Ngành Tài chính hướng tới làm chủ Blockchain và Khoa học dữ liệu

Mở ra không gian ứng dụng blockchain thực chiến cho ngành Tài chính. Ảnh AI minh họa.

Từ công nghệ mới đến năng lực quản trị tài chính số

Blockchain đang chuyển nhanh từ một công nghệ được nhắc đến chủ yếu trong lĩnh vực tiền mã hóa thành công cụ được nghiên cứu cho nhiều bài toán tài chính. Token hóa tài sản, thanh toán, lưu ký, xác thực dữ liệu và quản trị giao dịch đang trở thành những chủ đề được các cơ quan quản lý và tổ chức tài chính quan tâm trong quá trình xây dựng hạ tầng số.

Theo Báo cáo Kinh tế thường niên 2025 của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), token hóa có tiềm năng thay đổi cấu trúc thị trường tài chính, nhất là trong thanh toán xuyên biên giới. Việc kết hợp tài sản token hóa với tiền ngân hàng trung ương hoặc tiền ngân hàng thương mại có thể tạo ra phương thức xử lý giao dịch hiệu quả hơn, giảm khâu trung gian và rút ngắn thời gian thanh toán.

Sự thay đổi này diễn ra trong bối cảnh chi phí chuyển tiền quốc tế vẫn ở mức cao. Báo cáo Remittance Prices Worldwide của World Bank cho thấy chi phí chuyển tiền toàn cầu bình quân vẫn vượt mục tiêu 3% của Liên Hợp Quốc. Đây là một trong những động lực thúc đẩy nghiên cứu các mô hình thanh toán mới, trong đó Blockchain được xem xét ở góc độ công nghệ hỗ trợ đối soát, xác thực và chia sẻ dữ liệu giao dịch.

Những thay đổi này đặt ra yêu cầu mới đối với ngành Tài chính. Bài toán đặt ra lúc này là chuyển sang năng lực quản lý dữ liệu, giám sát giao dịch, kiểm soát rủi ro và thiết kế hạ tầng công nghệ phù hợp. Cán bộ quản lý và kỹ thuật vì thế cần hiểu công nghệ đủ sâu để đánh giá đúng cơ hội và giới hạn của từng giải pháp.

Trong chiến lược chuyển đổi số, Bộ Tài chính đã ban hành Kiến trúc Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính phiên bản 2.0, hướng tới hệ thống dữ liệu đồng bộ, liên thông, hiện đại, an toàn và thống nhất. Kiến trúc này đặt trọng tâm vào kết nối, tích hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các đơn vị trong ngành, hướng tới nền Tài chính thông minh dựa trên dữ liệu lớn.

Trong cấu trúc đó, Blockchain được nhìn nhận như một lớp công nghệ bổ trợ, thay vì giải pháp thay thế toàn bộ hệ thống dữ liệu hiện hữu. Data Lake, Data Warehouse và các cơ sở dữ liệu truyền thống vẫn giữ vai trò lưu trữ, xử lý, phân tích khối lượng dữ liệu lớn. Blockchain phù hợp hơn với những bài toán cần xác thực, truy xuất nguồn gốc và ghi nhận lịch sử thay đổi dữ liệu.

Đây cũng là lý do khoa học dữ liệu trở thành năng lực nền tảng song hành với Blockchain. Khi dữ liệu tài chính ngày càng lớn và phân tán trên nhiều hệ thống, việc thu thập, chuẩn hóa, phân tích và khai thác dữ liệu cần được đặt trong một kiến trúc thống nhất. Blockchain có thể tăng tính toàn vẹn của dữ liệu, trong khi khoa học dữ liệu giúp biến dữ liệu thành thông tin phục vụ quản lý và ra quyết định.

Làm chủ công nghệ để quản trị rủi ro và tạo giá trị

Một hướng ứng dụng đáng chú ý là quản trị dữ liệu chủ (MDM). Trong ngành Tài chính, thông tin về khách hàng, doanh nghiệp, tổ chức, sản phẩm hoặc đối tác có thể xuất hiện trên nhiều hệ thống. Blockchain có thể được sử dụng để ghi nhận những thay đổi quan trọng, tạo dấu vết kiểm chứng và hỗ trợ các bên xác định nguồn gốc, tính toàn vẹn của thông tin.

Trong an ninh mạng, Blockchain cũng có thể kết hợp với các hệ thống đang vận hành như SIEM, công cụ phát hiện gian lận và nền tảng phân tích giao dịch. Công nghệ này có thể hỗ trợ việc ghi nhận, xác thực và truy xuất dữ liệu, còn hệ thống phân tích vẫn đảm nhiệm việc phát hiện bất thường, đánh giá rủi ro và đưa ra cảnh báo theo quy trình nghiệp vụ.

Đối với KYC và AML, Blockchain có thể trở thành một lớp hỗ trợ xác thực và chia sẻ thông tin giữa các hệ thống. Smart contract có khả năng tự động thực thi một số quy tắc được lập trình trước. Tuy nhiên, công nghệ không thể tự thay thế toàn bộ quy trình nhận diện khách hàng, phân tích rủi ro, giám sát giao dịch và xử lý giao dịch đáng ngờ. Hiệu quả nằm ở cách tích hợp công nghệ.

Bộ Tài chính phối hợp cùng Liên minh Đào tạo Blockchain tổ khóa học chuyên sâu về Khoa học dữ liệu và Blockchain.

Đây là điểm đặc biệt quan trọng với cán bộ công nghệ thông tin và an ninh mạng của Bộ Tài chính. Làm chủ Blockchain không đồng nghĩa với việc đưa Blockchain vào mọi bài toán. Giá trị thực sự nằm ở khả năng xác định vấn đề, đánh giá yêu cầu dữ liệu, lựa chọn kiến trúc phù hợp và kết nối công nghệ mới với hệ thống hiện có để tạo ra giải pháp an toàn, hiệu quả.

Theo định hướng đó, thời gian qua, Bộ Tài chính đã phối hợp tổ chức các khóa học chuyên sâu về Khoa học dữ liệu và Blockchain nhằm nâng cao năng lực công nghệ cho đội ngũ kỹ thuật. Nội dung đào tạo hướng tới mối quan hệ giữa dữ liệu lớn và Blockchain, từ đó mở rộng khả năng ứng dụng vào các bài toán quản lý dữ liệu của ngành.

Cùng với năng lực công nghệ, yêu cầu quản trị thị trường tài sản số cũng ngày càng rõ nét. Bộ Tài chính đã triển khai các thủ tục hành chính phục vụ thí điểm thị trường tài sản mã hóa, đồng thời nghiên cứu các quy định về kế toán và thuế. Những giải pháp này cho thấy quản lý tài sản số đang dần chuyển từ nghiên cứu chính sách sang tổ chức thực hiện.

Thách thức phía trước là làm sao cân bằng giữa đổi mới và an toàn hệ thống. Blockchain, tài sản số và dữ liệu lớn mở ra cơ hội nâng cao hiệu quả quản lý, song cũng đặt ra những vấn đề mới về bảo mật, quyền riêng tư, gian lận, rửa tiền và quản trị rủi ro công nghệ. Vì vậy, năng lực chuyên môn phải đi cùng khung quản trị và cơ chế giám sát phù hợp.

Với ngành Tài chính, làm chủ Blockchain và khoa học dữ liệu là nền tảng quan trọng trong quá trình xây dựng nền tài chính số, nơi dữ liệu được kết nối, giao dịch được kiểm chứng, rủi ro được nhận diện sớm và quyết định quản lý được hỗ trợ bằng công nghệ. Khi làm chủ được nền tảng này, ngành Tài chính sẽ có thêm năng lực thích ứng với những mô hình kinh tế mới.