 |
| Khi thương hiệu được phát triển trên nền tảng chất lượng, đổi mới sáng tạo và bản sắc văn hóa, nông sản Việt sẽ từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Nguồn: internet. |
Trong nhiều năm qua, Việt Nam liên tục nằm trong nhóm các quốc gia xuất khẩu nông sản hàng đầu thế giới với nhiều mặt hàng giữ vị trí dẫn đầu như gạo, cà phê, hồ tiêu, hạt điều, trái cây, rau quả và thủy sản. Tuy nhiên, nghịch lý vẫn tồn tại khi phần lớn nông sản xuất khẩu mới chủ yếu cạnh tranh bằng sản lượng và giá bán, trong khi giá trị gia tăng còn thấp do thiếu thương hiệu mạnh. Điều này cho thấy, trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và yêu cầu ngày càng cao của các thị trường quốc tế, xây dựng thương hiệu quốc gia không chỉ là giải pháp nâng cao sức cạnh tranh mà còn là con đường tất yếu để gia tăng giá trị bền vững cho nông sản Việt.
Trong bối cảnh hiện nay, quá trình chuyển đổi từ sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp đang làm thay đổi tư duy phát triển của toàn ngành. Trước đây, người nông dân chỉ tập trung tạo ra sản phẩm thì nay còn phải hướng tới tạo ra giá trị. Trong giá trị sản phẩm nông sản không chỉ đến từ chất lượng hay năng suất mà còn được hình thành từ thương hiệu, bản sắc văn hóa, lịch sử, địa lý và câu chuyện gắn với từng vùng đất, từng sản phẩm.
Theo ông Lê Minh Hoan, nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, khi nói về giá trị sản phẩm nông sản, mỗi sản phẩm nông nghiệp đều có thể mang trong mình một câu chuyện riêng. Đơn cử một trái xoài không chỉ là loại trái cây để tiêu dùng mà còn kể về vùng đất, con người, tập quán canh tác, mùa nước nổi hay những cánh đồng ven sông. Tương tự, củ hành tím, trái sầu riêng hay hạt gạo đều có những câu chuyện riêng và nếu được kể đúng câu chuyện khi đó người nông dân không chỉ bán nông sản mà còn bán những giá trị vô hình phía sau sản phẩm. Đây chính là những giá trị tạo nên sự khác biệt, độc đáo chỉ riêng có của sản phẩm.
Thực tiễn quốc tế đã chứng minh thương hiệu chính là yếu tố quyết định khả năng gia tăng giá trị. Câu chuyện về giống sầu riêng Musang King là ví dụ điển hình. Dù được trồng tại Việt Nam và chất lượng không thua kém giống RI6 trong nước, Musang King vẫn có giá bán cao hơn đáng kể nhờ thương hiệu đã được xây dựng và định vị trên thị trường quốc tế. Khoảng cách về giá trị không nằm ở bản thân sản phẩm mà nằm ở sức mạnh của thương hiệu.
Một bài học thành công khác đến từ Hàn Quốc với sản phẩm nhân sâm. Thay vì chỉ xuất khẩu nguyên liệu, Hàn Quốc đã xây dựng cả một hệ sinh thái thương hiệu thông qua các trung tâm trải nghiệm, hệ thống phân phối uy tín, hoạt động quảng bá du lịch, truyền thông và văn hóa. Nhân sâm Hàn Quốc vì thế không chỉ được biết đến như một sản phẩm nông nghiệp mà còn trở thành biểu tượng quốc gia, mang lại giá trị kinh tế cao gấp nhiều lần so với giá trị của nguyên liệu ban đầu.
Trong khi đó, Việt Nam hiện vẫn còn sản lượng nông sản xuất khẩu chưa có thương hiệu riêng, chưa xây dựng được hệ thống nhận diện đồng bộ, thiếu logo, nhãn mác và chưa tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là nguyên nhân khiến nhiều mặt hàng dù có chất lượng cao vẫn chủ yếu xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu hoặc gia công, dễ bị ép giá và phụ thuộc vào biến động của thị trường thế giới.
Điều này cho thấy mục tiêu của xây dựng thương hiệu không đơn thuần nhằm bán được nhiều hàng hơn mà quan trọng hơn là bán được với giá trị cao hơn. Khi sản phẩm được định vị bằng thương hiệu, người tiêu dùng sẽ sẵn sàng trả mức giá cao hơn bởi họ mua không chỉ chất lượng mà còn mua sự tin cậy, nguồn gốc, uy tín và những giá trị văn hóa gắn với sản phẩm. Đây cũng là cách để gia tăng thu nhập cho người nông dân, nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp và đóng góp nhiều hơn cho nền kinh tế.
Thấy rõ vai trò của thương hiệu, Chính phủ đã triển khai nhiều chính sách quan trọng như Chiến lược xây dựng thương hiệu thực phẩm Việt Nam, Chương trình Thương hiệu quốc gia (Vietnam Value), Chương trình phát triển tài sản trí tuệ đến năm 2030 cùng Chiến lược phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Mục tiêu xuyên suốt là xây dựng hệ thống thương hiệu, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và tên gọi xuất xứ cho nông sản Việt, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường trong nước và quốc tế.
Thực tế đã có nhiều doanh nghiệp chứng minh hiệu quả của chiến lược phát triển thương hiệu. Từ năm 2022, gạo sạch A An trở thành thương hiệu gạo Việt đầu tiên thâm nhập thành công thị trường Nhật Bản. Đến năm 2025, thương hiệu này tiếp tục được hệ thống siêu thị Belc lựa chọn làm đối tác và mở rộng xuất khẩu sang châu Âu. Riêng trong năm 2025, sản lượng xuất khẩu sang Liên minh châu Âu đạt khoảng 1.000 tấn và dự kiến tăng gấp đôi trong năm 2026, cho thấy giá trị của một thương hiệu được xây dựng bài bản.
Bên cạnh đó, thương hiệu “Cơm ViệtNam Rice” của Tập đoàn Lộc Trời đã có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn của Pháp, từng bước mở rộng thị phần nhờ tận dụng hiệu quả Hiệp định EVFTA. Đến tháng 2/2026, sản phẩm VIFON của Tập đoàn Tân Việt cũng chính thức xuất hiện trên kệ hàng của hệ thống đại siêu thị Carrefour tại Pháp. Những thành công này khẳng định nông sản và thực phẩm Việt Nam hoàn toàn có thể chinh phục các thị trường khó tính nếu được đầu tư bài bản về chất lượng, tiêu chuẩn và thương hiệu.
Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, xây dựng thương hiệu quốc gia không còn là nhiệm vụ của riêng doanh nghiệp mà cần sự đồng hành của Nhà nước, địa phương, hiệp hội ngành hàng và người nông dân. Khi thương hiệu được phát triển trên nền tảng chất lượng, đổi mới sáng tạo và bản sắc văn hóa, nông sản Việt sẽ không chỉ gia tăng giá trị xuất khẩu mà còn từng bước khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế. Đó cũng là con đường bền vững để thương hiệu quốc gia mở đường nâng tầm giá trị nông sản Việt, gia tăng thu nhập cho người nông dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp trong giai đoạn phát triển mới.
