Phát triển khu công nghiệp thế hệ mới, tạo động lực cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Quang cảnh Diễn đàn Phát triển khu công nghiệp Việt Nam 2026.

Khu công nghiệp giữ vai trò then chốt trong mục tiêu tăng trưởng 2 con số

Phát biểu tại Diễn đàn Phát triển khu công nghiệp Việt Nam 2026 với chủ đề “Phát triển khu công nghiệp Việt Nam gắn với mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia” diễn ra ngày 10/7, Tiến sĩ Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho biết, để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số theo định hướng của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam cần tạo dựng những động lực tăng trưởng mới, trong đó phát triển hệ thống khu công nghiệp hiện đại giữ vai trò then chốt.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Khôi, sau hơn 3 thập kỷ phát triển, các khu công nghiệp đã đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, xuất khẩu, tạo việc làm và thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, mô hình phát triển truyền thống đang bộc lộ nhiều hạn chế như hạ tầng logistics chưa đồng bộ, liên kết với đô thị còn yếu; chuyển đổi số và chuyển đổi xanh còn chậm, trong khi quỹ đất sạch, giải phóng mặt bằng, giá đất và thủ tục đầu tư vẫn là những điểm nghẽn lớn.

Tại diễn đàn, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban, Chủ tịch Hội đồng khoa học Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương cho biết, trong tháng 7, Ban Chấp hành Trung ương sẽ họp để xem xét và ban hành một nghị quyết rất quan trọng về đổi mới mô hình phát triển của Việt Nam trên nhiều lĩnh vực. Trong đó, đổi mới mô hình tăng trưởng sẽ giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Theo ông, việc thảo luận về tương lai của hệ thống khu công nghiệp vào thời điểm này có ý nghĩa đặc biệt, bởi đây sẽ là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp và tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn tới.

Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển cho biết, đến năm 2025, cả nước có khoảng 478 khu công nghiệp, gồm 421 khu công nghiệp nằm ngoài khu kinh tế, 49 khu công nghiệp thuộc các khu kinh tế ven biển và 8 khu công nghiệp trong các khu kinh tế cửa khẩu. Tại nhiều địa phương, trên 50% tổng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) được thu hút vào các khu công nghiệp.

Theo Nghị quyết về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2026-2030, Việt Nam phấn đấu duy trì tốc độ tăng trưởng GDP bình quân trên 10% mỗi năm; giai đoạn 2031-2045 đạt trên 7,5% để hiện thực hóa mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Để đạt mục tiêu này, khu vực công nghiệp và xây dựng phải tăng trưởng bình quân khoảng 12,3% mỗi năm; riêng công nghiệp chế biến, chế tạo phải đạt khoảng 12,4%. Theo Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển, động lực chính để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số vẫn phải đến từ công nghiệp, xây dựng và dịch vụ, vì vậy hệ thống khu công nghiệp sẽ tiếp tục giữ vai trò đặc biệt quan trọng.

Chuyển từ khu công nghiệp truyền thống sang hệ sinh thái công nghiệp hiện đại

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Khôi, các nhà đầu tư quốc tế hiện nay không chỉ quan tâm đến giá thuê đất mà còn đặt ra những yêu cầu cao hơn về hạ tầng, nguồn nhân lực, môi trường đầu tư, tiêu chuẩn Môi trường - Xã hội - Quản trị doanh nghiệp (ESG) và phát triển bền vững.

Trong bối cảnh đó, các khu công nghiệp cần chuyển từ mô hình “cung cấp mặt bằng sản xuất” sang “hệ sinh thái công nghiệp hiện đại”, tích hợp trung tâm logistics, hạ tầng số, trung tâm nghiên cứu và đổi mới sáng tạo cùng hệ thống nhà ở, giáo dục, y tế và thương mại.

Bên cạnh đó, quy hoạch khu công nghiệp cần được gắn với quy hoạch vùng, đô thị, logistics, năng lượng và phát triển nguồn nhân lực; ưu tiên phát triển khu công nghiệp sinh thái, kinh tế tuần hoàn, ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), Internet vạn vật và dữ liệu lớn trong quản trị nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp và chất lượng tăng trưởng công nghiệp.

Phát triển khu công nghiệp thế hệ mới là động lực quan trọng cho mục tiêu tăng trưởng 2 con số. Ảnh: T. Hiền

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển cho rằng khu công nghiệp trong tương lai không còn chỉ là nơi tập trung các nhà máy sản xuất mà phải chuyển sang mô hình hệ sinh thái sản xuất - đổi mới sáng tạo - dịch vụ, gắn với đô thị và các tiện ích xã hội, đồng thời kết nối với hệ thống logistics, cảng biển, sân bay và các không gian phát triển mới. Theo ông, mô hình VSIP của Singapore hay Deep C là những ví dụ điển hình cho hướng phát triển này.

Để hoàn thiện mô hình phát triển khu công nghiệp trong giai đoạn mới, Tiến sĩ Nguyễn Đức Hiển cho rằng cần tập trung vào 3 nhóm giải pháp gồm: hoàn thiện thể chế để phát triển khu công nghiệp theo mô hình hệ sinh thái; đổi mới cơ chế thu hút đầu tư; nâng cao hiệu quả các chính sách hỗ trợ phát triển khu công nghiệp thế hệ mới.

Nâng chất lượng thu hút đầu tư, tăng liên kết với doanh nghiệp trong nước

Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Khôi, cùng với đổi mới mô hình phát triển, Việt Nam cũng cần chuyển từ thu hút FDI theo số lượng sang lựa chọn các dự án công nghệ cao, thân thiện với môi trường và có khả năng liên kết với doanh nghiệp trong nước. Đồng thời, cần đa dạng hóa nguồn lực phát triển thông qua hợp tác công - tư, tín dụng xanh, trái phiếu xanh và các quỹ đầu tư.

Ông Nguyễn Anh Dương, Trưởng phòng Nghiên cứu tổng hợp và hội nhập quốc tế, Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương) cũng cho rằng, trong giai đoạn mới, khu công nghiệp cần được nhìn nhận không chỉ là nơi tập trung sản xuất mà phải trở thành hạt nhân của hệ sinh thái công nghiệp hiện đại.

Theo ông, phát triển khu công nghiệp cần song hành với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Đây cũng là nền tảng để thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, tăng cường liên kết vùng, từng bước xây dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Tuy nhiên, quá trình phát triển khu công nghiệp hiện vẫn còn nhiều điểm nghẽn như vấn đề môi trường, quy hoạch và phân bố các khu công nghiệp chưa thực sự phát huy lợi thế đặc thù của từng địa phương, trong khi liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn hạn chế.

Theo ông Nguyễn Anh Dương, cần phát huy vai trò của chính quyền địa phương và ban quản lý các khu công nghiệp trong việc kết nối doanh nghiệp trong nước với doanh nghiệp FDI, đồng thời xây dựng các cơ chế khuyến khích phù hợp để thúc đẩy quá trình này.

Đại diện Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược nhấn mạnh, trong giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ tư duy mở rộng số lượng sang nâng cao chất lượng khu công nghiệp; phát triển hạ tầng gắn với các chuyển đổi lớn; đổi mới chính sách thu hút đầu tư; tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước; đồng thời phát triển các khu công nghiệp chuyên môn hóa theo chuỗi giá trị.

Các ý kiến tại diễn đàn đều thống nhất rằng, trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số và hướng tới trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045, khu công nghiệp cần được tái định vị từ mô hình phát triển truyền thống sang hệ sinh thái công nghiệp hiện đại, gắn với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và phát triển bền vững.

Cùng với việc hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng thu hút đầu tư và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, hệ thống khu công nghiệp được kỳ vọng sẽ tiếp tục là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng công nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và tạo nền tảng cho mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam.