Nâng hạng thị trường: Không nằm ở “danh xưng”, mà ở chất lượng thực của thị trường

Tuy nhiên, theo ông Phan Lê Thành Long – Tổng giám đốc Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD), “nâng hạng không phải là một ‘chiếc đũa thần’, mà là phép thử đối với chính chất lượng thị trường”. Yếu tố quyết định, theo đó, không nằm ở “danh xưng”, mà ở chất lượng thực của thị trường.

Phóng viên: Thưa ông, ở góc độ một chuyên gia và trên cương vị Tổng giám đốc VIOD, ông nhìn nhận như thế nào về ý nghĩa của việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam ở thời điểm này?

Ông Phan Lê Thành Long – Tổng giám đốc VIOD

Ông Phan Lê Thành Long: Tôi cho rằng nâng hạng là một dấu mốc quan trọng, nhưng nếu chỉ nhìn nó như một “danh hiệu” thì sẽ là chưa đầy đủ.

Ở góc độ kỹ thuật, thị trường chứng khoán Việt Nam hiện nay về cơ bản đã đáp ứng phần lớn các tiêu chí về quy mô, thanh khoản, giá trị giao dịch… để được nâng hạng. Có thể nói, chúng ta đã “đủ điều kiện” từ khá lâu, và việc nâng hạng hiện nay chủ yếu còn là câu chuyện hoàn tất một số yêu cầu kỹ thuật cuối cùng.

Một trong những tiêu chí quan trọng được xem xét trong kỳ đánh giá gần nhất là khả năng tiếp cận của các môi giới toàn cầu (global broker), tức mức độ thuận lợi để các nhà đầu tư quốc tế có thể tham gia thị trường thông qua các trung gian lớn.

Tuy nhiên, bản chất của việc nâng hạng không chỉ dừng ở đó. Khi được nâng hạng, thị trường Việt Nam bắt đầu đi vào hệ tham chiếu của các tổ chức xếp hạng như FTSE hay MSCI – những tổ chức xây dựng bộ chỉ số phục vụ cho nhà đầu tư toàn cầu. Khi đó, thị trường không chỉ được “gọi tên”, mà còn được đưa vào radar của các dòng vốn quốc tế.

Điều quan trọng cần hiểu là nâng hạng không phải là đích đến. Nó giống như việc chúng ta bước vào một “sân chơi” mới – nơi yêu cầu về minh bạch, quản trị và chất lượng thị trường đều cao hơn. Nếu không đáp ứng được những tiêu chuẩn đó, thì việc nâng hạng sẽ chỉ mang tính hình thức.

Phóng viên: Nhiều nhà đầu tư đang kỳ vọng việc nâng hạng sẽ kéo một lượng vốn ngoại lớn vào thị trường. Theo ông, nên nhìn kỳ vọng này như thế nào cho thực tế hơn?

Ông Phan Lê Thành Long: Kỳ vọng về dòng vốn là có cơ sở, nhưng nếu kỳ vọng quá nhanh và quá lớn thì lại dễ dẫn đến sai lệch trong hành vi đầu tư.

Thông thường, sau khi nâng hạng, thị trường sẽ được đưa dần vào các rổ chỉ số toàn cầu theo từng kỳ đánh giá, với lộ trình không diễn ra ngay lập tức. Cụ thể, với chỉ số FTSE Global All Cap, tỷ trọng cổ phiếu Việt Nam dự kiến sẽ được phân bổ theo từng giai đoạn, bắt đầu từ tháng 9/2026 và hoàn tất vào tháng 9/2027, với lộ trình lần lượt khoảng 10%, 20%, 35% và 35%.

Đối với dòng vốn thụ động, tổng quy mô ước tính vào khoảng 1,53 tỷ USD và sẽ được giải ngân theo lộ trình này. Như vậy, nếu nhìn theo từng giai đoạn, lượng vốn vào thị trường sẽ không quá lớn, mà phân bổ dần theo thời gian.

Điều đáng kỳ vọng hơn là tác động gián tiếp: khi thị trường được nâng hạng, sức hấp dẫn sẽ tăng lên, và khi đó các quỹ chủ động – tức những dòng vốn lớn, dài hạn và có chọn lọc – mới thực sự quan tâm. Nhưng để thu hút và giữ được dòng vốn đó, câu hỏi quan trọng nhất vẫn là: chất lượng thị trường đã đủ tốt hay chưa.

Phóng viên: Như vậy, điều kiện tiên quyết để Việt Nam tận dụng được lợi ích của nâng hạng là gì, thưa ông?

Ông Phan Lê Thành Long: Theo tôi, điều kiện tiên quyết là thị trường phải nâng cấp chính mình. Nâng hạng chỉ mở ra cơ hội, còn việc chuyển hóa cơ hội đó thành dòng vốn bền vững phụ thuộc vào chất lượng nội tại: từ quản trị công ty, minh bạch thông tin, đến độ sâu và chất lượng của hàng hóa trên thị trường.

Ở góc độ VIOD, chúng tôi nhìn thấy rất rõ rằng quản trị công ty sẽ là một yếu tố then chốt. Nhà đầu tư quốc tế không chỉ quan tâm đến tăng trưởng, mà còn đặc biệt quan tâm đến cách doanh nghiệp được vận hành, cách rủi ro được kiểm soát và cách quyền lợi cổ đông được bảo vệ.

Bên cạnh đó, thị trường chứng khoán Việt Nam vẫn thiếu các bộ chỉ số có tính tham chiếu cao cho nhà đầu tư toàn cầu. Các chỉ số như VN30 hay VN100 chủ yếu phản ánh quy mô và thanh khoản, nhưng chưa tích hợp đầy đủ các tiêu chí theo chuẩn quốc tế như free-float hay điều kiện tiếp cận của nhà đầu tư nước ngoài, nên chưa trở thành chuẩn tham chiếu phổ biến với dòng vốn ngoại.

Việc phát triển thêm các bộ chỉ số chất lượng sẽ giúp các quỹ đầu tư – đặc biệt là quỹ chủ động – có cơ sở phân bổ vốn một cách bài bản hơn. Đây mới là nền tảng cho sự phát triển thực chất, thay vì chỉ dừng lại ở việc “được nâng hạng”.

Phóng viên: Ở góc độ nhà đầu tư cá nhân, ông có khuyến nghị gì trong giai đoạn hiện nay, khi thông tin nâng hạng dễ tạo ra tâm lý hưng phấn trên thị trường?

Ông Phan Lê Thành Long: Khi một thông tin lớn xuất hiện, thị trường thường phản ứng trước bằng kỳ vọng, và trong những giai đoạn như vậy, FOMO là điều rất dễ xảy ra. Nhà đầu tư có thể mua vào chỉ vì sợ bỏ lỡ cơ hội, trong khi chưa đánh giá đầy đủ về định giá, chất lượng doanh nghiệp hay các rủi ro bên ngoài – điều đã lặp lại nhiều lần ở nhiều thị trường.

Vì vậy, tôi cho rằng nhà đầu tư cá nhân cần nhìn nâng hạng như một câu chuyện trung và dài hạn, thay vì phản ứng theo tâm lý ngắn hạn. Điều quan trọng không phải là “có tin tốt hay không”, mà là doanh nghiệp mình đầu tư có thực sự tốt hay không.

Bên cạnh đó, nhà đầu tư cũng cần xây dựng chiến lược đầu tư rõ ràng và đa dạng hóa danh mục, thay vì tập trung quá mức vào một nhóm ngành chỉ vì thông tin ngắn hạn. Thực tế, trong nhiều giai đoạn, dòng tiền có xu hướng tập trung vào một số nhóm cổ phiếu “câu chuyện”, chẳng hạn như ngân hàng hoặc các ngành đang được kỳ vọng hưởng lợi, nhưng điều này cũng đi kèm với rủi ro nếu kỳ vọng không diễn ra như dự kiến.

Phóng viên: Nâng hạng có đặt ra yêu cầu mới đối với chính nhà đầu tư trong nước không, thưa ông?

Ông Phan Lê Thành Long: Có, và đây là một điểm rất đáng lưu ý. Một thị trường muốn phát triển bền vững không chỉ cần doanh nghiệp tốt hơn hay cơ chế tốt hơn, mà còn cần nhà đầu tư tốt hơn. Khi thị trường bước vào một giai đoạn mới, với sự tham gia sâu hơn của nhà đầu tư tổ chức và nhà đầu tư quốc tế, thì tiêu chuẩn chung của thị trường cũng sẽ được nâng lên.

Điều đó đồng nghĩa với việc vai trò của nhà đầu tư tổ chức sẽ ngày càng lớn hơn, và cấu trúc thị trường cũng sẽ dần dịch chuyển theo hướng chuyên nghiệp hơn. Đây cũng là xu hướng phù hợp với định hướng phát triển thị trường vốn trong dài hạn, khi dòng vốn được kỳ vọng sẽ chuyển dịch dần từ nhà đầu tư cá nhân sang các nhà đầu tư tổ chức có tính ổn định và dài hạn hơn.

Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư cá nhân cũng cần nâng cấp chính mình: hiểu rõ hơn về quản trị rủi ro, đầu tư dài hạn, giá trị doanh nghiệp và vai trò của minh bạch thông tin.

Ở một góc độ nào đó, nâng hạng không chỉ là nâng hạng thị trường, mà còn là quá trình nâng cấp tư duy của tất cả các chủ thể tham gia thị trường.

Nâng hạng thị trường chứng khoán là một bước tiến quan trọng, nhưng không phải là “chiếc đũa thần” có thể ngay lập tức tạo ra tăng trưởng. Cơ hội sẽ có, nhưng không tự động chuyển hóa thành dòng vốn hay lợi nhuận. Điều quyết định vẫn là chất lượng nội tại của thị trường – từ doanh nghiệp, hệ thống đến chính nhà đầu tư.

Trong bối cảnh đó, điều cần thiết không phải là chạy theo kỳ vọng, mà là hiểu thị trường một cách sâu sắc hơn và đầu tư với kỷ luật cao hơn.

Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn ông!