Giải ngân vốn đầu tư công: Thực thi là khâu quyết định

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã có nhiều chuyển biến tích cực.

“Vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi”

Tiến độ giải ngân vốn đầu tư công đã có nhiều chuyển biến tích cực nhưng mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số đặt ra yêu cầu cao hơn là phải đưa nguồn vốn nhanh chóng đi vào nền kinh tế và phát huy hiệu quả. Điều này đòi hỏi không chỉ sự quyết liệt trong chỉ đạo điều hành mà còn sự chuyển biến mạnh mẽ trong tổ chức thực hiện ở từng bộ, ngành, địa phương.

Theo Bộ Tài chính, đến hết ngày 2/7/2026, cả nước đã giải ngân 360.948,7 tỷ đồng, đạt 35,8% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao; nếu không tính phần vốn ngân sách địa phương thực hiện tiết kiệm để dự kiến đầu tư tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, tỷ lệ giải ngân đạt khoảng 37%. Mặc dù tiến độ đã được cải thiện đáng kể so với những tháng đầu năm, vẫn còn 25 bộ, cơ quan trung ương và 11 địa phương có tỷ lệ giải ngân thấp hơn mức bình quân chung; trong đó có 7 bộ, cơ quan trung ương có tỷ lệ giải ngân dưới 5% hoặc chưa giải ngân.

Những con số trên cho thấy dư địa đẩy nhanh giải ngân vẫn còn rất lớn. Tuy nhiên, điều đáng chú ý là những khó khăn hiện nay không còn chủ yếu xuất phát từ thiếu vốn hay thiếu cơ chế. Trong những năm gần đây, Quốc hội và Chính phủ đã liên tục hoàn thiện khung khổ pháp lý về đầu tư công, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và tháo gỡ nhiều vướng mắc về thủ tục. Yêu cầu đặt ra hiện nay là chuyển nhanh các quyết sách thành hành động cụ thể, rút ngắn thời gian chuẩn bị đầu tư, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng, thi công, nghiệm thu và thanh toán để nguồn lực thực sự đi vào nền kinh tế.

Chỉ đạo tại Phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ rõ nhiều tồn tại trong triển khai đầu tư công. Tiến độ giải ngân các dự án hạ tầng chiến lược, các chương trình mục tiêu quốc gia còn chậm so với yêu cầu; giải ngân cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số mới đạt khoảng 10% tổng số vốn được giao...

Đáng chú ý, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: “Hiện nay vấn đề cốt tử, cốt lõi là triển khai thực thi. Giai đoạn này, thể chế không còn là điểm nghẽn của điểm nghẽn nữa. Thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là điểm nghẽn của điểm nghẽn.”

“Lời giải” cho bài toán giải ngân hiện nay đã được chỉ rõ. Nếu như trước đây, nhiều vướng mắc tập trung ở cơ chế, chính sách thì đến nay, khi hệ thống pháp luật về đầu tư công đã từng bước được hoàn thiện, yếu tố quyết định còn ở khâu tổ chức thực hiện. Chỉ khi các khâu từ giải phóng mặt bằng, lựa chọn nhà thầu, thi công, nghiệm thu đến thanh toán được triển khai đồng bộ và quyết liệt thì nguồn vốn đầu tư công mới có thể phát huy hiệu quả đúng như kỳ vọng.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Ủy viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng Chính phủ, đầu tư công cần tiếp tục giữ vai trò dẫn dắt nền kinh tế, nhưng điều quan trọng hơn là phải chuyển hóa nguồn vốn thành năng lực tăng trưởng thực chất. Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đầu tư công phải thực sự phát huy vai trò “vốn mồi”, mở ra không gian phát triển mới và thu hút mạnh mẽ nguồn lực từ khu vực tư nhân.

Lượng hóa trách nhiệm để thúc đẩy giải ngân

Nếu yêu cầu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện thì các giải pháp điều hành của Chính phủ đang từng bước cụ thể hóa yêu cầu đó bằng những công cụ quản trị mới, trong đó nổi bật là gắn kết quả giải ngân với trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương và người đứng đầu.

Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã chỉ đạo tiếp tục đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân các công trình, dự án trọng điểm quốc gia về giao thông, đường bộ, đường sắt, sân bay, điện, hạ tầng nông nghiệp và các dự án phục vụ APEC 2027. Chính phủ sẽ tiếp tục công khai tiến độ giải ngân của từng bộ, ngành, địa phương; đồng thời kiên quyết điều chuyển vốn từ các đơn vị giải ngân chậm sang những nơi có khả năng triển khai tốt hơn.

Đáng chú ý, kết quả thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, trong đó có tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, sẽ trở thành một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của các cấp ủy, tổ chức đảng, các bộ, ngành, địa phương và là căn cứ phục vụ công tác đánh giá, sắp xếp cán bộ. Điều này cho thấy yêu cầu nâng cao trách nhiệm trong tổ chức thực hiện đã được lượng hóa bằng các tiêu chí cụ thể.

Cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 1129/QĐ-TTg ngày 24/6/2026 phê duyệt phương án chấm điểm các bộ, cơ quan trung ương và địa phương về thực hiện giải ngân kế hoạch vốn đầu tư công.

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương, kết quả giải ngân sẽ được chấm điểm theo tháng, quý và năm. Trong đó, kết quả theo tháng và quý là cơ sở cảnh báo, đôn đốc các đơn vị có tiến độ chậm; kết quả cả năm sẽ phục vụ đánh giá, phân loại mức độ hoàn thành nhiệm vụ của tập thể, cá nhân, đồng thời gắn với công tác thi đua, khen thưởng và xem xét trách nhiệm của người đứng đầu.

Thứ trưởng cho rằng, mặc dù nhiều khó khăn truyền thống như giải phóng mặt bằng, biến động giá vật liệu hay thủ tục đầu tư vẫn còn, nhưng một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay chính là công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện. Vì vậy, cơ chế chấm điểm mới được kỳ vọng sẽ tạo chuyển biến rõ nét về trách nhiệm, góp phần thúc đẩy tiến độ giải ngân và nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công.

Có thể thấy, thể chế đã từng bước được hoàn thiện, nguồn lực đã được bố trí, chất lượng tổ chức thực hiện sẽ quyết định “tốc độ” đưa vốn đầu tư công vào nền kinh tế. Đưa vốn đến đúng công trình, đúng tiến độ và phát huy hiệu quả không chỉ là yêu cầu của công tác giải ngân mà còn là điều kiện để đầu tư công tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, khơi thông các nguồn lực xã hội và tạo động lực quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số.