Thống nhất tiêu chuẩn, nâng hiệu quả đầu tư đường sắt đô thị

Việc hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật thống nhất sẽ tạo nền tảng phát triển đồng bộ mạng lưới đường sắt đô thị.

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Văn bản số 6696/VPCP-CN truyền đạt ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc về việc áp dụng và xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với đường sắt đô thị.

Theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng, Bộ Xây dựng có trách nhiệm khẩn trương hướng dẫn các địa phương về việc áp dụng Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung, danh mục quy chuẩn kỹ thuật và danh mục tiêu chuẩn chủ yếu cho đường sắt đô thị để các địa phương và chủ đầu tư lựa chọn, áp dụng thống nhất trong quá trình triển khai các dự án theo đúng quy định. Việc áp dụng phải bảo đảm tính đồng bộ, liên thông, hiện đại, tiên tiến và phù hợp với chiến lược phát triển công nghiệp đường sắt.

Đáng chú ý, Bộ Xây dựng được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các địa phương khẩn trương rà soát, hoàn thiện để ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia (QCVN) đối với đường sắt đô thị (loại hình Metro) ngay trong tháng 7/2026.

Bên cạnh đó, Bộ Xây dựng tiếp tục chủ trì phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các bộ, ngành liên quan xây dựng, hoàn thiện hệ thống Tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) cho lĩnh vực đường sắt đô thị, bảo đảm đồng bộ, thống nhất, có khả năng kết nối và phù hợp với định hướng phát triển công nghiệp đường sắt. Hệ thống tiêu chuẩn cũng phải được định kỳ rà soát, cập nhật theo tiến bộ công nghệ và điều kiện thực tế, đáp ứng các mục tiêu được xác định tại Kết luận số 18-KL/TW ngày 2/4/2026 của Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công, đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 gắn với mục tiêu tăng trưởng “2 con số”.

Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ Xây dựng chủ động phối hợp với các cơ sở đào tạo trong nước để tăng cường đào tạo chuyên sâu về tiêu chuẩn hóa đường sắt, đồng thời nghiên cứu, tiếp thu kinh nghiệm xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn của các quốc gia và khu vực có hệ thống đường sắt phát triển như châu Âu, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản.

Đối với UBND TP Hà Nội, TP Hồ Chí Minh và các địa phương có dự án đường sắt đô thị, Phó Thủ tướng yêu cầu căn cứ Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung cùng danh mục tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật do Bộ Xây dựng hướng dẫn để chủ động lựa chọn, phê duyệt các tiêu chuẩn áp dụng cho từng dự án trên địa bàn.

Trong quá trình triển khai, các địa phương cần ưu tiên áp dụng những tiêu chuẩn có tính mở, hiện đại, có khả năng chuyển giao công nghệ; đồng thời tiếp tục hoàn thiện Bộ thông số kỹ thuật cơ bản dùng chung thông qua việc tổng hợp kết quả thực hiện, các yêu cầu kỹ thuật và những khó khăn, vướng mắc phát sinh để phối hợp với Bộ Xây dựng nghiên cứu, điều chỉnh phù hợp.

Các địa phương cũng được giao khẩn trương rà soát, điều chỉnh quy hoạch đô thị và quy hoạch đường sắt đô thị nhằm bảo đảm khả năng kết nối hiệu quả giữa các tuyến trong cùng hành lang vận tải, kết nối với các phương thức vận tải khác, nâng cao hiệu quả đầu tư và phối hợp chặt chẽ với Bộ Xây dựng trong quá trình tổng kết thực tiễn để hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn quốc gia.

Đối với Bộ Công Thương, Phó Thủ tướng yêu cầu chủ trì, phối hợp với Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan xây dựng, trình phê duyệt và triển khai Đề án phát triển công nghiệp đường sắt. Đề án phải xác định rõ lộ trình chuyển giao công nghệ, tỷ lệ nội địa hóa theo từng giai đoạn, ưu tiên hình thành năng lực sản xuất trong nước đối với các cấu kiện, thiết bị có hàm lượng công nghệ phù hợp, qua đó thúc đẩy nội địa hóa, chuyển giao công nghệ và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.

Các bộ, ngành và địa phương liên quan có trách nhiệm phối hợp với Bộ Xây dựng trong quá trình xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật về đường sắt đô thị.

Theo Bộ Xây dựng, việc xây dựng khung tiêu chuẩn, quy chuẩn thống nhất là yêu cầu cấp thiết xuất phát từ thực tiễn phát triển mạng lưới đường sắt đô thị trong thời gian qua. Ba tuyến đường sắt đô thị đã đưa vào khai thác gồm Cát Linh - Hà Đông, Bến Thành - Suối Tiên và Nhổn - Ga Hà Nội đều được triển khai từ hơn 16 năm trước, trong bối cảnh mỗi dự án áp dụng một công nghệ, hệ thống tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật khác nhau.

Điều này dẫn đến tình trạng thiếu đồng bộ trong kết nối và vận hành giữa các tuyến, hạn chế khả năng chia sẻ hạ tầng kỹ thuật, cơ sở bảo dưỡng, phương tiện cũng như hệ thống điều khiển.

Bộ Xây dựng cho rằng việc thống nhất hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật là nền tảng để phát triển mạng lưới đường sắt đô thị theo hướng đồng bộ, tương thích và hiệu quả. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là điều kiện quan trọng để thống nhất từ khâu chuẩn bị đầu tư, tổ chức thực hiện đến quản lý, khai thác hệ thống trong dài hạn.

Việc áp dụng thống nhất các tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cũng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư, tăng tính chủ động trong lựa chọn công nghệ, bảo đảm an toàn hệ thống, thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực và công nghiệp đường sắt trong nước, đồng thời nâng cao năng lực tự chủ công nghệ quốc gia.

Đặc biệt, khi quy mô các tuyến đã đưa vào khai thác hiện vẫn còn rất nhỏ so với quy hoạch tổng thể, trong khi giai đoạn tới sẽ triển khai hàng loạt dự án mới, đây được đánh giá là thời điểm phù hợp để chuẩn hóa và áp dụng thống nhất hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật cho các tuyến tiếp theo. Cách tiếp cận này sẽ giúp tránh phát sinh thêm sự khác biệt về công nghệ, tiêu chuẩn kỹ thuật và mô hình tổ chức thực hiện, hạn chế gia tăng chi phí đầu tư, giảm khó khăn trong tích hợp hệ thống và nâng cao hiệu quả khai thác toàn bộ mạng lưới đường sắt đô thị trong tương lai.