghẽn trong thương mại hóa nghiên cứu, hướng tới đưa tối thiểu 10 sản phẩm KHCN ra thị trường theo tiêu chuẩn Made in Vietnam. Qua đó, nâng tỷ lệ tài sản trí tuệ hình thành từ NSNN được khai thác thương mại lên 8-10%, tạo nền tảng cho hệ sinh thái đổi mới sáng tạo bền vững của Thành phố.

TP. Hồ Chí Minh hướng tới đưa tối thiểu 10 sản phẩm KHCN ra thị trường theo tiêu chuẩn Made in Vietnam. Ảnh: Đức Mỹ

Đáng chú ý, Đề án cũng nêu rõ về cơ chế giao quyền khai thác, ứng dụng và thương mại hóa linh hoạt hơn, cho phép chuyển giao kết quả nghiên cứu cho tổ chức, cá nhân có năng lực và nhu cầu ứng dụng trong trường hợp đơn vị chủ trì không triển khai, qua đó rút ngắn thời gian đưa sản phẩm vào sản xuất, kinh doanh.

Bên cạnh đó, Đề án cho phép hỗ trợ một phần kinh phí từ NSNN để hoàn thiện sản phẩm, sản xuất thử nghiệm và đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ; phần kinh phí đối ứng không tính lại giá trị ngân sách đã đầu tư cho nhiệm vụ trước, giúp giảm áp lực tài chính cho doanh nghiệp tham gia đồng hành.

Đặc biệt, cơ chế chấp nhận rủi ro có kiểm soát được xác định là điểm nhấn, tạo không gian thử nghiệm cho thương mại hóa nghiên cứu, chuyển cách tiếp cận từ tránh rủi ro sang quản lý rủi ro bằng cơ chế minh bạch, thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Về công tác triển khai Đề án, UBND TP. Hồ Chí Minh giao Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố chủ trì, phối hợp các sở, ngành rà soát kết quả nghiên cứu đã nghiệm thu, đánh giá mức độ sẵn sàng công nghệ và kết nối các chủ thể trong hệ sinh thái.

Các kết quả trong giai đoạn thí điểm 2026-2028 là cơ sở để TP. Hồ Chí Minh hoàn thiện cơ chế, xem xét nhân rộng, qua đó khẳng định cam kết chuyển từ đầu tư cho nghiên cứu sang đầu tư cho giá trị tạo ra từ nghiên cứu.