Chính sách thuế đối với R&D: Đòn bẩy thúc đẩy đổi mới sáng tạo

Chính sách thuế Thu nhập doanh nghiệp cho phép tính vào chi phí được trừ tối đa không quá 200% so với chi phí thực tế đối với R&D. Ảnh: TL.

Mở rộng ưu đãi thuế đối với chi phí R&D

Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí có văn bản giới thiệu các nội dung của Nghị định số 320/2025/NĐ-CP và Thông tư số 20/2026/TT-BTC nhằm hướng dẫn thi hành Luật thuế TNDN.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của Nghị định số 320/2025/NĐ-CP là việc bổ sung cơ chế ưu đãi mạnh hơn đối với các khoản chi cho hoạt động nghiên cứu và phát triển của doanh nghiệp. Cụ thể, khoản chi liên quan đến R&D được phép tính vào chi phí được trừ tối đa không quá 200% so với chi phí thực tế phát sinh trong kỳ tính thuế.

Quy định này thể hiện rõ định hướng của chính sách thuế trong việc khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Việc cho phép được trừ 200% chi phí được trừ không chỉ giúp giảm nghĩa vụ thuế mà còn tạo động lực tài chính trực tiếp cho doanh nghiệp mở rộng hoạt động R&D.

Tuy nhiên, chính sách cũng đặt ra những điều kiện chặt chẽ nhằm đảm bảo tính thực chất của ưu đãi. Theo đó, việc xác định mức chi bổ sung phải đảm bảo sau khi áp dụng không làm phát sinh tình trạng doanh nghiệp bị lỗ. Đồng thời, việc xác định chi phí R&D phải tuân thủ theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Bên cạnh đó, Nghị định số 320/2025/NĐ-CP cũng quy định rõ hai nhóm chi phí liên quan đến R&D được chấp nhận. Cụ thể là khoản chi trực tiếp cho nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; khoản tài trợ cho các hoạt động nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo, bao gồm tài trợ cho các tổ chức khoa học công nghệ, chuyên gia, nhà khoa học hoặc các quỹ phát triển khoa học và công nghệ.

Việc mở rộng cả chi trực tiếp và chi tài trợ cho thấy chính sách không chỉ khuyến khích doanh nghiệp tự nghiên cứu mà còn thúc đẩy liên kết hệ sinh thái đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, các khoản chi liên quan gián tiếp đến R&D cũng được bổ sung vào danh mục chi phí được trừ, như chi đào tạo lại người lao động, chi cho chuyển đổi số, hay chi nghiên cứu thị trường và phát triển sản phẩm mới trong trường hợp dự án không thành công hoặc phải dừng triển khai.

Theo đánh giá, việc cho phép tính chi phí ngay cả khi không tạo ra doanh thu giúp giảm áp lực tài chính và phản ánh đúng bản chất đầu tư dài hạn của đổi mới sáng tạo.

Siết chặt điều kiện, hồ sơ và kiểm soát chi phí

Song song với việc mở rộng ưu đãi, chính sách cũng tăng cường các yêu cầu về điều kiện và hồ sơ nhằm đảm bảo tính minh bạch, hợp lệ của các khoản chi.

Trước hết, là các khoản chi chỉ được tính vào chi phí được trừ khi thực tế phát sinh, liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh và có đầy đủ hóa đơn, chứng từ hợp pháp.

Đặc biệt, quy định về thanh toán không dùng tiền mặt được điều chỉnh theo hướng chặt chẽ hơn. Theo đó, các khoản chi mua hàng hóa, dịch vụ từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, kể cả trong trường hợp doanh nghiệp ủy quyền cho người lao động thực hiện giao dịch.

Đối với các khoản chi liên quan đến R&D và các hoạt động chuẩn bị sản phẩm mới, chính sách yêu cầu hệ thống hồ sơ chứng minh khá đầy đủ. Chẳng hạn đối với chi phí nghiên cứu thị trường, nghiên cứu sản phẩm mới hoặc dự án không thành công, doanh nghiệp phải có báo cáo nghiên cứu theo quy định. Hay đối với chi đào tạo nhân lực phục vụ R&D, cần có hợp đồng lao động, quyết định cử đi học, hồ sơ đào tạo và chứng nhận kết quả học tập. Đối với các khoản chi tài trợ hoặc hợp tác nghiên cứu, cần có hồ sơ pháp lý chứng minh mục đích và đối tượng nhận tài trợ.

Ngoài ra, Thông tư số 20/2026/TT-BTC quy định chi tiết từng loại hồ sơ tương ứng với từng khoản chi cụ thể, từ chi phí đào tạo, chi phí đấu thầu, chi phí marketing sản phẩm mới đến chi phí hủy hàng tồn kho hay tài sản.

Một điểm đáng chú ý khác là việc bổ sung các khoản chi phục vụ sản xuất kinh doanh nhưng chưa tương ứng với doanh thu phát sinh trong kỳ vẫn được tính vào chi phí được trừ. Trong đó bao gồm chi phí nghiên cứu sản phẩm mới, chi phí đầu tư dự án chưa thành công hay chi phí chuẩn bị sản xuất.

Tuy nhiên, để được chấp nhận, các khoản chi này phải có đầy đủ hồ sơ chứng minh, đặc biệt là các tài liệu liên quan đến quá trình nghiên cứu và quyết định đầu tư. Điều này vừa tạo điều kiện cho doanh nghiệp, vừa đảm bảo cơ quan thuế có cơ sở kiểm tra, giám sát. Doanh nghiệp phải có trách nhiệm lưu giữ và cung cấp đầy đủ tài liệu phục vụ thanh tra, kiểm tra và kiểm toán khi cần thiết.

Các quy định mới đã tạo ra một bước tiến đáng kể trong chính sách thuế đối với hoạt động R&D, trong đó nâng mức chi phí được trừ lên tới 200% là một công cụ khuyến khích mạnh mẽ, phù hợp với định hướng phát triển kinh tế dựa trên khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.