Kinh tế tư nhân trước yêu cầu tăng tốc và nâng chất lượng tăng trưởng

Toàn cảnh Hội thảo.

Ngày 28/8, tại Hà Nội, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính) tổ chức Hội thảo “Huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả nguồn lực tài chính khu vực tư nhân: Động lực cho tăng trưởng kinh tế”.

Mở rộng dư địa huy động vốn cho tăng trưởng

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Lê Thị Thùy Vân, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, cho biết kinh tế Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2026 tăng khoảng 8% so với cùng kỳ, thuộc nhóm mức tăng cao trong khoảng 15 năm qua. Trong bối cảnh tăng trưởng tích cực, kinh tế vĩ mô tiếp tục ổn định, lạm phát được kiểm soát quanh mục tiêu 4,5%, các cân đối lớn của nền kinh tế được duy trì.

Theo TS. Lê Thị Thùy Vân, kết quả trên tạo nền tảng quan trọng để Việt Nam hướng tới mục tiêu tăng trưởng khoảng 10% trong năm 2026. Tuy nhiên, chặng đường 6 tháng cuối năm đặt ra yêu cầu kép: duy trì tốc độ tăng trưởng cao, đồng thời nâng chất lượng tăng trưởng và củng cố nền tảng cho giai đoạn 2026-2030. Điều này đòi hỏi khơi thông, phát huy hiệu quả các động lực và nguồn lực của nền kinh tế.

TS. Lê Thị Thùy Vân Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính

Trong số các động lực tăng trưởng, khu vực kinh tế tư nhân được đánh giá giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Khu vực này hiện đóng góp trên 30% ngân sách nhà nước, sử dụng khoảng 80% lực lượng lao động của nền kinh tế. Cùng với đó, cả nước có khoảng 5 triệu hộ kinh doanh đang hoạt động, tạo nên một khu vực kinh tế có quy mô lớn và sức lan tỏa rộng.

Vai trò của kinh tế tư nhân còn thể hiện rõ qua khả năng huy động nguồn lực đầu tư. Trong 6 tháng đầu năm, tổng vốn đầu tư thực hiện toàn xã hội đạt khoảng 1,8 triệu tỷ đồng, trong đó khu vực tư nhân chiếm khoảng 53,8%. Tỷ trọng này cho thấy tư nhân đang nắm giữ nguồn lực đầu tư lớn, đồng thời còn nhiều dư địa để khu vực này đóng góp mạnh hơn vào tăng trưởng trong những năm tới.

Trong khi đó, nhu cầu vốn phục vụ mục tiêu tăng trưởng cao giai đoạn 2026-2030 được dự báo ở mức rất lớn, ước khoảng 1.500 tỷ USD. Khả năng đáp ứng từ các kênh vốn truyền thống vẫn còn giới hạn. Tín dụng ngân hàng chỉ có thể đáp ứng một phần nhu cầu vốn của nền kinh tế, trong khi nguồn vốn FDI cũng chiếm một tỷ trọng nhất định.

Từ thực tế này, yêu cầu đặt ra là phải mở rộng và đa dạng hóa các kênh huy động vốn, phát huy tốt hơn nguồn lực trong khu vực tư nhân. Theo đó, việc nâng cao khả năng tiếp cận vốn, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và tạo điều kiện để dòng vốn tư nhân được phân bổ vào những lĩnh vực có năng suất, giá trị gia tăng cao sẽ có ý nghĩa quan trọng đối với mục tiêu tăng trưởng.

Cải cách để nuôi dưỡng nguồn thu bền vững

Bộ Chính trị ban hành nghị quyết về phát triển kinh tế tư nhân, với chủ trương tháo gỡ khó khăn, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh, giảm chi phí hành chính và thời gian xử lý thủ tục. Đây là động lực chính sách, tạo dư địa để tư nhân mở rộng sản xuất, đầu tư mạnh công nghệ mới.

TS. Lê Xuân Sang, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới, cho rằng giai đoạn 2026-2027 chịu tác động từ xung đột địa chính trị, chiến tranh thương mại và thuế quan. Triển vọng quốc tế là biến số đối với mục tiêu tăng trưởng Việt Nam. Biến động ảnh hưởng thương mại, dòng vốn, tỷ giá và chi phí đầu vào.

TS. Lê Xuân Sang, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam và Thế giới chia sẻ tại Hội thảo.

Giá dầu, lúa mì cùng hàng hóa cơ bản tăng trở lại tạo sức ép lên lạm phát, an ninh năng lượng và lương thực. Kinh tế Mỹ ổn định, song dư địa giảm lãi suất của Fed thu hẹp. Trung Quốc giảm tốc do nhu cầu nội địa yếu, châu Âu tăng trưởng thấp. Việt Nam cần chủ động nâng sức chống chịu tốt.

Theo đại diện Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, khu vực doanh nghiệp đóng góp khoảng 60% GDP, thu hút hơn 16 triệu lao động và đóng góp lớn vào tổng kim ngạch xuất nhập khẩu. Giai đoạn 2021-2025, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp 51% GDP, hơn 30% thu ngân sách và tạo 82% việc làm.

Dù vậy, khu vực tư nhân vẫn đối mặt nhiều điểm nghẽn. Phần lớn doanh nghiệp có quy mô siêu nhỏ, nhỏ và vừa, tiềm lực tài chính hạn chế, năng lực quản trị chưa cao. Công nghệ, đổi mới sáng tạo và năng suất lao động còn yếu, sức cạnh tranh chưa tương xứng. Nhiều doanh nghiệp thiếu chiến lược, liên kết còn yếu.

Để khu vực tư nhân trở thành động lực quan trọng, chính sách cần chuyển từ hỗ trợ doanh nghiệp sang kiến tạo hệ sinh thái phát triển. Trọng tâm là giúp nguồn lực tư nhân được huy động, phân bổ và sử dụng hiệu quả. Cải cách thủ tục cần thúc đẩy liên kết chuỗi, mở rộng vốn, hỗ trợ đổi mới công nghệ.

PGS.TS. Lý Phương Duyên, Khoa Thuế và Hải quan (Học viện Tài chính) chia sẻ tại Hội thảo.

PGS.TS. Lý Phương Duyên, Khoa Thuế và Hải quan, Học viện Tài chính, cho rằng chính sách thuế hài hòa giữa huy động nguồn lực ngân sách với nuôi dưỡng thuế, thúc đẩy tăng trưởng. Nếu nghĩa vụ thuế hoặc chi phí tuân thủ quá lớn, động lực đầu tư, đổi mới và mở rộng sản xuất của doanh nghiệp có thể suy giảm ổn định.

Giải pháp là chuyển từ ưu tiên số thu sang nguồn thu bền vững, mở rộng cơ sở thuế và nâng mức tuân thủ. Chính sách cần phù hợp từng giai đoạn phát triển doanh nghiệp, bảo đảm nghĩa vụ thuế tương xứng quy mô. Ưu đãi được quản trị dựa trên bằng chứng, đánh giá đầu tư, đổi mới và giá trị tạo thêm.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh chính thức hóa, số hóa và đơn giản hóa thủ tục theo nguyên tắc tương xứng, hướng tới cơ chế tuân thủ liền mạch. Kết nối dữ liệu giao dịch, hóa đơn, kế toán và nộp thuế giảm chi phí. Phân loại rủi ro: tự động hóa nhóm thấp, hỗ trợ nhóm trung bình, kiểm tra rủi ro cao.