Hợp tác xã phát triển theo chiều sâu để tăng sức cạnh tranh

Hợp tác xã chuyển từ tăng số lượng sang nâng cao chất lượng phát triển. (Ảnh minh họa)

Phát triển theo chiều sâu, thích ứng yêu cầu mới

Khu vực hợp tác xã đang bước vào giai đoạn phát triển theo chiều sâu khi ưu tiên nâng cao chất lượng hoạt động thay vì mở rộng quy mô, phản ánh quá trình tái cơ cấu của các hợp tác xã trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, gia tăng năng lực cạnh tranh và thích ứng với yêu cầu phát triển của nền kinh tế.

Theo kết quả sơ bộ Tổng điều tra kinh tế năm 2026, tính đến ngày 31/12/2025, cả nước có 17.145 hợp tác xã đang hoạt động có kết quả sản xuất, kinh doanh, giảm 1,0% so với năm 2024. Tuy nhiên, nhìn vào giai đoạn 2020-2025, số lượng hợp tác xã vẫn tăng 12,0%, cho thấy khu vực kinh tế tập thể vẫn duy trì xu hướng phát triển tích cực, song bước vào quá trình sàng lọc để nâng cao chất lượng hoạt động.

Xét theo ngành kinh tế, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản vẫn là lĩnh vực có số lượng hợp tác xã lớn nhất với 8.018 đơn vị, chiếm 46,8% tổng số hợp tác xã cả nước. Dù giảm 3,8% so với năm 2024, lĩnh vực này vẫn tăng 3,1% so với năm 2020, tiếp tục giữ vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế hợp tác gắn với xây dựng nông thôn mới và tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Khu vực dịch vụ là một trong những điểm sáng nổi bật của kết quả Tổng điều tra kinh tế năm 2026 với 5.781 hợp tác xã, chiếm 33,7% tổng số hợp tác xã. Đây là nhóm ngành duy nhất ghi nhận mức tăng khi tăng 2,9% so với năm 2024 và tăng tới 22,9% so với năm 2020. Kết quả này cho thấy khả năng thích ứng nhanh của các hợp tác xã trước xu hướng chuyển đổi số, phát triển logistics, thương mại, du lịch, tài chính và các loại hình dịch vụ mới.

Khu vực công nghiệp và xây dựng có 3.346 hợp tác xã, chiếm 19,5%, giảm nhẹ 0,4% so với năm 2024, nhưng vẫn tăng 18,3% so với năm 2020, phản ánh lĩnh vực công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp và xây dựng vẫn duy trì đà phát triển ổn định, từng bước mở rộng vai trò trong chuỗi giá trị sản xuất.

Nguồn: Cục Thống kê (Bộ Tài chính)

Theo vùng kinh tế, Đồng bằng sông Hồng tiếp tục dẫn đầu cả nước với 4.532 hợp tác xã đang hoạt động. Tuy nhiên, số lượng hợp tác xã tại khu vực này giảm 3,0% so với năm 2024 và giảm 2,5% so với năm 2020. Con số này thể hiện vùng Đồng bằng sông Hồng đang trong quá trình sắp xếp, cơ cấu lại khu vực kinh tế tập thể để nâng cao hiệu quả hoạt động.

Trung du và miền núi phía Bắc đứng thứ hai với 3.544 hợp tác xã, giảm nhẹ 0,5% so với năm 2024, nhưng tăng mạnh 31,2% so với năm 2020, phản ánh hiệu quả từ các chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế tập thể tại khu vực miền núi. Đáng chú ý, Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên là vùng duy nhất ghi nhận số lượng hợp tác xã tăng so với năm 2024, đạt 2.476 đơn vị, tăng 2,2%, cho thấy vẫn còn dư địa phát triển khá lớn của mô hình kinh tế hợp tác tại khu vực này.

Quy mô lao động trong hợp tác xã có xu hướng thu hẹp theo hướng tinh gọn. (Ảnh minh họa)

Quy mô lao động thu hẹp theo hướng tinh gọn

Cùng với sự điều chỉnh về số lượng hợp tác xã, quy mô lao động cũng có xu hướng thu hẹp theo hướng tinh gọn. Đến cuối năm 2025, khu vực hợp tác xã sử dụng 156.789 lao động, giảm 8,9% so với năm 2024 và giảm 6,1% so với năm 2020. Đây được xem là kết quả của quá trình tái cơ cấu tổ chức, ứng dụng khoa học công nghệ và nâng cao năng suất lao động thay vì phụ thuộc vào mở rộng nhân lực.

Trong cơ cấu lao động, khu vực dịch vụ tạo việc làm lớn nhất với 68.491 lao động, chiếm 43,7% tổng lao động toàn khu vực hợp tác xã. Quy mô lao động gần như không thay đổi so với năm trước và tăng 18,1% so với năm 2020, lĩnh vực dịch vụ đang trở thành động lực mới của kinh tế hợp tác.

Ngược lại, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản sử dụng 54.072 lao động, giảm 16,9% so với năm trước và giảm 25,5% so với năm 2020. Khu vực công nghiệp và xây dựng có 34.226 lao động, giảm 11,2% so với năm trước và giảm 6,1% so với năm 2020.

Xét theo vùng kinh tế, Đồng bằng sông Hồng vẫn là địa bàn tập trung nhiều lao động hợp tác xã nhất với 50.871 người, tiếp đến là Đông Nam Bộ với 23.584 lao động và Trung du, miền núi phía Bắc với 23.184 lao động. Tuy nhiên, xu hướng giảm lao động diễn ra tại hầu hết các vùng, phản ánh quá trình tối ưu hóa nguồn nhân lực và nâng cao hiệu quả sử dụng lao động.

Nguồn: Cục Thống kê (Cục Thống kê).

Đáng chú ý, quy mô lao động bình quân của mỗi hợp tác xã tiếp tục giảm từ 10,9 người năm 2020 xuống 9,9 người năm 2024 và còn 9,1 người vào cuối năm 2025. Chỉ tiêu này cho thấy các hợp tác xã đang vận hành theo mô hình tinh gọn hơn, tập trung nâng cao năng suất, ứng dụng công nghệ và giảm chi phí quản lý để tăng hiệu quả sản xuất, kinh doanh.

Kết quả sơ bộ Tổng điều tra kinh tế năm 2026 đã khắc họa sự chuyển dịch rõ nét của khu vực hợp tác xã từ mục tiêu tăng số lượng sang nâng cao chất lượng phát triển. Quá trình tái cơ cấu, tinh gọn bộ máy và tối ưu nguồn lực không chỉ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của từng hợp tác xã mà còn tạo nền tảng để khu vực kinh tế tập thể phát triển bền vững, góp phần xây dựng nền kinh tế tự chủ, hiện đại trong giai đoạn mới.