Thủ tướng Chính phủ yêu cầu giải ngân 100% vốn các chương trình mục tiêu quốc gia năm 2026

Thủ tướng Chính phủ đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương được giao trong năm 2026.

Thời gian qua, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ cùng các bộ, ngành Trung ương đã tập trung hoàn thiện các điều kiện cần thiết để triển khai các chương trình mục tiêu quốc gia trong giai đoạn mới.

Mới đây, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định thành lập và ban hành Quy chế tổ chức, hoạt động của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện 4 chương trình mục tiêu quốc gia, gồm: Chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Chương trình phát triển văn hóa; Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; Chương trình hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

Đến nay, chủ trương đầu tư của cả 4 chương trình đã được phê duyệt; nhiều kế hoạch triển khai, quyết định đầu tư, cơ chế phân bổ nguồn lực và văn bản hướng dẫn cũng đã được ban hành. Một số chương trình đã được giao kế hoạch đầu tư công trung hạn, dự toán và kế hoạch vốn năm 2026. Tuy nhiên, tiến độ triển khai giữa các chương trình vẫn chưa đồng đều.

Phát biểu tại Phiên họp thứ nhất của Ban Chỉ đạo Trung ương thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia ngày 9/7, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đánh giá, bên cạnh những kết quả đạt được, việc triển khai các chương trình còn rất chậm so với yêu cầu, nhiều nhiệm vụ đứng trước nguy cơ không hoàn thành, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân vốn năm 2026.

Theo Thủ tướng, đến nay một số văn bản hướng dẫn và phương án phân bổ vốn vẫn chưa được hoàn thiện. Đáng chú ý, số vốn của ba chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026 còn rất lớn, trong khi tỷ lệ giải ngân đến hết tháng 6 vẫn ở mức thấp.

Một khó khăn khác là hệ thống văn bản hướng dẫn quá nhiều, gây lúng túng cho quá trình triển khai ở cơ sở. Riêng ba chương trình xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi đã có tới 54 văn bản hướng dẫn, trong khi cơ chế lồng ghép giữa các chương trình vẫn chưa được hình thành.

Thủ tướng Chính phủ cũng chỉ rõ một số địa phương, đặc biệt là người đứng đầu, chưa nhận thức đầy đủ về vai trò, ý nghĩa của các chương trình mục tiêu quốc gia nên chưa chủ động trong tổ chức thực hiện.

Bên cạnh các nguyên nhân khách quan như 2026 là năm đầu triển khai giai đoạn mới và việc tích hợp một số chương trình, Thủ tướng nhấn mạnh nguyên nhân chủ quan vẫn là chủ yếu. Một số cơ quan chưa thực sự chủ động, quyết liệt; việc chuẩn bị hồ sơ, phối hợp và cung cấp thông tin còn chậm, chất lượng chưa đồng đều; trách nhiệm của cơ quan chủ trì và cơ quan phối hợp trong một số trường hợp chưa được thực hiện đầy đủ; sự phối hợp giữa các bộ, ngành và địa phương còn hạn chế.

Thủ tướng đặt mục tiêu phấn đấu giải ngân 100% vốn ngân sách Trung ương được giao trong năm 2026, bao gồm hơn 17.000 tỷ đồng vốn của ba chương trình giai đoạn 2021-2025 được kéo dài sang năm 2026. Đây sẽ là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả lãnh đạo, chỉ đạo của các bộ, ngành và địa phương.

Cùng với đó, việc tổ chức thực hiện phải bảo đảm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả”; lấy kết quả thực hiện, tiến độ giải ngân và hiệu quả tác động đến người dân làm căn cứ đánh giá trách nhiệm của người đứng đầu. Phó Trưởng ban Thường trực Hồ Quốc Dũng cùng các Phó Thủ tướng được phân công phụ trách từng lĩnh vực sẽ trực tiếp theo dõi, chỉ đạo và đôn đốc quá trình triển khai.

Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Tài chính giữ vai trò nòng cốt trong công tác điều phối nguồn lực của các chương trình mục tiêu quốc gia.

Theo đó, Bộ Tài chính có trách nhiệm khẩn trương tổng hợp phương án phân bổ kế hoạch đầu tư công trung hạn và kế hoạch vốn năm 2026 của từng chương trình, trình cấp có thẩm quyền giao vốn ngay khi đủ điều kiện, không để chậm tiến độ. Trong đó, vốn năm 2026 của Chương trình xây dựng nông thôn mới và Chương trình giảm nghèo bền vững phải được giao trước ngày 15/7/2026; các chương trình về y tế, giáo dục phải hoàn thành chậm nhất trong tháng 7/2026.

Bộ Tài chính đồng thời phối hợp với Bộ Y tế và Bộ Giáo dục và Đào tạo hoàn thiện, ban hành theo thẩm quyền các quy định về quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí thường xuyên của các chương trình.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là theo dõi sát tiến độ phân bổ, giao và giải ngân vốn. Hằng tháng, Bộ Tài chính phải tổng hợp đầy đủ tình hình thực hiện của từng chương trình, từng cơ quan và từng nguồn vốn; làm rõ các trường hợp chậm tiến độ, nguyên nhân và trách nhiệm, gửi Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo để báo cáo Trưởng Ban Chỉ đạo.

Bên cạnh đó, Bộ Tài chính có trách nhiệm thực hiện công khai số liệu về tiến độ giải ngân và chủ động đề xuất điều chuyển ngay những phần vốn giải ngân chậm sang các đơn vị có khả năng thực hiện tốt hơn khi cần thiết.

Đáng chú ý, trong chủ trương tích hợp các chương trình mục tiêu quốc gia, Thủ tướng yêu cầu khẩn trương thành lập Tổ công tác do một Phó Thủ tướng trực tiếp chỉ đạo, trong đó lãnh đạo Bộ Tài chính làm Tổ trưởng, lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường làm Tổ phó. Tổ công tác sẽ phối hợp với các địa phương tiến hành tổng rà soát, đánh giá, xây dựng phương án tích hợp tổng thể các chương trình, báo cáo Chính phủ trước ngày 25/7 để trình cấp có thẩm quyền xem xét.